Chưa từng có: Big Four đổ tỷ USD săn lùng kỹ sư AI hơn cả kiểm toán truyền thống, liệu thời hoàng kim của những tấm bằng CPA đã hết?

Có một sự thật đang diễn ra tại các văn phòng xa hoa của Deloitte, EY, KPMG và PwC là những chồng hồ sơ của các kiểm toán viên tương lai đang dần bị lấn lướt bởi làn sóng tuyển dụng các chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI).

Một phân tích mới đây của tờ Financial Times (FT) đã chỉ ra bước chuyển dịch lịch sử trong cấu trúc nhân sự của các gã khổng lồ dịch vụ chuyên nghiệp toàn cầu, khi cơn sốt công nghệ không còn là câu chuyện riêng của Thung lũng Silicon.

Theo phân tích dữ liệu từ hơn 50.000 tin tuyển dụng công khai tại các quốc gia nói tiếng Anh bao gồm Mỹ, Anh, Canada, Úc, New Zealand và Ireland do đơn vị cung cấp dữ liệu PredictLeads thu thập, số lượng quảng cáo tuyển dụng cho các vị trí chuyên gia AI của nhóm Big Four trong năm 2025 đã chính thức vượt mặt nhu cầu tuyển dụng kiểm toán viên truyền thống.

Đây là một minh chứng rõ ràng cho thấy công nghệ đang định hình lại bản đồ nhân sự của ngành tài chính - kế toán với tốc độ chóng mặt.

Khi "ông vua" ngành kiểm toán phải nhường sân cho kỹ sư công nghệ

Số liệu thống kê cho thấy các vai trò yêu cầu kỹ năng AI chiếm gần 7% tổng số tin tuyển dụng của Big Four trong năm 2025, trải dài từ các kỹ sư học máy (machine learning) cho đến những chuyên gia ứng dụng các tác tử AI (AI agents) nhằm tự động hóa quy trình.

Con số này, vốn không bao gồm các vị trí thực tập sinh, đã tăng gấp hơn ba lần so với thời điểm cuối năm 2022, thời điểm mà ChatGPT tạo nên cơn địa chấn toàn cầu, khi đó tỷ lệ tuyển dụng liên quan đến AI chỉ khiêm tốn ở mức dưới 2%.

Ngược lại, các công việc kiểm toán truyền thống vốn đang trong xu hướng sụt giảm dài hạn về tỷ trọng tuyển dụng, chỉ còn chiếm chưa đầy 3% tổng số tin tuyển dụng trong năm 2025.

Điều này đặt ra câu hỏi về thời kỳ hoàng kim của Chứng chỉ Kiểm toán viên công chứng (CPA) liệu có chấm dứt?

Trên thực tế, sự đảo chiều ngoạn mục này phản ánh áp lực đè nặng lên các hãng kiểm toán lớn nhất hành tinh. Họ không chỉ phải tự thích ứng để tránh bị đào thải mà còn đang chạy đua để hiện thực hóa các cam kết đầu tư hàng tỷ USD vào công nghệ, từ đó giành quyền tư vấn cho các khách hàng lớn về cách thức triển khai AI trong chính doanh nghiệp của họ.

Ông David Autor, nhà kinh tế học lao động danh tiếng tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), đã bày tỏ sự kinh ngạc trước làn sóng này khi nhận định rằng quy mô tuyển dụng nhân sự AI đang diễn ra với một tốc độ thực sự đáng kinh ngạc.

Theo FT, sự trỗi dậy của AI đang đặt mô hình hoạt động truyền thống của các công ty tư vấn trước một thử thách lớn. Từ trước đến nay, ngành dịch vụ chuyên nghiệp luôn vận hành theo cấu trúc "kim tự tháp" kinh điển: một số ít các cộng sự cấp cao (partners) quản lý các tầng lớp nhân sự cấp dưới có quy mô khổng lồ và ít kinh nghiệm hơn.

Giờ đây, khi AI có khả năng tự động hóa và đảm nhận các công việc giấy tờ, xử lý dữ liệu của các nhân sự trẻ, mô hình này đang đứng trước nguy cơ bị san phẳng.

Ông Alex Hamilton-Baily, thành viên điều hành tại công ty tuyển dụng nhân sự cấp cao Odgers, chia sẻ rằng AI hiện là khu vực trọng điểm trong chiến lược đầu tư của Big Four. Không một ông lớn nào muốn mình trở thành kẻ tụt hậu trong cuộc đua này. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất ở thời điểm hiện tại không nằm ở ngân sách, mà chính là sự khan hiếm trầm trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao.

Các hãng dịch vụ chuyên nghiệp đang phải đối mặt với cuộc chiến thu hút nhân tài đầy khốc liệt khi phải trực tiếp cạnh tranh với các gã khổng lồ công nghệ để lôi kéo những bộ óc xuất sắc nhất. Chủ tịch toàn cầu của PwC, ông Mohamed Kande, từng thừa nhận doanh nghiệp này gặp rất nhiều khó khăn trong việc tuyển dụng hàng trăm kỹ sư AI do nguồn cung trên thị trường quá hạn chế.

"Bắt tay" với AI: Định nghĩa mới về năng lực của dân kiểm toán

Mặc dù có những lo ngại về việc AI sẽ cướp đi sinh mạng nghề nghiệp của giới văn phòng, đặc biệt là nhóm nhân sự trẻ, giới chuyên môn lại có góc nhìn lạc quan hơn. Ian Pay, Trưởng bộ phận phân tích dữ liệu và công nghệ tại Viện Kế toán Công chứng Anh và xứ Wales (ICAEW), cho biết kỹ năng kế toán và kiểm toán cốt lõi vẫn cực kỳ quan trọng.

Thực tế, các Big Four không hề khai tử bộ phận kiểm toán mà đang tiến hành tái cấu trúc sâu rộng. Khoảng 80% các vị trí AI được tuyển dụng trong năm 2025 yêu cầu kỹ năng lập trình chuyên sâu, tăng mạnh so với mức 60% của năm 2021.

Tuy nhiên, cũng có một phần lớn các vị trí tìm kiếm những nhân sự sở hữu kỹ năng mềm, có khả năng kết nối và thuyết phục khách hàng ứng dụng công nghệ mới.

Các tin tuyển dụng thực tế đã phản ánh rất rõ xu hướng lai (hybrid) này. KPMG từng đăng tuyển vị trí quản lý có kinh nghiệm thiết kế câu lệnh cho chatbot (prompt engineering) để vận hành các tác tử AI tự động hóa công việc. EY tại London tìm kiếm chuyên viên cao cấp hỗ trợ khách hàng tích hợp AI tạo sinh vào quy trình xử lý thuế. Trong khi đó, Deloitte yêu cầu một chuyên gia có tới 8 năm kinh nghiệm để hoạch định chiến lược AI trong lĩnh vực giáo dục đại học.

Nhiều vị trí mới đòi hỏi ứng viên phải am hiểu cả nghiệp vụ kiểm toán lẫn công nghệ AI để xây dựng các công cụ phát hiện gian lận tài chính và tối ưu hóa chi phí soát xét báo cáo tài chính cho doanh nghiệp.

Đại diện của KPMG nhấn mạnh rằng AI và kiểm toán không hề triệt tiêu lẫn nhau trong tuyển dụng, việc ứng dụng AI một cách đáng tin cậy đang trở thành một phần cốt lõi để nâng cao tính minh bạch cho quy trình kiểm toán hiện đại.

Làn sóng chuyển dịch này gửi đi một thông điệp đắt giá cho thế hệ GenZ và những người trẻ đang theo đuổi ngành tài chính rằng sở hữu tấm bằng kiểm toán hay kỹ năng tính toán xuất sắc giờ đây chỉ là điều kiện cần. Để không bị gạt ra ngoài lề trong kỷ nguyên số, khả năng làm chủ công nghệ và biết cách hợp tác hiệu quả với trí tuệ nhân tạo mới là tấm vé quyết định sự thăng tiến của bạn trong tương lai.

*Nguồn: FT, BI