Một câu nói ngắn gọn của tỷ phú Elon Musk trên truyền hình đang khiến vô số phụ huynh có con học cấp 2 bừng tỉnh

Mới đây, đoạn video phỏng vấn tỷ phú Elon Musk trên Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) bất ngờ lan truyền rộng rãi trong các nhóm phụ huynh. Nhiều người vốn nghĩ ông sẽ nói về tên lửa hay công nghệ, nhưng không ngờ, chủ đề ông nhấn mạnh lại là giáo dục trẻ em. Ông nói rằng: trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, thông tin dễ dàng tiếp cận, và điều quan trọng hơn việc tích lũy kiến thức là học cách đặt câu hỏi và học cách tư duy độc lập.

Musk khuyên người trẻ học rộng, bao gồm nghệ thuật, khoa học, kỹ thuật và kiến thức tổng quát. Ông cho rằng kiến thức càng rộng thì khả năng đặt câu hỏi càng tốt; muốn giao việc cho robot phải biết tổ chức câu hỏi và diễn đạt rõ điều mình muốn.

Muốn biết cách đưa ra yêu cầu cho robot, điều cốt lõi là phải học cách tổ chức câu hỏi. Phạm vi hiểu biết càng rộng, khả năng đặt câu hỏi càng tốt. Đây cũng chính là điều chúng ta thường gọi là viết câu lệnh (prompt) cho AI.

Quan điểm này gợi mở một vấn đề đáng suy nghĩ: Trong thời đại AI, khi việc tìm kiếm thông tin ngày càng thuận tiện, năng lực của con người không chỉ nằm ở việc ghi nhớ được bao nhiêu kiến thức, mà còn ở khả năng sử dụng những gì đã học để đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề.

Thực tế, nhiều người nghĩ sử dụng AI chỉ đơn giản là nhập một câu lệnh rồi chờ nhận kết quả. Nhưng cùng một công cụ, người biết cách đặt câu hỏi thường có thể nhận được câu trả lời sát với nhu cầu hơn. Muốn làm được điều đó, họ cần hiểu vấn đề đang đề cập, biết lựa chọn thông tin cần thiết, diễn đạt yêu cầu rõ ràng và có khả năng nhận xét câu trả lời có hợp lý hay không. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp và xử lý thông tin, nhưng việc xác định mục tiêu cũng như đánh giá kết quả vẫn cần đến hiểu biết của con người.

Một câu hỏi tốt không tự nhiên xuất hiện

Muốn hỏi sâu, hỏi đúng, trước hết mỗi người cần có vốn hiểu biết nhất định. Vốn kiến thức ấy không chỉ đến từ sách giáo khoa hay những môn học trên lớp, mà còn được bồi đắp qua việc đọc sách, quan sát cuộc sống, tìm hiểu nghệ thuật, khám phá khoa học và trải nghiệm nhiều môi trường khác nhau.

Một đứa trẻ chỉ quen tiếp nhận kiến thức theo những khuôn mẫu có sẵn có thể làm tốt các dạng bài đã học, nhưng chưa chắc đã biết vận dụng điều đó để lý giải một hiện tượng trong cuộc sống, kết nối những kiến thức tưởng chừng không liên quan hoặc tìm ra hướng giải quyết cho một vấn đề mới. Ngược lại, khi được tiếp xúc với nhiều lĩnh vực, trẻ có thêm chất liệu để suy nghĩ, so sánh, liên hệ và hình thành những câu hỏi của riêng mình.

Đây cũng là điều cha mẹ có thể nhìn lại trong cách đồng hành cùng con. Khi việc học ngày càng chịu áp lực từ điểm số, thành tích và các kỳ thi, không ít gia đình dành phần lớn thời gian để con học thêm, làm bài tập và củng cố những môn học chính. Những điều đó có vai trò nhất định, nhưng nếu lịch học quá dày đặc, trẻ có thể thiếu thời gian để đọc một cuốn sách mình thích, tìm hiểu một chủ đề ngoài chương trình hay đơn giản là tò mò về một sự việc vừa nhìn thấy.

Thay vì chỉ hỏi hôm nay con được bao nhiêu điểm, cha mẹ có thể thử trò chuyện về điều khiến con chú ý trong ngày, khuyến khích con giải thích vì sao mình nghĩ như vậy hoặc cùng con tìm hiểu một câu hỏi chưa có đáp án ngay lập tức. Khi trẻ đặt câu hỏi, người lớn cũng không nhất thiết phải vội vàng đưa ra câu trả lời. Đôi khi, việc cùng con tìm kiếm thông tin, kiểm chứng và nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ lại là một trải nghiệm học tập có giá trị.

Trong thời đại AI, trẻ em cần được trang bị kiến thức nền tảng đủ rộng, đồng thời có cơ hội rèn luyện tư duy độc lập, khả năng đặt câu hỏi và đánh giá thông tin. Bởi công nghệ có thể ngày càng thông minh, nhưng nếu người sử dụng không hiểu điều mình cần, không biết phân biệt câu trả lời hợp lý với thông tin sai lệch, họ rất dễ trở thành người tiếp nhận thụ động.

Lời khuyên của Elon Musk vì thế không đơn thuần là học cách viết prompt để sử dụng AI. Đằng sau đó là một gợi ý về cách học lâu dài: Không ngừng mở rộng hiểu biết, bởi càng hiểu thế giới, con người càng có khả năng đặt ra những câu hỏi tốt và chủ động hơn trước những thay đổi của tương lai.