Báo Nga: S-400 dùng chiến thuật lạ, hạ liên tiếp 24 máy bay Ukraine

Đòn phục kích chưa từng được tiết lộ

Một trong những chiến dịch phòng không gây chú ý nhất của Nga tại Ukraine năm 2023 vừa được hé lộ thêm, với thông tin hệ thống tên lửa phòng không tầm xa S-400 đã phá hủy 24 máy bay Ukraine chỉ trong khoảng một tuần, bằng phương thức tác chiến vượt đường chân trời.

Thông tin được công bố trên Voyennaya Mysl, tạp chí của Bộ Quốc phòng Nga, trong một bài viết có sự tham gia của Thiếu tướng Alexander Romanenkov, Tham mưu trưởng Lực lượng Tên lửa Phòng không thuộc Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga.

Đáng chú ý, trong 24 máy bay bị tuyên bố phá hủy có 10 chiếc MiG-29 bị bắn hạ chỉ trong một ngày. Đây là thời điểm Ukraine được cho là tăng cường hoạt động không quân sau khi tiếp nhận thêm nhiều máy bay MiG-29 do các quốc gia NATO viện trợ.

Theo mô tả của bài viết, thay vì triển khai S-400 tại những trận địa phòng không cố định theo cách thông thường, các lực lượng Nga đã đưa bệ phóng tới những vị trí phục kích được che giấu gần tiền tuyến. Cách bố trí này cho phép tên lửa có thể tấn công máy bay Ukraine trong thời gian rất ngắn sau khi chúng rời sân bay.

Điểm đáng chú ý nằm ở phương thức dẫn bắn. Các bệ phóng S-400 không nhất thiết phải tự phát hiện mục tiêu bằng radar của chính mình mà có thể nhận dữ liệu từ những cảm biến bên ngoài. Trong trường hợp được đề cập, nguồn dữ liệu mục tiêu được cho là bao gồm máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không A-50U.

Nhờ vậy, S-400 có thể khai hỏa vào những mục tiêu nằm ngoài đường chân trời radar mặt đất. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng bởi máy bay Ukraine có thể duy trì khoảng cách với các trận địa phòng không Nga, nhưng vẫn bị đe dọa nếu dữ liệu mục tiêu được truyền tới bệ phóng từ một cảm biến ở vị trí khác.

Tận dụng thời điểm máy bay vừa cất cánh

Theo bài viết, phương thức này tạo ra một lợi thế tác chiến đáng kể: máy bay đối phương có thể bị đưa vào vùng nguy hiểm gần như ngay sau khi rời đường băng, khi thời gian phản ứng và lựa chọn đường bay còn hạn chế.

Con số 24 máy bay cũng tương đồng với tuyên bố của Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu vào tháng 10/2023, khi ông cho biết các phương pháp sử dụng mới đã giúp lực lượng phòng không Nga phá hủy 24 máy bay Ukraine trong vòng 5 ngày. Tuy nhiên, bài viết không xác định cụ thể 14 máy bay còn lại thuộc những loại nào.

MiG-29, dù có khả năng cơ động tốt, là thiết kế có nguồn gốc từ nhiều thập niên trước và các biến thể Ukraine vận hành, không sở hữu những đặc tính tàng hình hay năng lực tác chiến điện tử tiên tiến như các tiêm kích thế hệ mới. Vì vậy, duy trì khoảng cách an toàn với các hệ thống phòng không Nga được xem là một yêu cầu quan trọng đối với hoạt động của không quân Ukraine.

S-400 được thiết kế cho nhiệm vụ phòng không tầm xa và có thể sử dụng tên lửa 40N6 với tầm bắn được công bố lên tới 400 km. Loại tên lửa này được thiết kế để bay ở độ cao lớn rồi tiếp cận mục tiêu từ trên xuống, đồng thời có khả năng khai thác dữ liệu từ các cảm biến bên ngoài để mở rộng khả năng giao chiến.

Tuy nhiên, chính các tác giả bài viết cũng thừa nhận rằng chiến thuật nói trên khó có thể tạo ra kết quả tương tự trong tương lai, sau khi đã bị phía Ukraine nghiên cứu kỹ. Giá trị của phương thức này vì thế nằm nhiều hơn ở khái niệm tác chiến: khi có điều kiện, các hệ thống phòng không tầm xa có thể được triển khai tại những vị trí khiến máy bay đối phương đi vào khu vực nguy hiểm ngay sau khi cất cánh, qua đó thu hẹp đáng kể thời gian dành cho né tránh hoặc thực hiện nhiệm vụ.

Việc những chi tiết này xuất hiện trên Voyennaya Mysl cũng đáng chú ý. Tạp chí được xem là một diễn đàn quan trọng để quân đội Nga, phân tích kinh nghiệm tác chiến và phát triển các phương thức sử dụng lực lượng. Việc một sĩ quan cấp cao tham gia công bố nghiên cứu có thể cho thấy chiến thuật phục kích vượt đường chân trời đang được xem xét như một thành phần đáng chú ý trong tư duy phòng không Nga, dù điều kiện tạo nên thành công ban đầu khó tái lập.

S-400 được đưa vào sử dụng chiến đấu từ đầu năm 2022 và tiếp tục được Nga phát triển khả năng tác chiến. Theo Military Watch, hệ thống này cũng được ghi nhận đóng vai trò quan trọng trong cuộc giao tranh giữa Ấn Độ và Pakistan tháng 5/2025, với tuyên bố đã bắn hạ 5 máy bay.

Tháng 12/2025, Yan Novikov, Giám đốc điều hành Tập đoàn Almaz-Antey, đơn vị phát triển S-400, nhấn mạnh hệ thống vẫn có “tiềm năng hiện đại hóa to lớn”, cho phép nhanh chóng thích ứng trước những mối đe dọa mới trong các hoạt động quân sự.