Việt Nam có món ăn tương truyền đã 2.000 năm tuổi, ăn sống hay chiên, nướng, nhồi thịt đều được
Từ lịch sử xuất hiện hàng nghìn năm trước đến khả năng biến hóa với đủ cách chế biến như ăn sống, chiên, hấp, nướng, kho hay nhồi thịt, món ăn bình dân này khiến nhiều người phải công nhận độ đa năng hiếm có.
Dù là một món ăn quen thuộc, thường xuyên xuất hiện trong mâm cơm của nhiều gia đình Việt, nhưng vài ngày gần đây, đậu phụ lại khiến dân mạng thảo luận liên tục. Sở dĩ món ăn này được chú ý là bởi khả năng biến hóa vô cùng đa dạng: Có thể ăn trực tiếp, đem chiên, hấp, nướng, rang, nấu canh, nhồi thịt hoặc kết hợp với đủ loại món nước, món khô.
Không chỉ vậy, đậu phụ còn là một trong những thực phẩm có lịch sử lâu đời của ẩm thực châu Á, với nguồn gốc thường được cho là từ Trung Quốc cách đây hàng nghìn năm. Từ một nguyên liệu bình dân, dễ tìm, món ăn này có thể xuất hiện trong đủ loại thực đơn, từ bữa cơm gia đình giản dị đến những món ăn cầu kỳ hơn.
Vài ngày gần đây, đậu phụ lại khiến dân mạng thảo luận liên tục. Sở dĩ món ăn này được chú ý là bởi khả năng biến hóa vô cùng đa dạng. Ảnh: Kiến Không Ngủ
Món ăn quen thuộc nhưng có lịch sử lâu đời
Đậu phụ, hay còn gọi là đậu hũ ở miền Nam, là thực phẩm được làm chủ yếu từ đậu nành. Sau khi hạt đậu được ngâm, xay và lọc lấy sữa, người làm sẽ đun nóng rồi thêm chất làm đông để phần sữa đậu kết tủa. Phần kết tủa này được ép thành khuôn, tạo ra những bìa đậu trắng mềm, có độ chắc tùy theo cách chế biến.
Đây là món ăn có nguồn gốc từ Trung Quốc và đã gắn bó với ẩm thực châu Á từ rất lâu. Nhiều câu chuyện dân gian cho rằng đậu phụ được phát minh từ thời Tây Hán, khoảng hơn 2.000 năm trước, bởi Hoài Nam Vương Lưu An. Tuy nhiên, nguồn gốc chính xác của món ăn vẫn còn là chủ đề được giới nghiên cứu thảo luận. Một nghiên cứu lịch sử đăng trên tạp chí Dongguk Sahak năm 2022 cho rằng câu chuyện gắn với Lưu An chủ yếu dựa trên truyền thuyết dân gian, chưa phải sự kiện lịch sử được xác nhận; tác giả đưa ra giả thuyết đậu phụ hình thành trong quá trình giao lưu kỹ thuật chế biến giữa các cộng đồng ở Trung Quốc vào khoảng thế kỷ VIII-X.
Ảnh: Nihaoma.mandarin.
Tại Việt Nam, đậu phụ cũng có lịch sử lâu đời và được biến tấu thành nhiều đặc sản địa phương. Trong đó, đậu phụ làng Mơ ở Hà Nội là một cái tên nổi tiếng. Theo truyền thuyết được lưu truyền, nghề làm đậu tại vùng Mai Động gắn với tướng Nguyễn Tam Trinh dưới thời Hai Bà Trưng, cách đây khoảng 2.000 năm. Đậu Mơ được yêu thích bởi miếng đậu trắng, mềm, béo bùi và thường xuất hiện trong những món ăn dân dã như đậu luộc, đậu rán, đậu nhồi thịt hay bún đậu mắm tôm.
Từ món ăn bình dân đến nguyên liệu có thể biến hóa đủ kiểu
Điểm khiến đậu phụ được nhiều người yêu thích chính là khả năng kết hợp với nhiều nguyên liệu và phương pháp chế biến. Chỉ cần thay đổi cách nấu hoặc thêm một loại gia vị, bìa đậu quen thuộc đã có thể mang đến trải nghiệm rất khác.
Đơn giản nhất là ăn trực tiếp hoặc luộc. Với những bìa đậu tươi, mềm và mới làm, nhiều người thích thưởng thức vị béo nhẹ, thanh mát tự nhiên. Đậu luộc thường được chấm cùng nước mắm, mắm tôm hoặc xì dầu, là món ăn giản dị nhưng rất đưa cơm.
Nếu thích lớp vỏ vàng giòn, đậu có thể được cắt miếng rồi đem chiên ngập dầu hoặc áp chảo. Đậu rán chấm mắm tôm là món ăn quen thuộc trong các quán bún đậu, trong khi đậu tẩm hành lại hấp dẫn bởi phần hành lá thơm nức, mỡ nóng hoặc dầu nóng thấm vào từng miếng. Ngoài ra, đậu phụ chiên sả ớt, đậu chiên giòn sốt mắm, đậu sốt cay cũng là những lựa chọn thường xuất hiện trong bữa cơm gia đình.
Với những ai thích món ăn đậm đà hơn, đậu phụ có thể được nhồi thịt. Người nấu khoét một phần ruột đậu, cho nhân thịt băm trộn mộc nhĩ, hành lá và gia vị vào bên trong rồi đem hấp hoặc chiên sơ, sau đó sốt cùng cà chua. Thành phẩm có lớp đậu mềm bên ngoài, phần nhân bên trong thơm và đậm vị. Đây cũng là một trong những món ăn quen thuộc trong mâm cơm của nhiều gia đình Việt.
Đậu phụ còn có thể đem kho với nấm, thịt, cà chua hoặc các loại gia vị. Những món như đậu kho tương, đậu kho nấm, đậu om chuối đậu đều có cách chế biến riêng, nhưng điểm chung là miếng đậu dễ thấm nước sốt, tạo cảm giác mềm béo khi thưởng thức. Trong những ngày trời lạnh, một nồi canh đậu phụ nấu cà chua, rong biển, nấm hoặc thịt băm cũng là lựa chọn dễ ăn.
Không dừng lại ở những món quen thuộc, đậu phụ còn có thể đem nướng trên than hoa, nướng giấy bạc, nướng sốt sa tế hoặc chế biến bằng nồi chiên không dầu. Khi được tẩm ướp cùng gia vị, miếng đậu có thể chuyển từ vị thanh nhẹ sang đậm đà, thơm và hơi xém cạnh. Một số món ăn chay còn sử dụng đậu phụ để làm nguyên liệu thay thế thịt, chế biến thành chả, viên chiên, món kho hoặc các loại nhân cuốn.
Đặc biệt, đậu phụ có thể xuất hiện trong cả món nước lẫn món khô. Trong các món bún, phở, mì hoặc lẩu, đậu được cắt thành miếng vừa ăn, chiên hoặc để mềm rồi thả vào nước dùng. Với món khô, đậu có thể kết hợp cùng rau củ trong các món xào, trộn, cơm cuộn hoặc salad. Ở một số nền ẩm thực châu Á, đậu phụ còn được chế biến thành nhiều dạng khác nhau như đậu phụ non, đậu phụ lụa, đậu phụ cứng hay đậu phụ lên men.
Chính sự đa dạng về kết cấu cũng giúp món ăn này dễ dàng xuất hiện trong nhiều công thức. Đậu phụ non mềm mịn thường hợp với canh, súp hoặc các món sốt nhẹ; đậu phụ chắc hơn có thể cắt miếng để chiên, nướng, xào mà không dễ vỡ. Thậm chí, đậu phụ còn có thể được nghiền, trộn gia vị để tạo thành nhân hoặc viên thực vật.
Không chỉ dễ chế biến, đậu phụ còn là nguồn đạm thực vật quen thuộc
Bên cạnh tính linh hoạt trong nấu nướng, đậu phụ còn được nhiều người lựa chọn nhờ giá trị dinh dưỡng. Theo Harvard Health Publishing, đậu phụ cung cấp protein thực vật cùng một số khoáng chất như canxi, mangan, đồng và selenium. Hàm lượng cụ thể có thể thay đổi tùy loại đậu phụ, độ cứng và cách sản xuất.
Nhờ được làm từ đậu nành, món ăn này thường xuất hiện trong thực đơn của người ăn chay hoặc những người muốn đa dạng nguồn protein bên cạnh thịt, cá, trứng và sữa. Đặc biệt, đậu phụ có vị tương đối trung tính nên dễ thấm gia vị, phù hợp với nhiều phong cách nấu nướng khác nhau.
Từ một bìa đậu trắng giản dị trong mâm cơm, người nội trợ có thể chế biến thành món chiên giòn, món kho đậm đà, món canh thanh nhẹ hay những món ăn chay cầu kỳ. Có lẽ cũng chính vì thế mà sau hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm, đậu phụ vẫn giữ được vị trí riêng trong căn bếp của nhiều gia đình. Một nguyên liệu bình dân nhưng khả năng biến hóa thì gần như không có giới hạn.
Phụ Nữ Mới