Khen thì nhiều nhưng ít ai biết “người phụ nữ say xe” này đã đưa đường sắt cao tốc Trung Quốc lên tầm kiệt tác thế giới

Đường sắt tốc độ cao Phục Hưng (Fuxing) của Trung Quốc được đánh giá là một trong những hệ thống công nghệ dẫn đầu thế giới. Thế nhưng, ít ai biết rằng nguồn động lực để Tổng công trình sư Lương Kiến Anh (Liang Jianying) tạo ra sự đột phá này lại bắt nguồn từ chính một cơn say tàu xe trong chuyến đi tới Châu Âu.

Trải nghiệm "nhớ đời" đó đã củng cố quyết tâm của bà trong việc đảm bảo các đoàn tàu cao tốc của Trung Quốc không chỉ chạy nhanh mà phải đạt được độ ổn định vượt trội, mang lại cho hành khách những trải nghiệm hành trình đẳng cấp nhất.

Tuổi thơ bên đường ray

Lương Kiến Anh quê gốc ở tỉnh Sơn Đông, nhưng bà sinh năm 1972 tại một thị trấn lâm nghiệp nhỏ thuộc tỉnh Cát Lâm, Đông Bắc Trung Quốc. Cha bà vốn là một nhân viên ngành đường sắt.

Thuở nhỏ, ngôi nhà của bà chỉ cách ga tàu vỏn vẹn 200 mét. Mỗi ngày, khi nhìn những đoàn tàu rầm rập lướt qua, cô bé Lương Kiến Anh luôn tự hỏi: Làm thế nào mà những cỗ máy khổng lồ đó lại có thể kéo được khối lượng hàng hóa lớn đến vậy và chạy nhanh đến thế?

Sau khi tốt nghiệp trung học, với niềm đam mê tàu hỏa từ bé, Lương Kiến Anh quyết định thi vào Học viện Đường sắt Thượng Hải (sau này sáp nhập vào Đại học Đồng Tế năm 2000).

Vào thời điểm đó, ngành đường sắt Trung Quốc vẫn còn rất lạc hậu. Trong những chuyến đi lại giữa Đông Bắc và Thượng Hải mỗi học kỳ, Lương Kiến Anh đã nếm trải đủ nỗi khổ cực: từ việc khó mua vé, tàu chạy chậm chạp cho đến cảnh chen lấn đến nghẹt thở.

Chính vì vậy, tâm nguyện lớn nhất của bà lúc bấy giờ là thiết kế được một đoàn tàu giúp mọi người có thể di chuyển một cách văn minh và đàng hoàng nhất.

Sau khi tốt nghiệp, bà về làm việc tại Nhà máy Đầu máy và Toa xe Tứ Phương ở Thanh Đảo, Sơn Đông – tiền thân của tập đoàn CRRC Sifang hiện nay và cũng là "cái nôi" của ngành đường sắt Trung Quốc. Bà bắt đầu sự nghiệp với vai trò thiết kế các loại tàu hỏa thông thường.

Dù phụ nữ là thiểu số trong ngành thiết kế thiết bị đường sắt, nhưng Lương Kiến Anh chưa bao giờ cảm thấy mình yếu thế hơn các đồng nghiệp nam. Bà bắt đầu từ những công việc nền tảng nhất, không ngừng hấp thụ kiến thức mới. Ngoài chuyên ngành kỹ thuật điện đã học ở đại học, bà tự mày mò tìm hiểu từng bộ phận như thân tàu, hệ thống thoát nước, bogie (giá chuyển hướng), cho đến khi nắm trọn "bí mật" vận hành của cả đoàn tàu.

Về sau, bà vẫn tiếp tục con đường học vấn và đã xuất sắc nhận được bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ. Năng lực chuyên môn của Lương Kiến Anh nhanh chóng được công nhận. Các đồng nghiệp luôn nể trọng người phụ nữ táo bạo, thẳng thắn và có "nhiều tư duy độc bản" này.

Kỷ nguyên đường sắt tốc độ cao: Nơi tài năng tỏa sáng

Năm 2004, sau nhiều năm tiếp nhận và chuyển giao công nghệ, Trung Quốc quyết định tăng tốc phát triển mạng lưới đường sắt và tàu cao tốc của riêng mình.

Ngay sau đó, CRRC Sifang bắt đầu phát triển đoàn tàu động lực phân tán (EMU) cao tốc sở hữu bản quyền trí tuệ riêng với vận tốc thiết kế 300 km/h. Lương Kiến Anh đã được trao cơ hội thể hiện bản lĩnh khi được bổ nhiệm làm Tổng công trình sư của dự án. Đây cũng là lần đầu tiên bà trực tiếp thiết kế một đoàn tàu cao tốc.

Một đoàn tàu EMU cao tốc là một dự án kỹ thuật hệ thống khổng lồ với hàng trăm nghìn linh kiện. Để nâng tốc độ từ 200 km/h lên 300 km/h đòi hỏi những bước đột phá trong các công nghệ then chốt như khí động học, tích hợp hệ thống, cấu trúc thân tàu và giá chuyển hướng.

Để vượt qua những thử thách này, việc Lương Kiến Anh cùng đội ngũ hàng nghìn người của mình làm việc từ 8 giờ sáng đến 9 giờ tối, xuyên suốt 7 ngày trong tuần đã trở thành chuyện bình thường.

Bà nhớ lại, thời gian đó bà gần như không có thời gian dành cho cô con gái nhỏ. Mỗi khi bà đi làm thì con chưa thức, lúc về đến nhà thì con đã ngủ say. Sau ba năm làm việc miệt mài, đoàn tàu EMU đầu tiên của Trung Quốc có khả năng đạt vận tốc 300 - 350 km/h đã chính thức ra đời.

Có một buổi tối, con gái bà bỗng chỉ tay vào màn hình tivi khi thấy một đoàn tàu cao tốc đang lướt đi và reo lên: "Mẹ ơi, tàu của mẹ kìa!". Khoảnh khắc đó khiến Lương Kiến Anh dâng trào niềm tự hào, nhưng cũng không khỏi cảm thấy có lỗi với gia đình.

Năm 2008, bà tiếp tục gánh vác trọng trách lớn hơn: Tổng công trình sư của dòng tàu Hexie (Hòa Bình) CRH380A. Dòng tàu này có tốc độ vận hành tối đa lên tới 380 km/h, vượt xa mọi tiêu chuẩn của các dòng tàu mà Trung Quốc từng nhập khẩu từ Châu Âu, Mỹ hay Nhật Bản trước đó, nghĩa là có rất ít dữ liệu để tham khảo.

Để thu thập thông số thiết kế, bà lại cùng đội ngũ rong ruổi khắp đất nước, thực hiện các cuộc thử nghiệm trong những điều kiện môi trường khắc nghiệt nhất để phá vỡ các rào cản kỹ thuật.

Từ kỷ lục thế giới đến nguồn cảm hứng từ... cơn say tàu xe

Cuối cùng, đoàn tàu CRH380A đã được phát triển thành công vào năm 2010. Tháng 12 cùng năm, trên tuyến đường sắt cao tốc Bắc Kinh - Thượng Hải, nó đã đạt tốc độ 486,1 km/h, phá kỷ lục thế giới về tốc độ thử nghiệm của một đoàn tàu thương mại không qua sửa đổi (kỷ lục thế giới của tàu đã qua sửa đổi đặc biệt là 574,8 km/h thuộc về tàu TGV của Pháp).

Cột mốc này đánh dấu sự chuyển mình của Trung Quốc từ vị thế "kẻ theo sau" sang người dẫn đầu thế giới. Lương Kiến Anh chia sẻ đó là khoảnh khắc không thể nào quên trong đời, pha trộn giữa sự căng thẳng, áp lực và niềm hạnh phúc vỡ òa.

Từ năm 2010 đến 2017, đã có 448 đoàn tàu Hexie được sản xuất. Ngay cả 9 đoàn tàu Vibrant Express đang vận hành tại đoạn Hồng Kông của tuyến đường sắt cao tốc cũng chính là mẫu tàu này, được tùy chỉnh riêng cho MTR với cấu hình hơi khác biệt.

Tiếp nối thành công, đoàn tàu Fuxing (Phục Hưng) – "kiệt tác" hiện đang dẫn đầu thế giới của Lương Kiến Anh – đã chính thức lộ diện. Dự án này bắt đầu từ năm 2013, là một bước tiến vượt bậc so với dòng Hexie. Khi đó, với tư cách là Phó Tổng Giám đốc kiêm Tổng Kỹ sư của CRRC Qingdao Sifang, bà lại tiếp tục dẫn dắt đội ngũ chinh phục những đỉnh cao công nghệ mới.

Trong chương trình "Voice" của đài CCTV, bà đã chia sẻ một kỷ niệm thú vị. Trong một chuyến khảo sát tại Thụy Sĩ, bà đi tàu từ Zurich đến Geneva.

"Cảnh sắc ven đường rất đẹp, nhưng đoàn tàu cứ lắc lư như chao võng khiến tôi bắt đầu thấy say. Tôi không còn tâm trí đâu mà ngắm cảnh nữa, lúc xuống tàu chân tay vẫn còn lảo đảo mãi", bà kể lại.

Lương Kiến Anh vốn không phải người hay say tàu xe, nên trải nghiệm này khiến bà trăn trở: "Tôi hy vọng sản phẩm của chúng tôi chắc chắn phải mang lại trải nghiệm tốt nhất cho tất cả hành khách".

Hướng tới tương lai: Tàu đệm từ 600 km/h

Đoàn tàu Phục Hưng ra đời chính là minh chứng cho sự cầu toàn đó. Lực cản tổng thể của tàu thấp hơn 12% so với dòng Hexie; tiếng ồn giảm thêm từ 4 đến 6 decibel; các chỉ số ổn định đều đạt mức xuất sắc. Những thông số đẳng cấp thế giới này đã khẳng định vị thế dẫn đầu của đường sắt cao tốc Trung Quốc.

Năm 2017, tàu Phục Hưng chính thức vận hành thương mại với tốc độ 350 km/h trên tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải, đưa Trung Quốc trở thành quốc gia có tốc độ vận hành đường sắt cao tốc thương mại nhanh nhất thế giới.

Sau khi nghe câu chuyện ở Thụy Sĩ, MC Sa Bối Ninh đã hóm hỉnh đùa rằng: "Từng có video gây sốt về một chàng trai dựng đứng đồng xu trên tàu cao tốc đang chạy mà nó không hề đổ. Sau này nếu ai hỏi tại sao tàu cao tốc Trung Quốc lại làm được như vậy, chúng ta có thể trả lời: Vì Tổng công trình sư của họ là người... say tàu xe!".

Đến năm 2022, dòng tàu Phục Hưng đã phủ sóng khắp Trung Quốc với nhiều biến thể có tốc độ từ 160 đến 350 km/h, có khả năng chống chịu gió cát, băng tuyết. Thậm chí, phiên bản dành cho tuyến Bắc Kinh - Trương Gia Khẩu còn có khả năng tự hành.

Dù đã đạt được những thành tựu lẫy lừng, tinh thần đổi mới của Lương Kiến Anh vẫn chưa dừng lại. Bà vẫn đang miệt mài dẫn dắt đội ngũ tiến tới một nấc thang mới: phát triển đoàn tàu đệm từ (Maglev) tốc độ cao 600 km/h.