Lý do gì hệ thống đèn trong công viên thường tối hơn đèn đường?

Khi đi qua một công viên vào buổi tối, không ít người sẽ có chung một suy nghĩ: "Giá mà chỗ này sáng hơn một chút thì đỡ sợ". Đây là phản ứng rất tự nhiên của con người. Trong bóng tối, não bộ thường mặc định rằng nơi càng sáng thì càng an toàn.

Đã biết vậy thì tại sao đèn trong công viên vẫn mù mờ như vậy? Có nhiều lý do giải thích cho câu hỏi này.

Ánh sáng dịu giúp mắt nhìn tốt hơn vào ban đêm

Một nghiên cứu thực hiện tại Vườn quốc gia Grand Teton (Mỹ) phát hiện rằng đa số du khách không hề mong muốn công viên được chiếu sáng như đường phố. Ngược lại, họ đánh giá cao hệ thống đèn có tông màu ấm, kết hợp giữa ánh sáng đỏ và trắng, vì tạo cảm giác dễ chịu hơn cho mắt, giúp tận hưởng các hoạt động ngoài trời về đêm tốt hơn, đồng thời thân thiện hơn với môi trường.

Nghe có vẻ nghịch lý nhưng ánh sáng quá mạnh đôi khi lại khiến chúng ta nhìn kém hơn.

Nguyên nhân là mắt người cần thời gian để thích nghi với bóng tối. Khi liên tục di chuyển giữa khu vực rất sáng và khu vực tối, đồng tử phải co giãn liên tục, làm giảm khả năng quan sát trong đêm. Điều này cũng xảy ra với nhiều loài động vật.

Theo các nhà nghiên cứu, hệ thống chiếu sáng có cường độ vừa phải, phân bổ đồng đều và sử dụng tông màu ấm như màu hổ phách giúp bảo tồn thị lực ban đêm tốt hơn. Nhờ đó, du khách vừa di chuyển an toàn, vừa có cơ hội quan sát bầu trời đầy sao, cảnh quan thiên nhiên và động vật hoang dã rõ hơn.

Jennifer Newton, nhà khoa học xã hội tại Vườn quốc gia Grand Teton, cho biết nhiều du khách thậm chí còn hỏi nơi mua bóng đèn màu hổ phách để lắp trong chính ngôi nhà của mình sau khi trải nghiệm hệ thống chiếu sáng mới.

Đèn quá sáng là "cái bẫy" đối với động vật

Lý do quan trọng hơn nằm ở việc bảo vệ hệ sinh thái trong các công viên. Nhiều loài động vật hoạt động về đêm như côn trùng, dơi hay chim di cư sử dụng ánh sáng tự nhiên từ Mặt Trăng và các vì sao để định hướng. Khi xuất hiện nguồn sáng nhân tạo quá mạnh, chúng dễ bị mất phương hướng.

Ví dụ, nhiều loài côn trùng và chim sẽ bay vòng quanh bóng đèn thay vì tiếp tục hành trình, khiến chúng tiêu hao năng lượng, tăng nguy cơ bị săn mồi hoặc tử vong. Với các loài dơi, nghiên cứu cũng ghi nhận rằng sự phân bố và tần suất hoạt động của ít nhất 12 loài đã thay đổi khi môi trường sử dụng các loại ánh sáng khác nhau.

Không chỉ vậy, ánh sáng nhân tạo còn làm xáo trộn mối quan hệ giữa động vật săn mồi và con mồi vào ban đêm. Đáng chú ý, ảnh hưởng của ánh sáng không chỉ giới hạn quanh cột đèn mà có thể lan xa hàng trăm mét, ngay cả trong những khu rừng tưởng chừng không bị tác động.

Đèn công viên "tối hơn" đèn đường là một thiết kế có chủ đích

Thực tế, đèn công viên và đèn đường được tạo ra để phục vụ hai mục đích hoàn toàn khác nhau.

Đèn đường phải đáp ứng nhu cầu giao thông, giúp người điều khiển phương tiện phát hiện chướng ngại vật từ xa và phản ứng kịp thời ở tốc độ cao, vì vậy cần cường độ chiếu sáng lớn hơn.

Trong khi đó, công viên là không gian để đi dạo, nghỉ ngơi và hòa mình vào thiên nhiên. Ở đây, ánh sáng chỉ cần đủ để đảm bảo an toàn cho người đi bộ, đồng thời vẫn giữ được sự yên tĩnh của môi trường và nhịp sinh học tự nhiên của cả con người lẫn các loài động vật.

Đó cũng là lý do nhiều công viên và vườn quốc gia trên thế giới đang dần chuyển sang sử dụng các loại đèn có nhiệt độ màu thấp như ánh sáng vàng hoặc hổ phách, kết hợp với việc giảm cường độ chiếu sáng và phân bổ ánh sáng đồng đều thay vì tập trung quá mạnh vào một khu vực. Cách thiết kế này không chỉ mang lại cảm giác dễ chịu hơn cho mắt, giúp bảo vệ thị lực ban đêm và giảm ảnh hưởng đến động vật hoang dã, mà còn tiết kiệm điện năng và chi phí bảo trì trong dài hạn.

Nói cách khác, việc đèn trong công viên thường tối hơn đèn ngoài đường không phải vì cắt giảm chi phí hay thiếu đầu tư, mà là kết quả của một thiết kế dựa trên các nghiên cứu khoa học. Một không gian không quá sáng đôi khi lại là lựa chọn tốt hơn, bởi nó vừa đáp ứng nhu cầu của con người, vừa bảo vệ hệ sinh thái và giữ lại vẻ đẹp của bầu trời đêm.

(Tham khảo: Vườn quốc gia Grand Teton - Mỹ)