Phát hiện tàu Trung Quốc dài gần 100 mét, di chuyển liên tục 60 ngày, làm nhiệm vụ đặc biệt khiến Mỹ cũng phải chú ý

Trung Quốc và quần đảo Cook đã kết thúc chuyến thám hiểm khoa học chung đầu tiên ở Nam Thái Bình Dương vào cuối năm ngoái. Khu vực này là một điểm nóng mới trong cuộc cạnh tranh địa chính trị về đất hiếm và khoáng sản chiến lược.

Tàu nghiên cứu biển Da Yang Hao của Trung Quốc đã cập cảng Avatiu, gần thủ đô Avarua của quần đảo Cook, vào tháng 11/2025, sau chuyến khảo sát kéo dài 9 ngày ở vùng biển phía đông bắc đảo Rarotonga.

Da Yang Hao không phải là tàu khảo sát thông thường. Đây là một trong những tàu nghiên cứu đại dương hiện đại của Trung Quốc, được bàn giao cho Bộ Tài nguyên Trung Quốc năm 2019.

Tàu dài 98,5 mét, rộng 17 mét, lượng giãn nước thiết kế hơn 4.500 tấn, có thể chở 60 người, hoạt động liên tục 60 ngày trên biển và có tầm đi biển khoảng 14.000 hải lý. Với kích cỡ và năng lực này, Da Yang Hao được thiết kế cho các nhiệm vụ khảo sát xa bờ, dài ngày tại những vùng biển sâu và phức tạp, thay vì chỉ phục vụ nghiên cứu ven bờ.

Điểm đáng chú ý của con tàu là hệ thống động lực và thiết bị khảo sát biển sâu. Da Yang Hao sử dụng tổ hợp máy phát điện diesel biến tốc, hệ thống đẩy điện và chân vịt công suất lớn có độ ồn thấp. Cấu hình này giúp giảm rung, giảm tiếng ồn dưới nước, tiết kiệm năng lượng và tạo điều kiện tốt hơn cho các thiết bị đo đạc khoa học. Trong nghiên cứu đại dương, đặc biệt là quan sát sinh vật biển và đo đạc âm học đáy biển, việc hạn chế tiếng ồn là yếu tố quan trọng.

Tàu cũng được ví như một “phòng thí nghiệm nổi” trên đại dương. Trên tàu có hơn 50 thiết bị điều tra và quan trắc biển, cùng hệ thống phòng thí nghiệm rộng hơn 400 m2, phục vụ nghiên cứu địa chất biển, sinh thái biển, môi trường biển, khí quyển và phân tích mẫu tại chỗ.

Da Yang Hao có thể triển khai robot lặn có dây ở độ sâu 4.000 mét và thiết bị lặn tự hành ở độ sâu 6.000 mét. Những công nghệ này cho phép các nhà khoa học lập bản đồ đáy biển, quan sát sinh vật biển sâu, lấy mẫu trầm tích, khảo sát nốt đa kim và đánh giá môi trường ở những khu vực con người khó tiếp cận trực tiếp.

Quần đảo Cook gồm 15 đảo, được bao quanh bởi vùng biển rộng khoảng 2 triệu km2. Chính diện tích đại dương mênh mông này khiến quốc đảo nhỏ bé trở thành tâm điểm chú ý của các cường quốc đang tìm kiếm nguồn khoáng sản mới dưới đáy biển.

Chính vì vậy, sự xuất hiện của Da Yang Hao tại quần đảo Cook thu hút sự chú ý lớn. Vùng biển quanh quốc đảo này được cho là chứa lượng lớn nốt đa kim - những khối đá nhỏ, cứng nằm trên đáy biển, giàu cobalt, nickel, đồng, mangan, sắt và có thể cả kim loại đất hiếm..

Theo Trung Quốc, cho biết chuyến đi là kết quả của nhiều thỏa thuận hợp tác được nước này và quần đảo Cook ký trong năm 2025. Trong đó có kế hoạch hành động 5 năm cho quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.

Trong chuyến khảo sát bắt đầu ngày 31/10/2025, các nhà khoa học và quan sát viên môi trường của hai nước đã tiến hành lập bản đồ đáy biển, nghiên cứu biển sâu và quan sát sinh vật biển. Cơ quan Khoáng sản Đáy biển quần đảo Cook cho biết chuyến đi nhằm tăng cường hợp tác khoa học biển, tập trung vào trao đổi tri thức, phương pháp nghiên cứu và năng lực khoa học biển sâu trong vùng tài phán của Cook Islands, theo các quy trình nghiên cứu quốc gia.

Cơ quan này cũng cho biết kết quả dự án sẽ được công bố công khai để hỗ trợ khoa học mở, phục vụ nghiên cứu biển trong tương lai và quá trình ra quyết định. Cam kết minh bạch được nhấn mạnh trong bối cảnh các thỏa thuận giữa quần đảo Cook và Trung Quốc đang gây lo ngại tại New Zealand.

Wellington đã đình chỉ viện trợ cho quần đảo Cook, với lý do thiếu minh bạch và không tham vấn trước, điều mà New Zealand cho rằng vi phạm mối quan hệ hiến định đặc biệt giữa hai bên.

Không chỉ Trung Quốc, Mỹ cũng đang đẩy mạnh hiện diện tại đây. Tháng 8/2025, Washington và quần đảo Cook công bố kế hoạch thúc đẩy nghiên cứu khoa học và phát triển có trách nhiệm tài nguyên khoáng sản đáy biển.

Theo thỏa thuận đó, tàu nghiên cứu E/V Nautilus, dài 68 m, thuộc Ocean Exploration Trust, đã thực hiện chuyến khảo sát 21 ngày trong vùng đặc quyền kinh tế của Cook Islands, với sự hỗ trợ của Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ.

Sự quan tâm của Mỹ càng tăng sau khi Trung Quốc siết kiểm soát xuất khẩu một số khoáng sản quan trọng trong cuộc cạnh tranh thương mại với Washington.

Tuy nhiên, cuộc đua này làm dấy lên nhiều cảnh báo môi trường. Một số nhà khoa học cho rằng khai thác biển sâu có thể gây tổn hại nghiêm trọng, trên diện rộng và khó đảo ngược đối với hệ sinh thái đại dương. Các tác động có thể bao gồm tiếng ồn, rung động, ánh sáng nhân tạo và những đám mây trầm tích phát sinh khi thiết bị khai thác khuấy động đáy biển.

Theo SCMP, The Guardian