"Cảnh báo đỏ" về nguy cơ khói mù ở Đông Nam Á

Trong báo cáo Triển vọng Khói mù 2026 mới công bố, Viện Các vấn đề quốc tế Singapore (SIIA) đã đưa ra "cảnh báo đỏ" về khả năng xuất hiện đợt khói mù xuyên biên giới nghiêm trọng tại Brunei, Indonesia, Malaysia và Singapore từ nay đến cuối năm. Theo tờ The Straits Times, đây là lần thứ hai SIIA đưa ra "cảnh báo đỏ" kể từ khi bắt đầu công bố báo cáo vào năm 2019. Lần đầu tiên là vào năm 2023, cũng là một năm chịu tác động của El Niño.

El Niño là hiện tượng nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực phía Đông Thái Bình Dương tăng cao, khiến thời tiết tại nhiều nơi trong khu vực trở nên nóng hơn và khô hạn hơn. Theo Trung tâm Khí tượng chuyên ngành ASEAN, các điều kiện El Niño đã xuất hiện tại Đông Nam Á và dự kiến mạnh lên từ tháng 8 đến tháng 9.

Trong báo cáo mới nói trên, SIIA cho biết hiện tượng El Niño đang mạnh lên có thể kéo dài và làm gia tăng mức độ khắc nghiệt của mùa khô, trong bối cảnh năng lực ứng phó cháy rừng có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi những bất ổn kinh tế và áp lực ngân sách. Ngay cả trước khi El Niño xuất hiện trong năm 2026, theo The Straits Times, các vụ cháy rừng và điểm nóng vẫn liên tiếp xuất hiện tại một số khu vực ở Indonesia và bang Johor - Malaysia. Singapore đã phải hứng chịu nhiều tuần khói mù do các vụ cháy rừng tại Johor.

Mùa khô tại khu vực thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9. Điều kiện thời tiết nóng hơn, khô hơn khiến thảm thực vật, đất than bùn và các đồn điền dễ bắt lửa hơn. Các đám cháy phát sinh từ hoạt động khai hoang hoặc đốt rác thải cũng có thể lan rộng nhanh hơn.

Dù thời tiết có thể làm gia tăng nguy cơ cháy rừng và khói mù, nguyên nhân gốc rễ vẫn là cách thức quản lý đất nông nghiệp, mức độ sẵn sàng ứng phó cháy rừng và quyết tâm chính trị trong việc ngăn chặn khói mù xuyên biên giới. Theo báo cáo, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay cùng với chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao có thể thúc đẩy một số nhà sản xuất áp dụng các phương thức khai hoang đất thiếu bền vững.

"Khói mù không đơn thuần là vấn đề môi trường. Thách thức đặt ra là phải bảo đảm các hoạt động sản xuất bền vững được duy trì trên toàn bộ chuỗi cung ứng, bao gồm cả các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang chịu áp lực kinh tế ngày càng lớn" - ông Simon Tay, Chủ tịch SIIA, nhận định.

Ông Simon Tay kêu gọi khu vực cần chủ động hơn trong việc ứng phó thách thức khói mù khi đang bước vào một mùa khô có nguy cơ diễn biến nghiêm trọng, đồng thời phải đối mặt những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Theo ông, việc bảo đảm nguồn tài chính đầy đủ cho các giải pháp ứng phó sẽ đóng vai trò then chốt.