Càng lớn tuổi càng thấy đúng: 4 lời khuyên về tiền không giúp giàu nhanh nhưng giúp ngủ ngon hơn

Khi còn trẻ, mục tiêu tài chính thường rất rõ ràng: kiếm nhiều hơn, mua nhà sớm hơn, đầu tư sinh lời tốt hơn, nâng mức sống nhanh hơn. Chúng ta dễ bị hấp dẫn bởi những câu chuyện tăng thu nhập gấp đôi, đạt tự do tài chính trước tuổi 40 hay biến một khoản vốn nhỏ thành tài sản lớn.

Nhưng càng nhiều tuổi, thứ tự ưu tiên thường thay đổi.

Một khoản đầu tư lợi nhuận cao chưa chắc khiến bạn yên tâm bằng vài tháng chi phí sinh hoạt nằm sẵn trong tài khoản. Một căn nhà rộng hơn chưa chắc dễ chịu bằng việc không còn khoản vay quá sức. Và mức thu nhập cao cũng chưa chắc đem lại cảm giác giàu có nếu mỗi tháng đều phải căng thẳng chờ ngày nhận lương.

Có 4 lời khuyên về tiền khá "chậm", thậm chí nghe có phần nhàm chán. Chúng không giúp bạn giàu nhanh, nhưng lại có khả năng đem tới thứ ngày càng đắt giá khi tuổi tăng lên: sự an tâm.

1. Đừng cố tối ưu từng đồng, hãy giữ cho mình một khoản tiền đủ để không hoảng

Trong nhiều công thức tài chính, tiền nhàn rỗi thường bị xem là phần cần nhanh chóng đưa vào đầu tư. Bởi tiền nằm trong tài khoản thanh toán gần như không sinh lời, còn lạm phát khiến sức mua giảm dần.

Điều đó đúng về mặt toán học, nhưng cuộc sống không chỉ vận hành bằng bảng Excel.

Một chiếc xe bất ngờ phải sửa, bố mẹ cần hỗ trợ viện phí, công việc bị gián đoạn vài tháng, căn nhà phát sinh khoản sửa chữa lớn… đều có thể khiến một kế hoạch tài chính tưởng như hoàn hảo lập tức đảo lộn.

Bởi vậy, một trong những khoản tiền đáng giữ nhất không phải khoản có lợi suất cao nhất, mà là khoản tiền giúp bạn có thời gian xử lý vấn đề mà không phải vay nóng, bán tháo tài sản hoặc hoảng loạn.

Thông thường, nhiều người chọn quỹ dự phòng tương đương khoảng 3–6 tháng chi phí thiết yếu. Với người thu nhập thất thường, đang nuôi con hoặc gần tuổi nghỉ hưu, mức dự phòng có thể cần cao hơn tùy hoàn cảnh.

Ví dụ, một gia đình chi khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng cho các khoản thiết yếu. Quỹ dự phòng 120 triệu đồng tương đương 6 tháng sinh hoạt có thể trông khá "lãng phí" nếu chỉ nhìn vào khả năng sinh lời.

Nhưng hãy thử đặt nó vào một tình huống khác.

Nếu người kiếm thu nhập chính mất việc, 120 triệu đồng đó không chỉ là tiền. Nó là 6 tháng không phải lập tức vay người thân, không phải rút khoản đầu tư đang lỗ và không cần nhận vội một công việc không phù hợp chỉ vì áp lực tiền nhà, học phí hay tiền ăn.

Ở tuổi 25, người ta dễ hỏi: "Khoản tiền này đang sinh lời bao nhiêu?".

Đến tuổi 45, câu hỏi có thể đổi thành: "Nếu ngày mai có chuyện, tôi cầm cự được bao lâu?"

Đó là một thay đổi rất lớn trong cách nhìn về tiền.

2. Khi có thêm thu nhập, đừng nâng mức sống nhanh bằng tốc độ tăng lương

Có một chiếc bẫy tài chính rất phổ biến: mỗi lần thu nhập tăng, chi phí cố định cũng tăng theo.

Lương từ 15 triệu lên 20 triệu đồng, chúng ta chuyển sang căn hộ đắt hơn. Thu nhập lên 30 triệu, chiếc xe đang dùng bỗng trở nên "không tương xứng". Khi kiếm được 40–50 triệu, những kỳ nghỉ, nhà hàng hay đồ dùng từng được coi là xa xỉ dần biến thành tiêu chuẩn sống bình thường.

Vấn đề không nằm ở việc tận hưởng.

Kiếm tiền để có cuộc sống tốt hơn hoàn toàn hợp lý. Nhưng nếu mức sống tăng nhanh bằng hoặc nhanh hơn thu nhập, tài chính của bạn có thể vẫn mong manh dù con số lương đã gấp đôi.

Giả sử trước đây bạn kiếm 20 triệu và tiêu 16 triệu mỗi tháng. Sau vài năm, thu nhập tăng lên 35 triệu nhưng chi tiêu cũng tăng lên 32 triệu.

Bạn kiếm nhiều hơn 15 triệu đồng, nhưng phần dư cuối tháng lại giảm từ 4 triệu xuống còn 3 triệu. Trên giấy tờ, bạn giàu hơn. Trong thực tế, khả năng chống chịu tài chính thậm chí còn yếu hơn.

Một nguyên tắc khá hữu ích là mỗi lần thu nhập tăng, đừng vội nâng toàn bộ mức sống. Có thể chia phần tăng thêm thành ba phần: một phần nâng chất lượng cuộc sống, một phần tăng tiết kiệm hoặc đầu tư và một phần dành cho những mục tiêu dài hạn.

Cách làm này có vẻ chậm. Bạn sẽ không lập tức "sống đúng với mức lương mới".

Nhưng vài năm sau, khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu sẽ ngày càng rộng. Và chính khoảng cách đó mới tạo nên cảm giác tự do.

Bởi người có mức sống 30 triệu đồng nhưng buộc phải kiếm ít nhất 30 triệu mỗi tháng chưa chắc an tâm bằng người kiếm 30 triệu nhưng chỉ cần 18–20 triệu để sống thoải mái.

Giàu không chỉ là có nhiều tiền. Một dạng giàu khác là không cần quá nhiều tiền để duy trì cuộc sống mình muốn.

3. Đừng vay đến mức tối đa mà ngân hàng sẵn sàng cho bạn vay

Khi mua nhà hoặc tài sản lớn, nhiều người thường bắt đầu bằng câu hỏi: "Tôi được vay tối đa bao nhiêu?".

Nhưng đó chưa chắc là câu hỏi tốt nhất.

Khả năng ngân hàng chấp thuận khoản vay phản ánh một phần năng lực trả nợ của bạn tại thời điểm hiện tại. Nó không đảm bảo rằng khoản vay đó sẽ vẫn nhẹ nhàng nếu vài năm tới thu nhập giảm, gia đình có thêm con, cha mẹ cần chăm sóc hoặc bản thân muốn đổi công việc.

Một người thu nhập 40 triệu đồng có thể đủ điều kiện vay một khoản lớn với mức trả hàng tháng 18–20 triệu đồng.

Về mặt kỹ thuật, khoản vay có thể nằm trong giới hạn.

Nhưng nếu sau khi trả nợ, học phí, sinh hoạt và bảo hiểm, tài khoản chỉ còn vài triệu đồng, cuộc sống sẽ rất dễ rơi vào trạng thái "không được phép xảy ra chuyện".

- Không được mất việc.

- Không được ốm dài ngày.

- Không được có khoản sửa chữa lớn.

- Không được giảm thu nhập.

Một kế hoạch tài chính phụ thuộc vào việc mọi thứ phải diễn ra đúng như dự kiến trong 15–20 năm thường không phải kế hoạch dễ ngủ ngon.

Vì vậy, khi vay tiền, hãy tính bằng kịch bản xấu chứ không chỉ kịch bản đẹp.

Hãy thử hỏi:

- Nếu thu nhập giảm 20%, tôi còn trả nổi không?

- Nếu một người trong gia đình nghỉ việc 6 tháng thì sao?

- Sau khi trả nợ, tôi còn tiền xây quỹ dự phòng và chuẩn bị cho tuổi già không?

Nếu câu trả lời đều rất căng, tài sản đó có thể đang vượt quá mức tài chính an toàn của bạn, dù ngân hàng vẫn đồng ý cho vay.

Có thể bạn sẽ mua căn nhà nhỏ hơn một chút, đi chiếc xe lâu hơn vài năm hoặc chậm nâng cấp cuộc sống.

Không hào nhoáng bằng phương án vay tối đa nhưng đêm ngủ thường ngon hơn.

4. Trước khi nghĩ đến lợi nhuận, hãy xây một cuộc sống không dễ bị một cú sốc tài chính đánh gục

Khi nói đến tài chính cá nhân, mọi người thường bị cuốn vào câu hỏi đầu tư gì, lợi suất bao nhiêu, cổ phiếu nào tốt hay bất động sản ở đâu còn tiềm năng.

Những câu hỏi đó quan trọng nhưng trước chúng có một câu hỏi khác cần được trả lời: Nền tài chính của bạn có đủ chắc để chịu được một cú sốc hay chưa?

Một người có danh mục đầu tư 500 triệu đồng nhưng không có tiền mặt dự phòng có thể vẫn phải bán tài sản đúng lúc thị trường giảm mạnh khi gặp biến cố.

Ngược lại, một người chỉ đầu tư 300 triệu nhưng có quỹ dự phòng, bảo hiểm phù hợp, ít nợ và chi phí sinh hoạt hợp lý đôi khi lại có khả năng giữ khoản đầu tư lâu hơn.

Đầu tư tốt không chỉ cần chọn đúng tài sản.

Bạn còn phải có khả năng không buộc phải bán nó vào thời điểm tệ nhất.

Đó là lý do nền tảng tài chính thường nên đi theo một trình tự khá đơn giản: kiểm soát dòng tiền, xử lý nợ lãi cao, xây quỹ dự phòng, bảo vệ các rủi ro lớn, sau đó mới tăng tốc đầu tư.

Nhiều người sốt ruột vì thấy người khác đang kiếm tiền từ thị trường trong khi mình vẫn đang xây quỹ dự phòng.

Nhưng tài chính cá nhân không phải cuộc đua xem ai đi nhanh nhất trong một năm. Nó giống một hành trình vài chục năm hơn. Người đi xa thường không phải người luôn chạy nhanh nhất, mà là người ít bị buộc phải quay lại vạch xuất phát.

Càng lớn tuổi, định nghĩa về "giàu" có thể càng khác

Ở tuổi trẻ, chúng ta thường nhìn tiền theo chiều tiến lên: tăng lương, tăng tài sản, tăng mức sống.

Đến một độ tuổi nhất định, nhiều người bắt đầu nhìn tiền theo một chiều khác: giảm sự phụ thuộc.

- Giảm phụ thuộc vào lương tháng sau.

- Giảm phụ thuộc vào việc thị trường lúc nào cũng thuận lợi.

- Giảm phụ thuộc vào khoản vay.

- Giảm khả năng một biến cố nhỏ có thể làm đảo lộn toàn bộ cuộc sống.

Đó cũng là lúc người ta hiểu rằng có những quyết định tài chính không tạo ra câu chuyện hấp dẫn để kể.

- Không vay hết hạn mức.

- Không đầu tư hết tiền nhàn rỗi.

- Không nâng cấp cuộc sống ngay khi tăng lương.

- Không chạy theo mức lợi nhuận cao nhất.

Nhìn từ bên ngoài, chúng có thể khiến tốc độ tích lũy chậm hơn một chút.

Nhưng đổi lại, bạn mua được một thứ rất khó định giá: quyền được bình tĩnh khi cuộc sống không diễn ra đúng kế hoạch.

Và càng lớn tuổi, nhiều người càng nhận ra: một tài khoản khiến mình ngủ ngon đôi khi đáng giá hơn một danh mục khiến mình thức đêm nhìn bảng giá.