Nâng hạng mở cửa tỷ USD, điều gì khiến dòng vốn ở lại?

Nâng hạng mở cánh cửa cho dòng vốn mới

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới khi việc nâng hạng không chỉ làm thay đổi vị thế của thị trường trong mắt giới đầu tư quốc tế, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng hàng hóa, tính minh bạch và cơ cấu dòng vốn.

Theo ông Lu Hui Hung, Tổng Giám đốc Công ty CP Quản lý Quỹ Phú Hưng (PHFM), việc nâng hạng là sự xác nhận với cộng đồng tài chính quốc tế rằng thị trường Việt Nam đã đáp ứng những tiêu chuẩn cao hơn về minh bạch, chất lượng cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận vốn.

Điều này tạo ra sự thay đổi đáng kể so với giai đoạn Việt Nam còn được nhìn nhận là thị trường cận biên với nhiều rào cản kỹ thuật. Khi vị thế thị trường thay đổi, khả năng tiếp cận các dòng vốn quốc tế cũng được kỳ vọng cải thiện rõ rệt.

“Việc nâng hạng cũng kéo theo kỳ vọng mạnh mẽ về sự cải thiện về thanh khoản và tính minh bạch”, ông Lu Hui Hung nhận định.

Theo Tổng Giám đốc PHFM, dòng vốn mới đồng thời sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp Việt Nam trong nâng cao năng lực quản trị và chuẩn hóa báo cáo tài chính theo thông lệ quốc tế.

Một trong những tác động đáng chú ý khác là khả năng thị trường Việt Nam được đưa vào các rổ chỉ số của nhóm thị trường mới nổi. Khi đó, các quỹ đầu tư thụ động sẽ phải phân bổ vốn theo cơ cấu chỉ số để bảo đảm hiệu suất bám sát chỉ số.

Ông Lu Hui Hung ước tính dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF có thể đạt khoảng 1,7 tỷ USD. Đáng chú ý hơn là khả năng tham gia của các quỹ chủ động có quy mô lớn hơn. Theo tính toán của PHFM, dòng vốn từ nhóm này có tiềm năng đạt 5-8 tỷ USD, thậm chí cao hơn trong những kịch bản tích cực. Trong giai đoạn đầu, PHFM dự báo tổng dòng vốn có thể đạt khoảng 4-6 tỷ USD.

Kinh nghiệm từ một số thị trường như Qatar, UAE và Kuwait cũng cho thấy trong vòng ba năm sau nâng hạng, thị trường có thể ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể. Tuy nhiên, ông Lu Hui Hung lưu ý nâng hạng chỉ là yếu tố hỗ trợ; diễn biến thị trường cuối cùng vẫn phụ thuộc vào những nền tảng cốt lõi như tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp và định giá.

Điều đó cũng có nghĩa nâng hạng không phải “đích đến”, mà mở ra một giai đoạn mới với những yêu cầu cao hơn đối với cả doanh nghiệp, cơ quan quản lý và nhà đầu tư.

Thực tế, dòng vốn ngoại vẫn chịu tác động bởi môi trường đầu tư toàn cầu. Theo ông Lu Hui Hung, những bất định địa chính trị, áp lực lạm phát và chính sách thuế quan có thể khiến dòng vốn quốc tế thận trọng hơn với các thị trường mới nổi.

Trong khi đó, sức hút rất lớn của nhóm cổ phiếu công nghệ, bán dẫn gắn với làn sóng trí tuệ nhân tạo tại các thị trường phát triển cũng đang tạo ra sự cạnh tranh mạnh mẽ đối với dòng vốn.

So với những doanh nghiệp công nghệ toàn cầu đang hưởng lợi trực tiếp từ xu hướng AI, các doanh nghiệp đầu ngành trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện vẫn tập trung nhiều ở ngân hàng, bất động sản và hàng tiêu dùng. Theo ông Lu Hui Hung, câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam hấp dẫn nhưng trong ngắn hạn chưa dễ cạnh tranh với “độ nóng” của xu hướng công nghệ toàn cầu.

Bởi vậy, để biến cơ hội nâng hạng thành sức hút thực sự đối với dòng vốn chất lượng, Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện chuẩn mực công bố thông tin, tăng tính minh bạch, bảo đảm quyền lợi và sự công bằng cho cổ đông, đặc biệt là cổ đông nhỏ lẻ; đồng thời khuyến khích thêm doanh nghiệp IPO, niêm yết để đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường.

Không thể để nguồn cầu phụ thuộc quá lớn vào nhà đầu tư cá nhân

Nếu nâng hạng tạo điều kiện mở rộng cánh cửa đón vốn quốc tế, một vấn đề mang tính cấu trúc khác của thị trường chứng khoán Việt Nam là nguồn cầu trong nước vẫn phụ thuộc lớn vào nhà đầu tư cá nhân.

Theo ông Lu Hui Hung, cơ cấu nhà đầu tư tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển. Số tài khoản của nhà đầu tư tổ chức khoảng 20.000, khá khiêm tốn so với gần 13,6 triệu tài khoản nhà đầu tư cá nhân.

Xét về giá trị giao dịch, hơn một nửa giá trị giao dịch năm 2025 đến từ nhà đầu tư cá nhân.

Việc nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn, theo Tổng Giám đốc PHFM, có thể khiến thị trường dễ chịu tác động bởi tâm lý đám đông và thiếu tính ổn định trong dài hạn.

Đây cũng là khác biệt đáng chú ý so với các thị trường phát triển, nơi quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và doanh nghiệp bảo hiểm giữ vai trò chủ chốt trong việc cung cấp nguồn vốn ổn định, dài hạn cho thị trường.

Bài toán vì thế không phải giảm vai trò của hàng triệu nhà đầu tư cá nhân, mà là từng bước nâng chất lượng nguồn cầu và tạo thêm những phương thức để dòng tiền của người dân tham gia thị trường một cách chuyên nghiệp hơn.

Theo ông Lu Hui Hung, thay đổi thói quen tự giao dịch của nhà đầu tư cá nhân không phải câu chuyện có thể thực hiện trong thời gian ngắn.

Những người mới tham gia thị trường hoặc không có đủ thời gian theo dõi diễn biến có thể gặp khó khăn trong kiểm soát rủi ro và cảm xúc, từ tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) đến những quyết định mua bán chịu ảnh hưởng mạnh bởi biến động ngắn hạn.

Vì vậy, nhà đầu tư cá nhân trước hết cần trang bị nền tảng kiến thức vững chắc, đồng thời chấp nhận rằng có thể phải mất nhiều năm để tích lũy kinh nghiệm và xây dựng tâm lý đầu tư ổn định.

“Nếu cảm thấy công sức bỏ ra là quá nhiều và không đủ thời gian để theo dõi, nhà đầu tư có thể tìm đến với các quỹ đầu tư, nhà quản lý chuyên nghiệp - những người mang tính chuyên môn hóa trong việc đầu tư”, ông Lu Hui Hung khuyến nghị.

Đây cũng là một trong những cơ sở để phát triển mạnh hơn hệ thống quỹ mở, ETF, quỹ hưu trí, bảo hiểm và các giải pháp quản lý tài sản chuyên nghiệp, qua đó chuyển một phần dòng tiền đầu tư mang tính ngắn hạn sang dòng vốn có tầm nhìn dài hơn.

Phát triển nguồn cầu cũng là bài toán vốn cho nền kinh tế

Theo ông Lu Hui Hung, phát triển nguồn cầu dài hạn không chỉ có ý nghĩa đối với diễn biến của thị trường chứng khoán mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng huy động và phân bổ nguồn lực của nền kinh tế.

Vai trò này được thể hiện trên ba phương diện.

Trước hết, nguồn cầu ổn định có thể giúp thị trường giảm tính đầu cơ và hạn chế những biến động quá mức. Khi tỷ trọng dòng vốn dài hạn tăng lên, quyết định đầu tư sẽ có xu hướng dựa nhiều hơn trên phân tích cơ bản, quản trị rủi ro và triển vọng thực chất của doanh nghiệp thay vì chạy theo thông tin ngắn hạn.

Thứ hai, sự phát triển của nhà đầu tư tổ chức có thể cải thiện chất lượng định giá trên thị trường. Những doanh nghiệp minh bạch, có chất lượng quản trị tốt sẽ có cơ hội được định giá phù hợp hơn; ngược lại, áp lực của dòng vốn chuyên nghiệp cũng buộc những doanh nghiệp kém minh bạch phải cải thiện.

Quan trọng hơn, nguồn cầu dài hạn giúp thị trường chứng khoán thực hiện tốt hơn chức năng huy động vốn cho nền kinh tế, qua đó giảm sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng.

“Khi người dân có thêm kênh đầu tư thông qua quỹ mở, quỹ ETF, sản phẩm hưu trí tự nguyện hoặc quản lý tài sản, dòng tiền nhàn rỗi trong xã hội sẽ được phân bổ hiệu quả hơn vào doanh nghiệp và các ngành sản xuất kinh doanh”, ông Lu Hui Hung nhận định.

Theo ông, quá trình này vừa giúp doanh nghiệp có thêm nguồn vốn trung và dài hạn để phục vụ sản xuất, kinh doanh, vừa tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình tăng trưởng kinh tế theo cách bài bản hơn.

Điều này càng có ý nghĩa khi Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Ông Lu Hui Hung đánh giá đây là mục tiêu rất tham vọng nhưng không phải không có cơ sở. Tuy nhiên, nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào mô hình tăng trưởng cũ với lợi thế chi phí thấp, phụ thuộc nhiều vào vốn FDI và tín dụng cho bất động sản, sẽ rất khó duy trì tốc độ tăng trưởng 10% trong nhiều năm.

Cơ hội sẽ rõ ràng hơn nếu Việt Nam đẩy nhanh cải cách thể chế, giải ngân đầu tư công, nâng năng suất lao động, phát triển khu vực kinh tế tư nhân và chuyển dịch sang những ngành có giá trị gia tăng cao.

Việt Nam vẫn có những nền tảng thuận lợi, từ vị thế ngày càng rõ hơn trong chuỗi cung ứng khu vực, dư địa đầu tư hạ tầng giao thông, năng lượng và logistics đến sự phát triển của tầng lớp trung lưu, tiêu dùng nội địa và quá trình đô thị hóa.

Song thách thức cũng không nhỏ khi nền kinh tế có độ mở cao và nhạy cảm với biến động bên ngoài, trong khi lợi thế lao động giá rẻ không còn bền vững, dân số bắt đầu già hóa, năng suất lao động cần tiếp tục cải thiện và một số điểm nghẽn trong nước vẫn hiện hữu.

Vì vậy, theo Tổng Giám đốc PHFM, tăng trưởng hai con số “không nên xem là kịch bản cơ sở dễ dàng”, mà nên được nhìn nhận như một mục tiêu dẫn dắt cải cách, thúc đẩy nền kinh tế chuyển sang mô hình tăng trưởng có chất lượng cao hơn.

Trong tiến trình ấy, một thị trường chứng khoán có nguồn cung hàng hóa chất lượng nhưng thiếu nguồn cầu dài hạn sẽ khó phát huy đầy đủ chức năng dẫn vốn.

Bởi vậy, sau cột mốc nâng hạng, bài toán quan trọng không chỉ là thị trường Việt Nam có thể thu hút thêm bao nhiêu tỷ USD vốn ngoại, mà còn là xây dựng được một hệ sinh thái nhà đầu tư đủ chiều sâu.

Khi nhà đầu tư tổ chức, quỹ mở, ETF, quỹ hưu trí, bảo hiểm và các mô hình quản lý tài sản chuyên nghiệp phát triển mạnh hơn, dòng tiền nhàn rỗi trong xã hội có thêm cơ hội trở thành nguồn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp.

Đó cũng là nền tảng để thị trường chứng khoán tiến gần hơn tới vai trò một kênh huy động vốn quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, thay vì chủ yếu là nơi diễn ra các giao dịch ngắn hạn.