Quan chức Fed sa lưới trong vụ án như tiểu thuyết gián điệp: Hơn 10 năm mắc bẫy, nhiều tài liệu về chính sách tiền tệ của Fed bị chuyển ra ngoài

Tháng 1/2025, khi đang dắt chú chó spaniel nhỏ tên Prada đi ngang điểm đón xe buýt gần nhà ở ngoại ô Washington, cựu cố vấn cấp cao của Fed, Rogers, 65 tuổi, bị các đặc vụ FBI bao vây và còng tay. Một đặc vụ cầm lấy dây dắt chó, trong khi nhiều nhóm điều tra tiến vào khám xét căn nhà. Chỉ vài ngày nữa, ông dự kiến sang Trung Quốc cùng người vợ quốc tịch Trung Quốc và cô con gái 6 tuổi.

Trước bồi thẩm đoàn, công tố viên Nicholas Hunter ví vụ án như một cuốn tiểu thuyết gián điệp, có đủ tiền bạc, tình dục, thao túng, những cuộc gặp bí mật, danh tính giả và nhiều lời nói dối. Nhưng câu hỏi xuyên suốt phức tạp hơn: Rogers chủ động chuyển bí mật cho tình báo Trung Quốc, hay chỉ là một học giả cô độc bị dẫn dắt từng bước vào một thế giới ông không hiểu hết?

Theo phía công tố, mọi chuyện bắt đầu từ năm 2013. Khi đó, Rogers là cố vấn cấp cao phụ trách nghiên cứu tại bộ phận tài chính quốc tế của Fed. Tại một hội nghị ở Đại học Phúc Đán (Thượng Hải), ông gặp một thanh niên cao lớn tự giới thiệu là nghiên cứu sinh tiến sĩ tên Hummin Lee. Giới chức Mỹ sau này cho rằng Lee thực chất tên Jin Chuan và hoạt động cho cơ quan tình báo Trung Quốc.

Lee không mở đầu bằng yêu cầu lấy tài liệu. Anh ta xây dựng tình bạn: chúc mừng sinh nhật, gửi quà Giáng sinh gồm cuốn "Binh pháp Tôn Tử", khăn lụa, tranh truyền thống, và mời Rogers sang giảng dạy tại các trường đại học Trung Quốc.

Theo Ralph Goff, người có 35 năm làm việc tại CIA, Rogers có thể đã trở thành mục tiêu từ trước cuộc gặp. Một người cha độc thân, các con đã rời nhà, có quyền tiếp cận Fed nhưng để lộ nhiều điểm yếu cá nhân là đối tượng đặc biệt hấp dẫn với hoạt động tuyển mộ tình báo.

Cuối năm 2016, sau khi ông Donald Trump đắc cử, Lee hỏi thẳng Rogers liệu chính quyền mới có coi Trung Quốc là nước thao túng tiền tệ hay không. Rogers không trả lời.

Một tuần sau, đêm giao thừa, Rogers ở nhà một mình. Ông kể khi ấy mình cảm thấy giống "một kẻ thất bại". Trên AsianDating.com, ông làm quen Yu Liu (thường gọi là Yu Yu), một phụ nữ trẻ ở Thượng Hải. Tin nhắn của cô được viết bằng tiếng Anh lưu loát, dù về sau ông mới biết Yu Yu gần như không nói được tiếng Anh.

Tháng 5/2017, Rogers nhận lời Lee sang giảng tại hai trường đại học và lần đầu gặp Yu Yu. "Tôi cô đơn khi không có Yuyu", ông viết sau chuyến đi. Chính Rogers chủ động nhờ Lee sắp xếp chuyến giảng tiếp theo kèm vài ngày ở Thượng Hải. Tháng 10/2017, Lee lo trọn lịch trình, cả chuyến tàu đưa hai người qua các thành phố. Yu Yu mang thai. Vừa về Mỹ, Rogers nhắn: "Anh muốn cưới em".

Khi chồng của Yu Yu đòi 80.000 nhân dân tệ mới ký giấy ly hôn, Lee nhắn Rogers: "Đi ngủ và nghỉ ngơi đi". Hơn 7 tiếng sau, ảnh giấy chứng nhận ly hôn được gửi tới. "Đây là tin nhắn tuyệt vời nhất tôi từng nhận khi vừa thức dậy", Rogers đáp. Có lần ông cần tiền cho Yu Yu, Lee cho biết đã chuyển 5.000 bằng tiền túi.

"Người đó dường như biết mọi thứ", Rogers sau này kể với điều tra viên Fed.

Tháng 3/2018, hai người kết hôn tại Hong Kong. Lee lo hậu cần, ký làm nhân chứng trên thỏa thuận tiền hôn nhân, rồi vài tháng sau ra sân bay đón Rogers và cùng vợ chồng ông vào bệnh viện khi Yu Yu sinh con.

Rogers nhận ra sự nhiệt tình khác thường, mô tả Lee "cực kỳ tốt bụng, nhưng tốt đến mức hơi đáng sợ". Dù vậy, ông vẫn phụ thuộc: "Tôi nợ anh ấy mọi thứ. Đứa trẻ đã không ra đời, mối quan hệ với vợ tôi cũng không thể thành hiện thực nếu không có anh ấy... Tôi quý cậu ấy như một người anh em".

Cùng thời gian, Lee hỏi về Fed ngày càng nhiều. Anh ta giới thiệu Rogers với "Giáo sư Cui", được cho là cấp trên có quyền duyệt tiền cho các chuyến giảng. Tại tòa, Rogers khai Cui từng dò hỏi tin đồn nội bộ Fed và đề nghị đưa các gói tiền mặt, nhưng ông từ chối. Khi khám nhà ông nhiều năm sau, nhà chức trách tìm thấy 55.000 USD tiền mặt, một phần nằm trong túi nylon dưới đáy tủ quần áo, song không xác định được nguồn gốc.

Lee gửi Rogers danh sách câu hỏi: vì sao Fed tăng lãi suất nhiều lần mà USD không tăng giá mạnh, Fed đánh giá thế nào về tự do hóa tài chính Trung Quốc và cuộc chiến thương mại của Tổng thống Trump, liệu Fed có điều chỉnh chính sách tiền tệ để phối hợp với chiến tranh thương mại. Đáng chú ý, Lee đề nghị Rogers "thu thập câu trả lời từ đồng nghiệp hoặc tài liệu" rồi giảng lại khi gặp nhau.

Rogers khẳng định đây là những câu hỏi kinh tế vĩ mô thông thường. Nhưng ông vẫn liên hệ đồng nghiệp. Trong một email, ông viết rằng những chủ nhà hào phóng ở Trung Quốc dường như muốn ông tiết lộ "một số bí mật Fed mà họ tin là tồn tại", và nhờ đồng nghiệp gửi những gì có thể "chia sẻ phù hợp".

Một đồng nghiệp gửi hai tệp, trong đó một tệp mang nhãn "Nonconfidential/Internal FR", tức không mật nhưng chỉ dùng nội bộ. Theo lời khai của một đặc vụ liên bang, Rogers sửa "Internal" thành "External" (có thể lưu hành ra ngoài) rồi chuyển cho Lee. Luật sư phản bác rằng ở vị trí cấp cao, ông có quyền đổi nhãn sau khi loại bỏ thông tin nhạy cảm.

Năm 2018, ông chuyển một tài liệu về bất ổn chính sách thương mại qua Gmail cá nhân rồi gửi Lee. Tháng 6 năm sau, trước chuyến bay sang Trung Quốc, Rogers in hai tài liệu: một thuộc nhóm thường áp dụng với dự báo kinh tế phục vụ ủy ban quyết định lãi suất, một là các gạch đầu dòng chuẩn bị báo cáo trước các thống đốc Fed trước cuộc họp của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang. Ba ngày sau, ông chụp ảnh một "lớp học" trong phòng khách sạn ở Bắc Kinh, có Lee và một người đàn ông mà công tố cáo buộc làm việc cho các cơ quan an ninh, tình báo Trung Quốc.

Cuộc hôn nhân với Yu Yu rơi vào khủng hoảng vì tranh cãi tiền bạc và cáo buộc ngoại tình; cảnh sát từng phải can thiệp. Cô đơn trở lại, Rogers tìm đến những tài khoản Instagram dùng ảnh phụ nữ xinh đẹp và gửi ảnh nhạy cảm của mình, một số chụp bằng điện thoại do Fed cấp, thậm chí tại phòng tập trong trụ sở Fed.

Những kẻ đứng sau bắt đầu tống tiền: dọa gửi ảnh cho Phó Chủ tịch Fed Richard Clarida và dọa bắt cóc con gái ông khi đó mới khoảng 18 tháng tuổi. Ngày diễn ra Super Bowl năm 2020, Rogers báo cáo cấp trên. Ông không biết nhóm an ninh mạng của Fed vốn đã lo ngại về các chuyến đi Trung Quốc và quan hệ của ông với Lee.

Trong buổi thẩm vấn tự nguyện kéo dài khoảng hai tiếng rưỡi với đặc vụ Alan Hershkowitz, khi được hỏi có từng chụp ảnh nhạy cảm không, Rogers ban đầu nói "không", rồi đổi thành: "Tôi không thể loại trừ khả năng đó".

Khi được hỏi từng cung cấp thông tin hạn chế của Hội đồng Thống đốc Fed cho người bên ngoài chưa, ông đáp: "Chưa bao giờ".

Đó chính là câu trả lời khiến ông bị kết tội. Công tố chứng minh Rogers từng gửi một tài liệu như vậy cho một đồng tác giả tại Đại học Phúc Đán. Luật sư thừa nhận câu trả lời không chính xác, nhưng cho rằng trong trạng thái hoảng loạn vì vụ tống tiền, ông không thể nhớ hết các tài liệu từng gửi.

Rogers bị cho nghỉ hành chính rồi từ chức năm 2021. Ông sang dạy tại Đại học Phúc Đán, đúng nơi gặp Lee lần đầu, trong khi hồ sơ đã được chuyển cho FBI.

Rogers bị truy tố hai tội: khai báo gian dối với điều tra viên và âm mưu gián điệp kinh tế. Tại phiên tòa mở tháng 1/2026, công tố mô tả ông là kẻ phản bội. Luật sư Stephen Saltzburg lại vẽ chân dung một nhà kinh tế giỏi sách vở nhưng ngây thơ trước con người: "Mọi kiến thức, mọi bài báo trong lý lịch của ông ấy đều không chuẩn bị cho ông ấy cách đối phó với gián điệp".

Ngày 3/2/2026, bồi thẩm đoàn kết luận Rogers phạm tội khai báo gian dối nhưng tuyên trắng án cáo buộc âm mưu gián điệp kinh tế. Ngày 15/7, ông nhận án 38 tháng tù liên bang.

Năm 2026, Văn phòng Tổng thanh tra Fed công bố báo cáo chỉ ra lỗ hổng trong nhận diện tài sản trọng yếu và quản lý rủi ro từ người nội bộ; một báo cáo khác cho biết một nhân viên Fed năm 2024 đã chuyển thông tin có khả năng nhạy cảm ra ngoài trước khi nghỉ hưu.

Được hỏi liệu tình báo nước ngoài còn tìm cách thâm nhập Fed, Ralph Goff trả lời: "Chắc chắn là có". Ba tuần sau, FBI và Bộ Tư pháp Mỹ thông báo triệt phá một chiến dịch tin tặc quy mô lớn được cho là do nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn, với Fed nằm trong danh sách mục tiêu.

Ở cuối lời khai, Rogers được hỏi giờ ông tin Hummin Lee thực sự là ai.

"Một điệp viên", ông đáp.

Biết điều đó, ông cảm thấy thế nào?

"Bị lừa". Rồi ông nói thêm: "Anh ta từng là bạn tôi".