Bán hàng chục triệu xe máy mỗi năm, Honda vẫn lao đao: ‘Cỗ máy in tiền’ vô tình gây ra khủng hoảng tại tập đoàn từng là 'niềm tự hào của nước Nhật'

Tờ Financial Times mở đầu bài viết nói rằng, để hiểu Honda đang ở trong tình thế khó khăn đến mức nào hôm nay, hãy thử hình dung cảm giác ngây ngất khi được làm kỹ sư cho hãng vào cuối năm 1964, năm diễn ra Tokyo 1964 Summer Olympics, năm chuyến Shinkansen đầu tiên lăn bánh và cũng là thời khắc Nhật Bản xuất hiện trước thế giới như một biểu tượng đang tăng tốc, vút bay về phía tương lai.

Mỗi ngày, bạn làm việc trong một trung tâm R&D hoàn toàn mới, nơi được xây dựng như một đền thờ cho triết lý rằng công ty được dẫn dắt bởi chính bạn: Những kỹ sư tự do, đầy tinh thần khai phá. Mẫu thử chiếc xe gia đình đầu tiên của Honda đang âm thầm tiến gần tới ngày hoàn thiện. Chiếc xe đua Honda RA271 vừa lần đầu tiên góp mặt tại một chặng đua Formula One ở Nürburgring. Còn trên bảng xếp hạng âm nhạc, The Beach Boys đang gây sốt với ca khúc Little Honda, bài hát tôn vinh sức hấp dẫn đầy gợi cảm của những chiếc mô-tô Honda.

Bây giờ, hãy hình dung một kỹ sư Honda vào đầu năm 2026.

Doanh số ô tô chững lại tại nhiều thị trường chủ chốt. Tập đoàn hiện rõ dấu hiệu sa sút. Tháng 3 vừa qua, các kỹ sư được thông báo rằng họ sẽ quay trở lại một trung tâm R&D tái lập, một quyết định đảo ngược đầy hỗn loạn sau khi chính Honda giải thể mô hình này vào năm 2020.

Trong khi những robot hình người của Trung Quốc đang nhảy múa, nhào lộn và chạy bộ trên sân khấu toàn cầu, thì từ năm 2018, Honda đã khai tử dự án ASIMO, công nghệ tiên phong đúng trong lĩnh vực mà thế giới hiện đang phát cuồng.

Sự trở lại rất được kỳ vọng của Honda tại Formula 1 mùa giải năm nay, ít nhất cho đến lúc này, cũng chỉ mang đến sự bẽ bàng.

Đó là một “giáo trình mẫu” về cách một chuỗi sai lầm quản trị có thể bào mòn linh hồn doanh nghiệp.

Nhưng nỗi buồn không chỉ dành cho Honda. Với Nhật Bản, Honda từ thập niên 1960 luôn là một ngọn hải đăng thực thụ: Dẫn đường bằng sự xuất sắc, tinh thần phiêu lưu và niềm đam mê gần như bốc lửa. Khi ánh sáng ấy mờ dần, Nhật Bản cũng mất đi thêm một trong số ít những điểm sáng còn lại.

Bầu không khí có thể còn ảm đạm hơn nếu Honda bị dồn ép, bởi áp lực tài chính hoặc sức ép từ cổ đông phải bước vào một vụ sáp nhập tồi tệ, hoặc tệ hơn là bị chia tách. Cả hai kịch bản giờ đều là khả năng hiện hữu.

Theo giới phân tích, những thương vụ sáp nhập mang tính phòng thủ có thể là lựa chọn tốt nhất, ngay cả với những thương hiệu biểu tượng nhất của Nhật Bản. Trong khi đó, các quỹ đầu tư hoạt động (activist investors) ngày càng mạnh tay hơn trong việc công kích chiến lược của những tên tuổi lớn.

Giống như nhiều hãng xe khác, Honda đang mắc kẹt trong cơn lốc biến động công nghiệp do bất ổn chính trị, thuế quan của Mỹ và đặc biệt là sự trỗi dậy gây choáng váng của các mẫu xe Trung Quốc: Rẻ, khốc liệt và có tốc độ phát triển chỉ bằng khoảng một nửa thời gian của Nhật Bản.

Nhưng có vẻ Honda đang chống chọi tệ hơn phần còn lại.

Tháng trước, Honda bất ngờ tuyên bố hủy bỏ ba mẫu xe điện mà hãng chuẩn bị sản xuất tại Bắc Mỹ, đồng thời cảnh báo quyết định này có thể khiến hãng chịu khoản lỗ lên tới 15,7 tỷ USD.

Ba mẫu xe này vốn được kỳ vọng là mũi nhọn cho tham vọng công nghệ lái tự động của Honda.

Chỉ vài tuần sau, Honda và Sony cũng từ bỏ dự án phát triển ô tô điện chung, dự án từng được xem là màn phô diễn sức mạnh kỹ thuật, cảm biến và hệ thống giải trí trong xe của hai tập đoàn công nghệ hàng đầu Nhật Bản.

Mục tiêu chỉ bán xe điện và xe chạy bằng hydro vào năm 2040 của Honda giờ gần như đã tan thành mây khói.

Cú quay đầu khổng lồ này khiến Honda đứng trước nguy cơ ghi nhận khoản lỗ ròng thường niên đầu tiên kể từ khi niêm yết trên sàn chứng khoán vào thập niên 1950, trong báo cáo tài chính công bố vào tuần tới.

Một phép thử lớn trong những tháng và năm tới là liệu Honda có còn đủ sức duy trì mức cổ tức vốn nổi tiếng ổn định như bàn thạch hay không.

Nhưng có lẽ còn đáng lo hơn cả là phát biểu được cho là của Chủ tịch Honda, ông Toshihiro Mibe, trong chuyến thăm một nhà máy sản xuất linh kiện ô tô tự động hóa hoàn toàn với chi phí cực thấp tại Thượng Hải.

Ông được cho là đã thốt lên: “Chúng ta không có cửa để cạnh tranh với họ”.

Dĩ nhiên, câu nói có những bối cảnh đi kèm. Ông Mibe đang dùng chính mối đe dọa đó để thúc ép Honda tăng tốc số hóa và biện minh cho quyết định tái lập bộ phận R&D đã giải thể.

Nhưng rất khó để không nghe thấy âm sắc đầu hàng trong phát biểu ấy.

Và điều đó đặc biệt đáng chú ý khi nó đến từ một công ty từng là hiện thân của tinh thần chiến thắng.

Theo ông Christopher Richter, chuyên gia phân tích ngành ô tô tại CLSA, vấn đề cốt lõi của Honda nằm ở chỗ: Trong khi mảng ô tô liên tiếp vấp ngã, thì mảng xe máy, “con gà đẻ trứng vàng” của công ty vẫn là tiêu chuẩn vàng của thế giới.

Chính sức mạnh của mảng xe máy đã cho phép nhiều đời CEO Honda dựa dẫm vào nguồn lợi nhuận này như một "cây nạng", trong khi mảng ô tô và những cuộc phiêu lưu khác (như máy bay phản lực HondaJet) liên tục gặp khó khăn.

“Điều đó nuôi dưỡng sự tự mãn, khiến họ trở nên quá chủ quan”, Richter nói.

Sự kết hợp của tất cả những điều đó: Một công ty suy yếu, tinh thần sa sút, với những bộ phận rất mạnh nhưng cũng có những bộ phận rất yếu đang khiến Honda trở thành mục tiêu hấp dẫn cho các nhà đầu tư hoạt động.

Công ty có thể sớm phải đối mặt với áp lực tái cấu trúc triệt để, theo đuổi những lựa chọn đau đớn nhưng có thể hồi sinh một biểu tượng quốc gia.

Vấn đề là: Không có gì đảm bảo Honda sẽ nắm lấy cơ hội đó.

Theo: Financial Times