Mỗi tháng dành 5 ngày để "ăn ít", điều gì xảy ra bên trong cơ thể? Nghiên cứu ghi nhận kết quả đáng kinh ngạc

Trong cuộc sống hiện đại, thực phẩm ngày càng phong phú, việc ăn uống quá mức và nạp dư thừa năng lượng cũng trở nên phổ biến. Cùng với đó là tình trạng tăng cân, mỡ máu, đường huyết và các rối loạn chuyển hóa.

Một số nghiên cứu gần đây bắt đầu quan tâm đến một hướng tiếp cận khác: không chỉ chú trọng ăn gì mà còn quan tâm đến việc cơ thể có những khoảng thời gian được giảm lượng năng lượng nạp vào hay không.

Trong đó, "nhịn ăn mô phỏng" (fasting-mimicking diet - FMD) đang thu hút sự chú ý bởi có khả năng tạo ra một số thay đổi tương tự trạng thái nhịn đói, nhưng vẫn cung cấp một lượng thực phẩm và dưỡng chất nhất định.

3 tháng áp dụng, tuổi sinh học được cho là trẻ hơn 2,5 tuổi

Theo bài viết trên Hong Kong 01, một nghiên cứu được công bố năm 2024 trên Nature Communications đã đánh giá tác động của chế độ nhịn ăn mô phỏng.

Những người tham gia thực hiện chế độ ăn này 5 ngày mỗi tháng trong 3 tháng. Kết quả được báo cáo cho thấy tuổi sinh học trung bình của nhóm nghiên cứu giảm khoảng 2,5 năm.

Điều đáng chú ý là những thay đổi không chỉ thể hiện ở cân nặng.

Các nhà nghiên cứu ghi nhận lượng mỡ trong gan giảm đáng kể, trong khi tình trạng kháng insulin được cải thiện. Đây đều là những yếu tố có liên quan mật thiết đến sức khỏe chuyển hóa và nguy cơ mắc các bệnh như gan nhiễm mỡ hoặc đái tháo đường.

Một số thay đổi trong thành phần tế bào miễn dịch cũng được ghi nhận, cho thấy chế độ ăn này có thể tác động đến hệ miễn dịch.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng kết quả "trẻ hơn 2,5 tuổi" là chỉ số được đánh giá trong phạm vi nghiên cứu, không có nghĩa một người thực hiện chế độ ăn này chắc chắn sẽ trẻ lại 2,5 tuổi về mặt ngoại hình hay kéo dài tuổi thọ tương ứng.

Điểm quan trọng hơn mà các nhà nghiên cứu quan tâm là những thay đổi trong quá trình chuyển hóa của cơ thể.

"Nhịn ăn mô phỏng" không có nghĩa là nhịn đói hoàn toàn

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng fasting-mimicking diet đồng nghĩa với việc không ăn gì. Thực tế không phải vậy.

Đây là chế độ ăn được thiết kế để giảm đáng kể lượng calo và một số chất dinh dưỡng trong thời gian ngắn, qua đó mô phỏng một số trạng thái chuyển hóa xảy ra khi cơ thể nhịn ăn.

Theo chế độ được mô tả trong bài viết, ngày đầu tiên cung cấp khoảng 1.100 kcal, chủ yếu từ các loại thực phẩm có nguồn gốc thực vật, sau đó lượng năng lượng giảm xuống khoảng 700 kcal/ngày trong ngày thứ 2 đến ngày thứ 5.

Thực phẩm có thể bao gồm súp rau, các loại hạt, trà không đường, sản phẩm bổ sung dinh dưỡng và nguồn carbohydrate phức hợp.

Sau 5 ngày, người thực hiện trở lại chế độ ăn uống bình thường, lành mạnh. Điểm khác biệt của phương pháp này so với nhịn ăn hoàn toàn là cơ thể vẫn được cung cấp năng lượng và một số dưỡng chất, thay vì hoàn toàn không ăn.

Không chỉ liên quan đến chuyển hóa, nhịn ăn còn được nghiên cứu về não bộ và miễn dịch Đây không phải nghiên cứu duy nhất về tác động tiềm năng của việc hạn chế năng lượng.

Một nghiên cứu công bố năm 2024 trên Cell Metabolism được bài viết dẫn lại cho thấy chế độ 5+2 kết hợp với lối sống lành mạnh có thể liên quan đến sự cải thiện một số chỉ số về nhận thức, trí nhớ và chức năng điều hành ở người lớn tuổi.

Một nghiên cứu khác đăng trên Frontiers in Nutrition năm 2024 cũng ghi nhận chế độ nhịn ăn cách ngày có thể cải thiện một số triệu chứng liên quan đến hội chứng tiền kinh nguyệt ở phụ nữ thừa cân hoặc béo phì.

Đáng chú ý hơn, một nghiên cứu lâm sàng được công bố trên Cancer Discovery năm 2021 cho thấy chế độ nhịn ăn mô phỏng có thể tác động đến chuyển hóa và đáp ứng miễn dịch chống khối u ở bệnh nhân ung thư.

Tuy nhiên, đây là điểm cần đặc biệt lưu ý: Những kết quả trên không đồng nghĩa với việc nhịn ăn có thể phòng ngừa hoặc chữa khỏi ung thư.

Các nghiên cứu về mối liên hệ giữa nhịn ăn, chuyển hóa và ung thư vẫn đang được tiếp tục. Người bệnh ung thư tuyệt đối không nên tự ý nhịn ăn hoặc thay đổi chế độ điều trị dựa trên những thông tin này.

"5+2" là gì?

Với những người cảm thấy việc áp dụng chế độ nhịn ăn mô phỏng 5 ngày liên tục mỗi tháng khó duy trì, bài viết giới thiệu phương pháp 5+2.

Theo cách tiếp cận này, một tuần có: 5 ngày ăn uống bình thường nhưng lành mạnh. 2 ngày không liên tiếp hạn chế năng lượng.

Bài viết đề cập mức khoảng 500 kcal/ngày đối với nữ và 600 kcal/ngày đối với nam trong hai ngày hạn chế năng lượng. Tuy nhiên, đây là mức hạn chế rất thấp so với nhu cầu năng lượng thông thường. Vì vậy, không nên tự áp dụng máy móc, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.

3 nguyên tắc nếu muốn kiểm soát năng lượng một cách khoa học

1. Ngày "ăn bình thường" không có nghĩa là ăn thoải mái

Một sai lầm thường gặp là sau một ngày hạn chế ăn uống, cơ thể lại được "bù" bằng những bữa ăn nhiều calo.

Thay vào đó, chế độ ăn hằng ngày vẫn nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ, cá, thịt nạc, các loại đậu, hạt và chất béo lành mạnh.

Điều quan trọng không chỉ là tổng lượng thức ăn mà còn là chất lượng dinh dưỡng.

2. Không nên chỉ nhịn ăn mà bỏ qua vận động

Giảm lượng thức ăn mà không chú ý đến vận động có thể khiến cơ thể mất khối cơ.

Duy trì vận động phù hợp, đặc biệt là các bài tập giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp, kết hợp hoạt động aerobic, có thể hỗ trợ duy trì thể lực và sức khỏe chuyển hóa.

3. Không phải ai cũng nên nhịn ăn

Phụ nữ mang thai, người mắc đái tháo đường, người có tiền sử rối loạn ăn uống và trẻ em, thanh thiếu niên là những nhóm không nên tự ý áp dụng chế độ nhịn ăn hoặc hạn chế calo.

Ngay cả người trưởng thành khỏe mạnh nếu xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt dữ dội, tim đập nhanh, nôn ói hoặc mệt bất thường cũng cần dừng lại và tìm kiếm tư vấn y tế.

Với những người có bệnh nền hoặc đang sử dụng thuốc, việc thay đổi mạnh chế độ ăn nên được trao đổi trước với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Đừng hiểu "đói" là càng ít ăn càng tốt

Các nghiên cứu về nhịn ăn đang mở ra một hướng tiếp cận thú vị đối với sức khỏe chuyển hóa. Nhưng điều đó không có nghĩa cảm giác đói càng nhiều thì cơ thể càng khỏe hoặc càng lâu già.

Điều có ý nghĩa hơn là xây dựng một chế độ ăn phù hợp, kiểm soát lượng năng lượng dư thừa, duy trì vận động, ngủ đủ và đảm bảo cơ thể nhận được đầy đủ dưỡng chất cần thiết.

Đặc biệt, với trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển, nhu cầu dinh dưỡng rất khác người trưởng thành. Việc tự ý nhịn ăn, bỏ bữa hoặc cắt giảm mạnh lượng calo có thể ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng và sức khỏe.

(Ảnh minh họa: Internet)

(Nguồn: QQ)