Nữ sinh 16 tuổi mất ngủ vì những lo lắng sau kỳ thi vào lớp 10

H., 16 tuổi, từng nhiều năm là học sinh giỏi. Bước vào năm học mới, em thường xuyên hồi hộp, bồn chồn, cảm giác bất an không rõ nguyên nhân. H. lo bạn bè không thích mình, sợ trở thành gánh nặng tài chính cho bố mẹ dù gia đình không khó khăn.

Những đêm mất ngủ kéo dài. Có hôm, em thức đến 2-3h sáng nhưng không nói với bố mẹ vì sợ họ lo lắng. Thiếu ngủ khiến H. mệt mỏi, dễ cáu gắt, ăn uống kém. Thành tích học tập vốn tốt cũng bắt đầu giảm.

Ba tháng liên tiếp, H. không có kinh nguyệt, kèm buồn nôn. Lo cho con, gia đình đưa em đi khám sản khoa, kiểm tra các nguyên nhân thực thể. Các xét nghiệm và chụp cộng hưởng từ sọ não không phát hiện bất thường.

Sau đó, H. được chuyển đến chuyên khoa tâm thần. ThS.BS Nguyễn Kim Anh, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, nhận định các biểu hiện của nữ sinh phù hợp với rối loạn lo âu .

Những nỗi lo không gọi được thành tên

Theo bác sĩ Kim Anh, trẻ vị thành niên không phải lúc nào cũng nhận ra hoặc diễn đạt được mình đang gặp vấn đề tâm lý. Thay vì nói “con đang lo lắng”, trẻ có thể than đau đầu, mất ngủ, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa hoặc xuất hiện những thay đổi về chức năng cơ thể.

Trường hợp của H. là một ví dụ. Kỳ thi vào lớp 10 có thể là yếu tố khởi phát, nhưng những lo lắng của em sau đó không chỉ xoay quanh chuyện học.

ThS.BS Nguyễn Ngọc Trang, Viện Sức khỏe Tâm thần, cho biết lo âu vốn là phản ứng bình thường khi con người đứng trước một thử thách. Trước kỳ thi, một học sinh hồi hộp, mất tập trung hoặc khó ngủ trong thời gian ngắn chưa hẳn là bất thường. Cảm giác này thậm chí có thể giúp trẻ tập trung và chuẩn bị tốt hơn.

Vấn đề xuất hiện khi sự lo lắng trở nên quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng và bắt đầu ảnh hưởng đến việc học, giấc ngủ, sinh hoạt hay các mối quan hệ.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng một trong bảy trẻ em và thanh thiếu niên 10-19 tuổi đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần. Rối loạn lo âu thuộc nhóm vấn đề phổ biến ở độ tuổi này.

Áp lực học tập không phải nguyên nhân duy nhất. Tính cách, lòng tự trọng, kỳ vọng của gia đình, môi trường cạnh tranh ở trường học hay việc liên tục so sánh bản thân với người khác trên mạng xã hội đều có thể khiến trẻ thêm căng thẳng.

Đáng chú ý, nhiều trẻ không nói với cha mẹ rằng mình đang gặp khó khăn. Sự thay đổi có thể chỉ được nhận ra khi trẻ ngủ kém, ăn uống thất thường, sa sút học tập, trở nên cáu gắt, thu mình hoặc liên tục xuất hiện các triệu chứng cơ thể.

Đừng vội cho rằng con chỉ “lười học”

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng đưa trẻ đi khám tâm lý hoặc tâm thần không đồng nghĩa với việc “gắn nhãn” cho con. Đây là cách giúp phát hiện vấn đề và can thiệp khi tình trạng còn có thể kiểm soát tốt.

Theo ông, khi con đau đầu, mất ngủ, cáu gắt hoặc không còn hứng thú học tập, một số phụ huynh có thể nghĩ trẻ lười học, làm nũng hoặc đang trải qua những thay đổi bình thường của tuổi dậy thì. Nếu những dấu hiệu này kéo dài mà không được chú ý, trẻ có thể ngày càng thu mình và khó mở lời với gia đình.

Với H., em được điều trị kết hợp thuốc và liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT). Sau sáu tháng, những cơn đau đầu giảm, giấc ngủ cải thiện, chu kỳ kinh nguyệt trở lại và việc học dần ổn định.

Từ trường hợp này, các bác sĩ khuyến cáo cha mẹ nên chú ý những thay đổi kéo dài ở con, thay vì chỉ quan tâm đến điểm số. Một đứa trẻ đột nhiên mất ngủ thường xuyên, giảm kết quả học tập, bỏ ăn, thu mình khỏi bạn bè và gia đình hoặc liên tục đau đầu, đau bụng không tìm được nguyên nhân thực thể có thể đang cần được hỗ trợ.

Cha mẹ nên lắng nghe thay vì lập tức phủ nhận cảm xúc của trẻ bằng những câu như “Có gì đâu mà phải lo”. Kỳ vọng học tập cũng cần phù hợp với khả năng của con, đồng thời ghi nhận nỗ lực thay vì chỉ nhìn vào kết quả.

Giấc ngủ đầy đủ, ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên và hạn chế sử dụng điện thoại vào ban đêm cũng là những yếu tố giúp trẻ duy trì sức khỏe tâm thần.

Khi lo âu kéo dài hoặc bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ, trẻ nên được đánh giá tại cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý.

“ Sức khỏe tâm thần là một phần không thể tách rời của sức khỏe toàn diện “, PGS Tuấn nói, đồng thời nhấn mạnh sự đồng hành sớm của gia đình, nhà trường và ngành y tế có thể giúp trẻ vượt qua giai đoạn khó khăn và trở lại cuộc sống bình thường.