Chỉ ít giờ tới, cả thế giới sẽ gặp một hiện tượng cực hiếm: Ở Việt Nam theo dõi bằng cách nào?

Dải toàn phần sẽ quét qua một số khu vực thuộc Greenland, Iceland, miền bắc nước Nga, Tây Ban Nha và một phần rất nhỏ của Bồ Đào Nha. Do đó, nhiều người bắt đầu tìm hiểu nhật thực toàn phần là gì và liệu rằng ở Việt Nam có thể quan sát được hay không.

Nhật thực hình thành như thế nào, kéo dài bao lâu?

Nhật thực xảy ra khi Mặt trăng di chuyển vào vị trí giữa Mặt trời và Trái đất, khiến bóng của Mặt trăng đổ xuống một phần bề mặt Trái đất. Ở khu vực nằm trong vùng bóng tối trung tâm, người quan sát có thể chứng kiến nhật thực toàn phần; bên ngoài khu vực này, hiện tượng chỉ xuất hiện dưới dạng nhật thực một phần.

Trong thời gian nhật thực, ánh sáng ban ngày có thể giảm đáng kể tại khu vực nằm trong đường đi của bóng Mặt trăng. Với nhật thực toàn phần, khi Mặt trăng che kín đĩa Mặt trời, phần nhật hoa bên ngoài của Mặt trời có thể hiện rõ hơn.

Đây là một sự trùng hợp hình học đặc biệt của hệ Mặt trời. Dù Mặt trời lớn hơn Mặt trăng rất nhiều, khoảng cách từ Trái đất đến Mặt trời cũng lớn hơn khoảng cách từ Trái đất đến Mặt trăng theo tỷ lệ tương ứng, khiến hai thiên thể có kích thước biểu kiến khá tương đồng trên bầu trời.

Dải nhật thực toàn phần ngày 12/8 bắt đầu từ khu vực hẻo lánh ở miền bắc nước Nga, sau đó đi qua Greenland, Iceland và Đại Tây Dương trước khi tiến vào Tây Ban Nha và một phần nhỏ ở phía đông bắc Bồ Đào Nha.

Tại Tây Ban Nha, nhiều địa điểm có thể chứng kiến Mặt trời bị che khuất hoàn toàn ngay trước thời điểm hoàng hôn. NASA cho biết tại León, giai đoạn toàn phần diễn ra từ khoảng 20h28 đến 20h30 theo giờ địa phương; tại Madrid, Mặt trời bị che tới 99% trong giai đoạn cực đại.

Ngoài dải toàn phần, nhiều khu vực khác tại châu Âu, Bắc Mỹ và tây bắc châu Phi cũng có thể quan sát nhật thực một phần.

Khoảnh khắc Mặt trăng che kín hoàn toàn Mặt trời thực tế diễn ra khá ngắn. Theo NASA, tại phần lớn khu vực nằm trong đường đi của nhật thực toàn phần, giai đoạn này kéo dài dưới 2 phút. Ở một số vị trí gần trung tâm dải nhật thực tại Greenland, Nga hoặc Bắc Đại Tây Dương, thời gian có thể kéo dài hơn nhưng vẫn dưới 2 phút 30 giây.

Trong khi đó, toàn bộ quá trình nhật thực một phần có thể kéo dài lâu hơn đáng kể, khi Mặt trăng dần che phủ rồi rời khỏi đĩa Mặt trời.

Hiện tượng này hiếm đến mức nào?

Nhật thực xảy ra tương đối thường xuyên trên phạm vi toàn cầu, nhưng nhật thực toàn phần tại một địa điểm cụ thể lại rất hiếm. Nguyên nhân là vùng bóng tối nơi Mặt trời bị che hoàn toàn chỉ tạo thành một dải rất hẹp trên bề mặt Trái đất.

Đợt nhật thực ngày 12/8 cũng đáng chú ý bởi đây là nhật thực toàn phần đầu tiên có thể quan sát từ phần lục địa châu Âu kể từ năm 1999.

Đáng chú ý, đây chưa phải lần cuối châu Âu được chứng kiến một sự kiện tương tự trong thời gian gần. Ngày 2/8/2027, một nhật thực toàn phần khác sẽ đi qua miền nam Tây Ban Nha, Bắc Phi và một số khu vực trên bán đảo Arab.

Việt Nam có thể xem nhật thực toàn phần hay không?

Người yêu thiên văn tại Việt Nam sẽ không thể đứng ngoài trời để quan sát nhật thực ngày 12/8, bởi đường đi của hiện tượng không bao phủ Việt Nam.

Tuy nhiên, người xem tại Việt Nam vẫn có thể theo dõi sự kiện qua các chương trình phát trực tiếp của NASA. Theo lịch chính thức, NASA bắt đầu phát sóng lúc 13h15 ngày 12/8 theo giờ miền Đông Mỹ (EDT), tương đương khoảng 0h15 ngày 13/8 theo giờ Hà Nội. Chương trình được phát trên NASA+, YouTube cùng một số nền tảng khác.

Như vậy, người xem ở Việt Nam chỉ có thể theo dõi trực tuyến những hình ảnh từ các khu vực nằm trong đường đi của dải toàn phần.

Với những người đang ở nước ngoài, nằm trong khu vực có cơ hội quan sát trực tiếp tại khu vực xảy ra nhật thực, việc bảo vệ mắt là yêu cầu đặc biệt quan trọng. NASA khuyến cáo người quan sát phải sử dụng kính chuyên dụng hoặc thiết bị lọc ánh sáng Mặt trời đạt chuẩn trong các giai đoạn nhật thực một phần.

Chỉ trong thời điểm nhật thực toàn phần, khi Mặt trăng đã che hoàn toàn phần sáng của Mặt trời, người quan sát trong dải toàn phần mới có thể nhìn trực tiếp mà không cần kính bảo vệ. Trước và sau khoảnh khắc này, việc nhìn thẳng vào Mặt trời vẫn có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho mắt.

(Tổng hợp/Ảnh: Internet)