Chuyên gia chỉ ra sai lầm khiến nhiều nhà đầu tư thua lỗ dù VN-Index tăng hơn 500 điểm

Năm 2025, dù VN-Index tăng 518 điểm và liên tục thiết lập những đỉnh cao mới, đà tăng mang tính phân hóa khiến không ít nhà đầu tư ghi nhận tài khoản đi ngang, thậm chí thua lỗ. Nghịch lý “chỉ số tăng nhưng tài khoản không tăng” tiếp tục đặt ra câu hỏi về chất lượng của đà tăng cũng như cách dòng tiền đang vận động trên thị trường.

Sai lầm khiến nhà đầu tư thua lỗ

Lý giải hiện tượng này, ông Nghiêm Bảo Nam – Chuyên gia Chiến lược thị trường, Chứng khoán Nhất Việt (VFS) cho rằng nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự phân hóa cực đại của thị trường cùng với sự thay đổi trong cấu trúc dòng tiền. Thị trường gần như vận hành theo “chế độ tự lái”, khi dòng vốn tập trung mạnh vào nhóm Ngân hàng và một số cổ phiếu vốn hóa lớn có câu chuyện riêng, trong khi phần lớn các nhóm ngành khác bị bỏ lại phía sau.

Đặc biệt, việc Mỹ triển khai “Trade War 2.0” ngay từ đầu năm 2025, với mức thuế quan lên tới 20–46%, đã tác động mạnh đến các doanh nghiệp xuất khẩu truyền thống – nhóm cổ phiếu quen thuộc của nhà đầu tư cá nhân khiến hiệu quả danh mục suy giảm.

Theo chuyên gia, sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư trong năm qua là sự bảo thủ và thiếu thích nghi với sự dịch chuyển của dòng tiền. Thay vì đi theo dòng vốn thông minh đang hướng tới các cổ phiếu chất lượng, có định giá hợp lý và nội lực tài chính tốt, nhiều nhà đầu tư lại chờ đợi nhịp hồi ở những nhóm ngành đã gãy xu hướng hoặc chịu tác động tiêu cực từ yếu tố vĩ mô, dẫn tới việc bỏ lỡ sóng tăng của các cổ phiếu dẫn dắt.

Bàn về việc thị trường tăng điểm chủ yếu nhờ một số cổ phiếu vốn hóa lớn, đặc biệt là nhóm Vingroup, vị chuyên gia nhìn nhận đây là hiện tượng không quá bất ngờ khi xét đến vai trò và tầm ảnh hưởng của Vingroup đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, việc chỉ số tăng trưởng dựa nhiều vào sức kéo của một nhóm cổ phiếu trụ cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững của xu hướng.

Xét về dòng tiền, thị trường đang xuất hiện sự “lệch pha” rõ rệt. Trong khi nhóm Vingroup đóng vai trò điều tiết chỉ số nhờ trọng số vốn hóa lớn, dòng tiền giao dịch thực tế lại tập trung vào các cổ phiếu có tính đại diện cao với nhà đầu tư cá nhân như HPG, SHB, SSI, FPT, VIX, VPB, TCB, MBB hay MSN – những mã nằm trong nhóm có giá trị giao dịch lớn nhất năm 2025.

Do cơ cấu cổ đông của Vingroup tương đối cô đặc, biến động giá của nhóm này dù rất mạnh nhưng mang tính cục bộ và chưa phản ánh đầy đủ tâm lý chung của thị trường. Dòng tiền vẫn có xu hướng lan tỏa sang các nhóm ngành khác, song chưa đủ quyết liệt khi kết quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp chưa đạt kỳ vọng.

Tránh tư duy "mua theo chỉ số"

Về dài hạn, một thị trường chỉ thực sự khỏe mạnh khi đà tăng đến từ sự cộng hưởng của nhiều ngành nghề. Trong bối cảnh dòng tiền vẫn thận trọng và thiếu “cú hích” từ nền tảng cơ bản của phần lớn doanh nghiệp ngoài nhóm cổ phiếu trụ, xu hướng tăng dựa vào một vài mã vốn hóa lớn sẽ khó duy trì bền vững.

Để tránh lặp lại tình trạng “chỉ số tăng nhưng tài khoản không tăng” trong năm 2026, chuyên gia cho rằng nhà đầu tư cá nhân cần thay đổi tư duy từ “mua theo chỉ số” sang cách tiếp cận chọn lọc cổ phiếu. Thị trường hiện không còn vận động đồng pha, mà dòng tiền chỉ tập trung vào những doanh nghiệp có câu chuyện thực và nền tảng cơ bản rõ ràng, điển hình như nhóm Ngân hàng hoặc các doanh nghiệp hưởng lợi từ chính sách tài khóa. Việc trung bình giá xuống ở những cổ phiếu yếu kém hoặc đã gãy xu hướng được xem là sai lầm cần tránh.

Thay vào đó, nhà đầu tư nên ưu tiên các doanh nghiệp có chất lượng tài sản tốt, tăng trưởng lợi nhuận EPS ở mức hai chữ số và tuân thủ kỷ luật đi theo dòng tiền lớn. Trong năm 2026, khi định giá thị trường vẫn ở mức hấp dẫn so với trung bình dài hạn, cơ hội vẫn hiện hữu nhưng sẽ chỉ dành cho những nhà đầu tư chọn đúng cổ phiếu trong bối cảnh thị trường tiếp tục phân hóa.