Nội chiến thượng tầng Alibaba trước sức ép TikTok: Tập đoàn Trung Quốc loại bỏ 1 triết lý để đổi lấy hàng tỷ USD lợi nhuận AI

Từng là "người hùng" của cộng đồng lập trình viên toàn cầu với dòng mô hình Qwen miễn phí, Alibaba đang âm thầm thực hiện một cuộc thay đổi nhân sự chiến lược.

Sự rời đi của những lãnh đạo cốt lõi cũ và sự trỗi dậy của các quản lý có quan điểm đặt nặng lợi nhuận cho thấy một thông điệp đanh thép: Kỷ nguyên AI "miễn phí” đã kết thúc, nhường chỗ cho cuộc đua giành giật từng đồng USD doanh thu.

Trong thế giới công nghệ, có một quy luật bất thành văn: Kẻ dẫn đầu thường bắt đầu bằng việc cho đi để chiếm lĩnh hệ sinh thái, nhưng sẽ kết thúc bằng việc thu phí để làm hài lòng cổ đông. Alibaba Cloud, đơn vị từng đặt cược tất tay vào mô hình mã nguồn mở (open-source), dường như đang bước vào giai đoạn thứ hai của quy luật này.

Sự thay đổi nhân sự cấp cao tại bộ phận AI của Alibaba không chỉ đơn thuần là một cuộc điều chuyển nội bộ. Nó đánh dấu một sự chuyển dịch mang tính sống còn trong bối cảnh các nhà đầu tư không còn kiên nhẫn với những bảng xếp hạng học thuật hào nhoáng mà bắt đầu đặt câu hỏi: Tiền đâu?

Cuộc "thay máu" tại thượng tầng

Theo nguồn tin của tờ Financial Times (FT), ông Zhou Jingren, cựu Giám đốc Công nghệ (CTO) của Alibaba Cloud và là một chiến tướng dày dạn kinh nghiệm kinh doanh đã chính thức tiếp quản quyền lực tại mảng AI.

Sự xuất hiện của Zhou thể hiện xung đột trong nội bộ Alibaba bởi ngay sau đó là sự ra đi của những nhân vật chủ chốt trong đội ngũ Qwen, bao gồm Lin Junyang, thủ lĩnh kỹ thuật và là người ủng hộ nhiệt thành nhất cho triết lý mã nguồn mở.

Tờ FT cho hay đây là một mẫu thuẫn không khó lý giải trong nội bộ Alibaba. Một bên là những nhà khoa học muốn xây dựng một cộng đồng nhà phát triển toàn cầu dựa trên sự miễn phí và tính minh bạch. Bên còn lại, đứng đầu là CEO Eddie Wu, lại chịu áp lực phải biến AI thành động lực tăng trưởng thực tế cho mảng điện toán đám mây.

Ông Brian Wong, cựu giám đốc điều hành Alibaba và là tác giả cuốn "The Tao of Alibaba", nhận định rất sắc sảo rằng động lực thị trường đang thay đổi. Nếu một doanh nghiệp chỉ mải mê xây dựng mô hình và dựa dẫm vào các hệ sinh thái mở mà không có khả năng thương mại hóa trực tiếp, họ sẽ sớm rơi vào tình thế hiểm nghèo.

Hiện tại, phần lớn doanh thu AI của Alibaba Cloud đến từ việc cho thuê năng lượng tính toán (GPU). Tuy nhiên, đây là mảng kinh doanh có biên lợi nhuận thấp và tính cạnh tranh cực cao. Để bứt phá, Alibaba cần bán "giải pháp", thay vì chỉ bán "phần cứng".

Chiến lược mới của Eddie Wu tập trung vào khái niệm MaaS (Model as a Service). Thay vì để người dùng tải miễn phí mô hình về máy, Alibaba muốn khách hàng sử dụng các mô hình độc quyền thông qua nền tảng đám mây của mình và trả phí dựa trên lưu lượng sử dụng (token).

Sự thành lập của Alibaba Token Hub mới đây chính là minh chứng rõ nhất. Đây là một đơn vị kinh doanh hợp nhất giữa đội ngũ huấn luyện mô hình và các ứng dụng tiêu dùng, nhằm mục tiêu duy nhất: Đẩy nhanh tốc độ hái ra tiền.

Tại thị trường Trung Quốc, Alibaba không thể ngồi yên khi ByteDance (TikTok) đang tiến quân thần tốc vào mảng cloud. ByteDance đã xây dựng chiến lược bán hàng xoay quanh việc tiêu thụ token cực kỳ hiệu quả.

Đặc biệt, sự trỗi dậy của các hệ thống AI "tự động" (agentic AI), những hệ thống có khả năng tự lập kế hoạch và thực hiện các tác vụ phức tạp mà không cần con người giám sát, đang ngốn một lượng tài nguyên tính toán khổng lồ.

Đây chính là "mỏ vàng" mà Alibaba không thể bỏ lỡ nếu muốn tái định vị mình như một "Google của Trung Quốc", một đế chế neo giữ bởi hạ tầng đám mây, mô hình độc quyền và chip tự thiết kế.

Ông Duncan Clark, người sáng lập công ty tư vấn BDA, nhận định rằng dù doanh thu từ mô hình hiện tại còn nhỏ, nhưng sự bùng nổ của AI tác vụ đang tạo ra một lực đẩy vô cùng lớn cho Alibaba.

Cái giá của sự thực dụng

Sự chuyển hướng này chắc chắn sẽ gây ra những gợn sóng trong cộng đồng lập trình viên thế giới. Việc Alibaba ưu tiên các mô hình đóng (closed-source) có thể khiến các nhà phát triển nhỏ lẻ, những người vốn tin dùng Qwen vì tính miễn phí và hiệu suất cao trên thiết bị cá nhân, cảm thấy bị bỏ rơi.

Thực tế, Lin Junyang và đội ngũ của mình từng bị áp lực nặng nề khi các đối thủ trong nước như MiniMax hay Moonshot liên tục tung ra các mô hình chuyên biệt về code vượt trội hơn Qwen. Trong mắt các nhà quản lý cấp cao, việc quá tập trung vào thứ hạng học thuật mà không tạo ra giá trị thặng dư cho mảng kinh doanh đám mây là một sự lãng phí tài nguyên.

Tuy nhiên, Alibaba cũng không hoàn toàn "đoạn tuyệt" với mã nguồn mở. Họ vẫn sẽ phát hành các mô hình mở ở một số lĩnh vực nhất định để duy trì tầm ảnh hưởng, ví dụ như mô hình tạo video Happy Horse vừa gây sốt gần đây. Nhưng rõ ràng, những gì tinh túy nhất, những gì có khả năng hái ra USD nhất, sẽ được Alibaba giữ lại sau bức tường phí của mình.

Trong cuộc chơi AI đầy tốn kém, khi chi phí huấn luyện tính bằng hàng tỷ USD, sự hào phóng của các gã khổng lồ công nghệ luôn có hạn kỳ. Với Alibaba, kỳ hạn đó đã hết. Giờ là lúc họ cần chứng minh rằng AI không chỉ là một công nghệ thay đổi thế giới, mà còn phải là một công nghệ thay đổi bảng cân đối kế toán của chính mình.

*Nguồn: FT, Fortune