Tháng 8 chưa hạ nhiệt: Vì sao châu Âu tiếp tục nắng nóng bất thường?

Theo Euronews , châu Âu được dự báo tiếp tục trải qua tháng 8 “nóng hơn bình thường” sau chuỗi đợt nắng nóng liên tiếp trong mùa hè.

Nhiều khu vực trên lục địa ghi nhận nhiệt độ vượt 40°C trong những tuần gần đây, dẫn tới các vụ cháy rừng lớn bùng phát tại Pháp và Tây Ban Nha, buộc hàng trăm nghìn người phải sơ tán.

Nắng nóng cực đoan kéo dài

Bà Ioanna Vergini, nhà sáng lập nền tảng dự báo thời tiết WFY24, các mô hình dự báo mùa đều cho thấy khả năng tháng 8 sẽ nóng hơn trung bình trên phần lớn châu Âu, đặc biệt tại khu vực Địa Trung Hải và Đông Nam Âu.

Những “điểm nóng” như bán đảo Iberia, Italy, Hy Lạp và một số nước Balkan nhiều khả năng tiếp tục hứng chịu các đợt nắng nóng kéo dài.

Một trong những nguyên nhân là nhiệt độ nước biển Địa Trung Hải đang ở mức rất cao. Điều này không chỉ khiến ban ngày nóng hơn mà còn làm nhiệt độ ban đêm khó giảm.

Theo dự báo của WFY24, trong những ngày đầu tháng 8, nhiều thành phố như Naples, Barcelona, Rome, Valencia, Nice, Thessaloniki, Split và Athens sẽ duy trì mức nhiệt trên 20°C suốt đêm. Đây là ngưỡng được xếp vào hiện tượng “đêm nhiệt đới”, làm gia tăng nguy cơ sốc nhiệt, đặc biệt với người cao tuổi và các nhóm dễ tổn thương.

Ngay cả các nước Bắc Âu cũng không nằm ngoài xu hướng. Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) dự báo nhiệt độ tại nước này có thể lên tới 35°C trong tháng 8, đồng thời cảnh báo nguy cơ xuất hiện thêm các đợt nắng nóng mới.

Theo tổ chức nghiên cứu khí hậu World Weather Attribution (WWA), đợt nắng nóng cuối tháng 6 tại châu Âu gần như không thể xảy ra vào cùng thời điểm nếu quay trở lại năm 1976.

Nghiên cứu cũng kết luận rằng nếu một đợt nắng nóng tương tự xảy ra cách đây khoảng 50 năm, nhiệt độ sẽ thấp hơn khoảng 3,5°C so với hiện nay.

Tiến sĩ Theodore Keeping, Đại học Hoàng gia London (Anh), cho rằng việc tiếp tục sử dụng nhiên liệu hóa thạch đang trực tiếp làm gia tăng những xáo trộn mà người dân phải đối mặt tại nhà ở, trường học và nơi làm việc.

“Chỉ trong vài năm, các kỷ lục nhiệt độ tại châu Âu liên tục bị phá vỡ. Năm nay, điều đó thậm chí xảy ra trong nhiều tháng liên tiếp” , ông nói.

Một nghiên cứu khác của Đại học Imperial London, Cơ quan Khí tượng Anh và Trường Vệ sinh & Y học Nhiệt đới London ước tính hai đợt nắng nóng gần đây khiến nhiệt độ ban ngày cao hơn khoảng 3 - 4°C so với trường hợp không có biến đổi khí hậu, góp phần gây ra khoảng 10.000 ca tử vong vượt mức.

Không chỉ do biến đổi khí hậu

Các chuyên gia cho biết những đợt nắng nóng ở châu Âu còn chịu tác động của nhiều yếu tố khí tượng.

Một trong số đó là hiện tượng “vòm nhiệt”, xảy ra khi vùng áp cao hình thành trên tầng khí quyển, ép không khí phía dưới lún xuống và nóng lên, đồng thời giữ khối khí nóng gần như đứng yên trong nhiều ngày.

Tuy nhiên, nghiên cứu công bố năm 2025 trên tạp chí khoa học Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) cho thấy các kiểu hình thời tiết “mắc kẹt” như vòm nhiệt hay mưa lớn kéo dài đã tăng gần gấp ba lần kể từ những năm 1950, chủ yếu vì biến đổi khí hậu do con người gây ra.

Một phân tích của Climate Central cũng chỉ ra rằng đợt vòm nhiệt khiến nhiệt độ tại Mexico và miền nam Mỹ lên tới 48°C vào năm 2023 có khả năng xảy ra cao hơn ít nhất năm lần vì biến đổi khí hậu.

Hiện tượng El Nino cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ thời tiết cực đoan.

Đầu năm nay, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) xác nhận El Nino đã hình thành trên Thái Bình Dương.

Thông thường, El Nino làm nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng thêm khoảng 0,2°C và có thể làm gia tăng nguy cơ lũ lụt, hạn hán, cháy rừng tại nhiều khu vực trên thế giới.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh tác động này vẫn nhỏ hơn nhiều so với mức tăng khoảng 1,3 - 1,5°C của nhiệt độ toàn cầu do phát thải khí nhà kính kể từ thời kỳ tiền công nghiệp.

Một số ý kiến gần đây cho rằng việc ô nhiễm không khí giảm tại châu Âu là nguyên nhân khiến mùa hè trở nên nóng hơn. Lập luận này xuất phát từ nghiên cứu về vai trò của các hạt aerosol - vốn có khả năng phản xạ hoặc hấp thụ ánh sáng Mặt Trời.

Tuy nhiên, Giáo sư Erich Fischer, chuyên gia khí hậu tại Đại học ETH Zurich, cho rằng cách lý giải này là chưa đầy đủ.

Theo ông, các đợt nắng nóng vẫn chủ yếu do các hệ thống áp cao gây ra, nhưng hiện nay chúng trở nên thường xuyên và dữ dội hơn vì Trái Đất “đã ấm lên đáng kể” do phát thải khí nhà kính.

“Việc lượng aerosol giảm chỉ khiến hiệu ứng nóng lên vốn bị che lấp trước đây trở nên rõ ràng hơn, chứ không phải là nguyên nhân chính tạo ra các đợt nắng nóng” , ông Fischer nói.