Mark Zuckerberg đối mặt phán quyết lịch sử: Facebook và Instagram liệu có bị "khai tử" các tính năng gây nghiện?

Sau chiến thắng chấn động với số tiền bồi thường 375 triệu USD vào đầu năm nay, Tổng chưởng lý bang New Mexico, ông Raúl Torrez, đang chuẩn bị bước vào giai đoạn hai của cuộc chiến pháp lý chống lại Meta.

Lần này, mục tiêu không còn là những tấm séc triệu USD, mà là một cuộc "đại tu" toàn diện mô hình kinh doanh vốn đã mang lại lợi nhuận khổng lồ cho Mark Zuckerberg.

Rủi ro hiệu ứng domino

Bắt đầu từ thứ Hai vừa qua, các luật sư của Meta và bang New Mexico đã trở lại tòa án Santa Fe cho một phiên tòa kéo dài ba tuần. Đây không còn là cuộc tranh luận về sai phạm trong quá khứ, mà là cuộc đối đầu về tương lai của Facebook, Instagram và WhatsApp.

Ông Raúl Torrez đang yêu cầu Thẩm phán ra lệnh cho Meta phải thực hiện những thay đổi cốt lõi: thiết lập hệ thống xác minh độ tuổi, cấm mã hóa đầu cuối cho người dùng dưới 18 tuổi, giới hạn thời gian sử dụng ở mức 90 giờ mỗi tháng và loại bỏ các tính năng gây nghiện như cuộn vô tận (infinite scroll) hay tự động phát (autoplay).

Đặc biệt, bang New Mexico yêu cầu Meta phải đạt tỷ lệ phát hiện 99% các nội dung lạm dụng trẻ em (CSAM) mới. Trong một cuộc phỏng vấn với The Verge tại Washington D.C., ông Torrez khẳng định mục tiêu ngay từ đầu là thay đổi cách thức công ty kinh doanh.

Theo ông, ngay cả khoản phạt 375 triệu USD đối với một công ty có lợi nhuận khổng lồ như Meta cũng chỉ được coi là "chi phí vận hành" đối với một số lãnh đạo tại đây. Do đó, chỉ có những can thiệp trực tiếp vào sản phẩm mới thực sự tạo ra tác động.

Mặc dù các lệnh của tòa án chỉ áp dụng tại phạm vi bang New Mexico, nhưng giới phân tích nhận định Meta có thể sẽ áp dụng các thay đổi này trên toàn quốc để tối ưu hóa quản lý.

Tuy nhiên, gã khổng lồ công nghệ này cũng không ngần ngại đưa ra lời đe dọa sẽ ngừng cung cấp dịch vụ tại bang nếu các yêu cầu quá khắc nghiệt. Đây là một quân bài quen thuộc mà các Big Tech thường sử dụng khi đối mặt với các rào cản pháp lý địa phương.

Một chiến thắng vang dội cho New Mexico sẽ tiếp thêm năng lượng cho hàng ngàn nguyên đơn khác đang theo đuổi các vụ kiện tương tự.

Ông Peter Chapman, Phó Giám đốc Viện Knight-Georgetown, nhận định rằng việc điều chỉnh chính sách thông qua các vụ kiện tụng không phải là chuyện hiếm tại Mỹ, tương tự như những gì đã xảy ra với ngành thuốc lá, thuốc giảm đau opioid hay thuốc lá điện tử. Các hành động pháp lý này thường là tiền đề cho những cuộc đối thoại chính sách rộng lớn hơn trên quy mô quốc gia.

Tất nhiên, không phải mọi yêu cầu của phía New Mexico đều nhận được sự đồng thuận từ giới chuyên gia. Việc bắt buộc xác minh độ tuổi chắc chắn sẽ yêu cầu Meta hoặc bên thứ ba thu thập thêm dữ liệu cá nhân nhạy cảm, điều mà các nhà hoạt động vì quyền riêng tư cảnh báo có thể phản tác dụng, khiến người dùng trở nên kém an toàn hơn.

Bên cạnh đó, lệnh cấm mã hóa đầu cuối cũng vấp phải sự phản đối từ Don McGowan, cựu thành viên hội đồng quản trị Trung tâm Quốc gia về Trẻ em mất tích và bị lạm dụng (NCMEC). Ông cho rằng đây là cách nhanh nhất để người dùng rời bỏ Messenger và chuyển sang các nền tảng khác nằm ngoài tầm kiểm soát của vụ kiện này. Thực tế, Meta cũng vừa thông báo loại bỏ tính năng nhắn tin mã hóa trên Instagram do có rất ít người sử dụng.

Về phía Meta, người phát ngôn Chris Sgro cho rằng các yêu cầu từ phía New Mexico là sai lầm và xâm phạm quyền của phụ huynh cũng như quyền tự do ngôn luận. Meta khẳng định đã triển khai nhiều biện pháp bảo vệ, bao gồm 13 công cụ an toàn mới trong năm qua. Họ cũng lập luận rằng việc đạt tỷ lệ phát hiện 99% CSAM là bất khả thi về mặt toán học, vì để tính toán tỷ lệ này, công ty phải biết được 100% nội dung tồn tại trên hệ thống để làm mẫu số.

Điều đáng nói hơn, ông Raúl Torrez không chỉ dừng lại ở Meta. Ông đang vận động tại Washington để sửa đổi Mục 230 (Section 230), đạo luật vốn là "lá chắn" giúp các nền tảng công nghệ không phải chịu trách nhiệm về nội dung do người dùng đăng tải. Ông Torrez tin rằng nếu không có lá chắn này, các công ty công nghệ sẽ buộc phải có trách nhiệm thực sự trước bồi thẩm đoàn về những tổn hại mà họ gây ra.

Kết quả của phiên tòa tại Santa Fe sẽ là một chỉ dấu quan trọng. Nó không chỉ quyết định cách người trẻ tại New Mexico sử dụng mạng xã hội, mà còn có thể là bước ngoặt làm thay đổi vĩnh viễn cấu trúc lợi nhuận dựa trên sự tương tác (engagement) của các gã khổng lồ Thung lũng Silicon. Khi các quy định pháp luật truyền thống chưa kịp thích ứng, những bản án mang tính bước ngoặt như thế này chính là "luật chơi" mới mà Meta và các đối thủ buộc phải chấp nhận.

*Nguồn: The Verge, CNET