Ẩm thực Việt đang làm khuynh đảo nước Mỹ: Liều thuốc giảm đau cho chứng nhớ nhà vô tình khiến khách Tây xếp hàng mê mẩn

Phở và bánh mì là những niềm tự hào đưa ẩm thực Việt Nam lên bản đồ thế giới nhưng để trở thành biểu tượng toàn cầu, những món ăn này đã trải qua một hành trình rất dài. Đó là sự góp nhặt qua nhiều thập kỷ, từ những quán ăn nhỏ của người Việt thế hệ trước ở nước ngoài, cho đến những lời truyền miệng của du khách quốc tế hay vô số bài khen ngợi trên các tạp chí du lịch danh tiếng.

Hành trình ấy cần rất nhiều năm tháng để thế giới quen thuộc và gọi đúng tên. Nhưng ngày nay, câu chuyện vươn ra biển lớn của ẩm thực Việt đã mang một dáng vẻ hoàn toàn khác.

Nhờ sức mạnh không biên giới của mạng xã hội, những món ăn mang đậm tính địa phương và tưởng chừng rất kén khách như bún đậu mắm tôm, bánh ram ít, nem chua hay bánh mì chảo chỉ mất vài tháng để khuynh đảo cộng đồng quốc tế. Điều thú vị nhất là chúng ta không còn phải gia giảm gia vị hay pha loãng chén nước mắm để chiều lòng số đông. Thực khách phương Tây giờ đây vui vẻ xếp hàng dài chờ đợi để được nếm thử hương vị nguyên sơ nhất.

Nghịch lý món Việt ở Mỹ hiện nay: "Càng khó ăn, càng dễ viral"

Hãy quên đi hình ảnh những quán ăn chỉ toàn người Việt xa xứ rủ nhau đến ăn cho đỡ nhớ nhà. Bức tranh ẩm thực Việt tại Mỹ lúc này là cảnh những người Mỹ gốc Âu, gốc Phi thích thú săn lùng những món ăn ngách chưa từng xuất hiện trên bản đồ du lịch đại chúng.

Từ đầu năm đến nay, nếu lướt TikTok hay Instagram Reels tại Mỹ, người xem dễ dàng bắt gặp những video đạt hàng triệu view với nội dung khiến nhiều người Việt cũng phải bất ngờ. Đó không phải là tô phở quen thuộc, mà là cảnh các Food Blogger Mỹ làm content ASMR nhai rộp rộp chiếc bánh ram ít xứ Huế. Họ không màng đến lịch sử món ăn, thứ giữ chân họ chính là trải nghiệm thị giác và thính giác bùng nổ. Bột nếp kéo sợi dẻo quẹo, đế bánh chiên giòn rụm tẩm đẫm trong chén nước mắm kẹo ngọt óng ánh đã chinh phục hoàn toàn thực khách bản địa.

Kế đó là nem chua Thanh Hóa. Món thịt lên men tưởng chừng là thử thách cực đại với khẩu vị phương Tây nay lại được các TikToker quốc tế gọi là món ăn gây nghiện. Những anh chàng Tây sẵn sàng tự nhận mình là Tây Thanh Hóa và sáng tạo ra cả pizza topping nem chua ăn kèm rau má.

Với cà phê muối hay bánh mì chảo cũng vậy. Cà phê muối mất nửa đầu năm 2023 để len lỏi vào 40,1% thực đơn các quán ăn uống tại Việt Nam theo dữ liệu thống kê. Chỉ vài tháng sau, lớp kem mặn béo ngậy đó đã chễm chệ trên tay giới trẻ tại California hay Toronto. Thuật toán mạng xã hội đã thay thế hoàn toàn báo chí du lịch, mang những món ăn rất ngách này đi thẳng vào thực đơn của thế giới chỉ sau một đêm.

Một nghịch lý thú vị đang diễn ra trên bản đồ ẩm thực. Ngày trước, món ăn càng dễ ăn càng dễ xuất khẩu. Ngày nay, món càng "dị" lại càng dễ tạo nên cơn sốt. Những món có hương vị mạnh, kết cấu lạ hoặc cách ăn độc đáo chính là mỏ vàng tương tác trên mạng xã hội. Khán giả quốc tế khao khát xem phản ứng của một du khách khi lần đầu nhai rộp rộp chiếc bánh ram ít, hay vẻ mặt của một người Mỹ khi cắn miếng nem chua. Chính độ khó nhằn của món ăn lại trở thành thỏi nam châm thu hút sự chú ý, biến ẩm thực Việt thành một hệ sinh thái giải trí đầy kích thích chứ không chỉ dừng lại ở những món ăn quốc dân an toàn như phở hay gỏi cuốn.

Phở và bánh mì là những món dễ ăn và thân thiện. Nhưng mắm tôm mới chính là bài kiểm tra hạng nặng nhất để đo lường mức độ cuồng ẩm thực Việt của người Mỹ. Mùi nồng, vị mặn gắt, thứ gia vị mà đến người Việt nhiều khi còn e dè lại đang thắng lớn tại thị trường khốc liệt nhất thế giới là New York.

Tại quán Mắm của chị Nhung Đào và đầu bếp người Mỹ Jerald Head, một mẹt bún đậu có giá dao động từ 14 USD đến hơn 30 USD. Vào giờ cao điểm, hàng trăm khách Mỹ kiên nhẫn đứng xếp hàng chờ đến lượt. Họ gắp đậu rán, nhúng ngập mắm tôm và ăn kèm rau kinh giới hệt như thực khách đang ngồi vỉa hè Hà Nội. Không chỉ có bún đậu, quán còn có cả lẩu gà lá é, trứng vịt lộn, bún riêu, bún cá... những món mà trước đây khách tìm mỏi mắt cũng không thấy ở đất Mỹ.

Xâm nhập vào mâm cơm người bản địa

Sự công nhận này vượt xa khỏi những trào lưu mạng xã hội thông thường. Năm 2025, tờ The New York Times lừng danh xếp Mắm vào vị trí thứ 26 trong danh sách 100 nhà hàng đáng trải nghiệm nhất New York. Nhà phê bình khó tính Pete Wells dành trọn một bài viết để ca ngợi việc quán dám giữ nguyên tinh thần bún đậu vỉa hè. Làn sóng khẳng định vị thế còn lan rộng khi đầu bếp gốc Việt Christina Nguyen của nhà hàng Hai Hai giành giải James Beard Awards 2024, hay Ngon Vietnamese Kitchen nhận Bib Gourmand của Michelin hai năm liên tiếp.

Khi đã bước qua cái thời rụt rè dò xét khẩu vị ngoại quốc, sự bành trướng của ẩm thực Việt không chỉ dừng lại ở cửa sổ các nhà hàng. Nó đang tiến thẳng vào hệ thống bán lẻ và xâm nhập vào mâm cơm hàng ngày của người Mỹ. Ngày nay, các ông lớn siêu thị như Target, Whole Foods hay Walmart phải chủ động mở rộng không gian quầy kệ dành riêng cho cà phê Việt, bún khô, bánh tráng và các loại gia vị nêm nếm.

Hạt cà phê Robusta Việt Nam đã chễm chệ trên kệ hàng cao cấp với câu chuyện và bản sắc riêng. Bởi lẽ, thực khách rồng rắn xếp hàng ngoài quán ăn mới chỉ là trải nghiệm. Khi một nền ẩm thực bước ra khỏi nhà hàng để trở thành thói quen tiêu dùng hàng ngày của người bản địa, sức ảnh hưởng đó mới thực sự bám rễ sâu bền.

Cái “ngông” của thế hệ người Việt mới tại nước ngoài

Để tạo ra cuộc bành trướng này, công lớn thuộc về thế hệ người Việt gốc Mỹ, du học sinh và những người Việt trẻ mới nhập cư. Họ mang một tư duy làm nhà hàng hoàn toàn khác biệt so với thế hệ đi trước.

Nhìn lại năm 1978, khi nhà hàng Mai's mở cửa tại Houston, gia đình chủ quán từng phải bán kèm buffet đồ Tàu giá rẻ chỉ để lôi kéo khách Mỹ bước vào quán. Thế hệ trước phải nhập gia tùy tục, rụt rè gia giảm gia vị, làm nhạt bát nước mắm hay bỏ bớt mùi mắm nêm để người bản địa khỏi nhăn mặt.

Nhưng thế hệ làm kinh doanh ẩm thực hiện tại kiên quyết nói không với việc “Mỹ hóa” món ăn.

Ban đầu, những mẹt bún đậu, đĩa bánh ram ít hay những ổ bánh mì chảo xuất hiện giữa lòng nước Mỹ mang một sứ mệnh rất giản dị là làm liều thuốc giảm đau cho chứng nhớ nhà của những đứa con xa xứ. Giữa một môi trường sống hoàn toàn khác biệt, hương vị nguyên bản chính là cách nhanh nhất để người Việt tìm lại cảm giác quê hương. Thế nhưng, chính sự khắt khe trong việc giữ gìn hương vị 100% bản địa để phục vụ người nhà ấy lại vô tình tạo ra một lực hấp dẫn khó cưỡng đối với thực khách quốc tế. Người Mỹ bản địa nhận ra họ đang được thưởng thức một nền ẩm thực nguyên sơ, đậm đặc bản sắc và tuyệt đối không bị pha loãng để chiều chuộng số đông.

Từ một món ăn chữa lành tinh thần gói gọn trong cộng đồng kiều bào, ẩm thực Việt nghiễm nhiên bước ra ánh sáng, trở thành tâm điểm săn lùng của giới trẻ bản địa.

Bởi sinh ra và lớn lên trong thế giới phẳng, thế hệ chủ quán trẻ tuổi này thấu hiểu tuyệt đối sức mạnh của văn hóa nguyên bản. Các quán ăn như Ha's Đặc Biệt tại New York tự tin đẩy thẳng ốc xào me, hàu xào lên menu. Quán Bánh Anh Em bán bánh mì que Hải Phòng, phở bò Nam Định chuẩn vị. Họ thậm chí nhập thẳng mắm tôm từ Thanh Hóa, chở nguyên dàn máy làm đậu phụ từ Việt Nam sang Mỹ chỉ để từng miếng đậu rán ra không bị khô cứng.

Thông điệp họ gửi gắm đến thực khách quốc tế vô cùng đanh thép. Đó là lời khẳng định món Việt vốn dĩ đã xuất sắc, không việc gì phải tự hạ mình bẻ vị để làm hài lòng bất kỳ ai. Sự kiêu hãnh đó đã được đền đáp xứng đáng. Thực khách bản địa không hề quay lưng mà ngược lại, họ bị kích thích bởi sự chân thật này và sẵn sàng xếp hàng dài đổ mồ hôi chỉ để được trải nghiệm một hương vị nguyên bản tuyệt đối.

Mạng xã hội có thể giúp một món ăn bùng nổ nhanh chóng, nhưng cũng dễ dàng khiến nó rơi vào quên lãng khi thuật toán ngày mai lại gọi tên một hương vị mới. Để ẩm thực Việt thực sự bén rễ ở nước ngoài thay vì chỉ dừng lại ở vài triệu lượt xem hiếu kỳ trên TikTok, sự kiên định duy trì hương vị nguyên bản của những người làm bếp chính là chìa khóa giữ chân thực khách.

Khẩu vị của thế giới đúng là đang ngày càng cởi mở hơn, nhưng sự thay đổi mang tính bước ngoặt lại nằm ở cách người Việt tự tin định vị món ăn của chính mình. Nếu ba mươi năm trước, chúng ta từng cần một thế hệ kiên nhẫn đánh đổi bằng một thời gian rất dài chỉ để người Mỹ phát âm đúng chữ "phở", thì hôm nay, khoảng cách từ một quán nhỏ ở Huế hay Thanh Hóa đến trung tâm Manhattan đã được rút ngắn lại chỉ bằng vài cú vuốt màn hình.

Giờ đây, khi những thực khách phương Tây sẵn sàng gạt bỏ thói quen ăn uống quen thuộc để gắp một miếng chả cốm chấm mắm tôm nguyên bản, đó không còn là sự tò mò nhất thời. Đó là minh chứng cho một nền ẩm thực đã đủ sự trưởng thành để vươn xa và tỏa sáng bằng chính bản sắc văn hóa, ẩm thực của mình.

Nguồn ảnh: itsalcira, nom_life, Zac TD, mam.nyc, phe.nyc