Thứ đáng sợ trong những viên thuốc mua theo quảng cáo: Người bệnh không biết mình đang đưa gì vào cơ thể dù nhớ rất rõ người quảng cáo là ai

BSCKII Dương Minh Tuấn (Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai) kể, anh mới tiếp nhận một bệnh nhân có tiền sử đau xương khớp. Chú thường xem mạng xã hội, xem YouTube rồi mua thuốc: người này giới thiệu thuốc giảm đau, người khác quảng cáo thuốc "chữa tiểu đường". Thành phần là gì, dùng bao lâu, có nguy cơ gì... chú không biết rõ.

"Ba tháng gần đây, chú thường xuyên mệt mỏi. Mặt ngày càng tròn, đỏ ửng. Da mỏng đi, tay chân chỉ va chạm nhẹ đã bầm tím. Những vết thương nhỏ cũng rất lâu lành. Sau thăm khám, chú được chẩn đoán suy thượng thận do thuốc. Đường huyết của chú cũng đang kiểm soát chưa tốt", BS Dương Minh Tuấn kể.

Chú chỉ mong bớt đau, bớt bệnh. Nhưng những loại thuốc tự mua đã khiến việc điều trị phức tạp hơn.

Một người có thể vừa thừa tác dụng corticoid, vừa suy khả năng tự sản xuất cortisol

BS Dương Minh Tuấn cho biết, corticoid là nhóm thuốc có tác dụng giống cortisol,m một hormone thiết yếu do tuyến thượng thận sản xuất.

Khi dùng corticoid kéo dài, hệ thống điều khiển từ não giảm tín hiệu kích thích tuyến thượng thận. Khả năng tự sản xuất cortisol của cơ thể vì thế bị ức chế.

Trong khi đó, thuốc vẫn có thể gây mặt tròn, tích mỡ ở bụng hoặc gáy, da mỏng, dễ bầm, yếu cơ và vết thương lâu lành. Đây là những biểu hiện gợi ý hội chứng Cushing do thuốc.

"Lạm dụng corticoid còn làm tăng nguy cơ đường huyết cao, tăng huyết áp, nhiễm trùng, loãng xương và gãy xương", BS Dương Minh Tuấn cảnh báo.

Corticoid xuất hiện ở đâu?

Corticoid có thể có trong thuốc uống, thuốc tiêm, cả thuốc bôi và thuốc xịt. Những hoạt chất thường gặp gồm prednisolone, prednisone, methylprednisolone, dexamethasone, betamethasone…

Các dạng thuốc cần lưu ý:

- Thuốc uống, tiêm hoặc truyền, kể cả tiêm vào khớp, quanh khớp.

- Kem, thuốc mỡ bôi da, như một số chế phẩm chứa betamethasone, clobetasol.

- Thuốc hít, khí dung, xịt hoặc nhỏ mũi, như một số chế phẩm chứa budesonide, fluticasone.

- Một số thuốc nhỏ mắt, nhỏ tai và thuốc dùng qua trực tràng.

Nguy cơ phụ thuộc loại thuốc, liều, thời gian dùng và việc phối hợp nhiều dạng. Thuốc bôi, xịt, hít đúng chỉ định thường có nguy cơ thấp hơn thuốc toàn thân.

Chuyên gia nhận định, corticoid vẫn rất cần thiết trong nhiều bệnh. Điều quan trọng là dùng đúng và được theo dõi.

Đáng lo hơn là một số sản phẩm quảng cáo “gia truyền”, “thảo dược”, “giảm đau nhanh” có thể chứa corticoid nhưng không ghi trên nhãn. Cơ quan quản lý thuốc đã từng phát hiện những sản phẩm như vậy.

Đỡ đau nhanh và được quảng cáo “hoàn toàn tự nhiên” chưa đủ để chứng minh một loại thuốc an toàn.

Vì sao suy thượng thận có thể nguy hiểm?

Hai tuyến thượng thận nằm phía trên hai quả thận. Cortisol giúp duy trì huyết áp, điều hòa chuyển hóa, đường huyết và đáp ứng của cơ thể trước bệnh tật.

Khi sốt, nhiễm trùng, chấn thương hoặc phẫu thuật, cơ thể cần nhiều cortisol hơn bình thường. Tuyến thượng thận đang bị ức chế có thể không đáp ứng đủ, đặc biệt khi người bệnh đột ngột ngừng thuốc.

Hậu quả có thể là cơn suy thượng thận cấp: tụt huyết áp, rối loạn điện giải, hạ đường huyết, tiến tới sốc và đe dọa tính mạng.

Nếu mệt lả, choáng hoặc ngất, lơ mơ, đau bụng nhiều, nôn ói hoặc tiêu chảy kéo dài, nhất là không giữ được thuốc trong người, hãy đi cấp cứu ngay.

Báo rõ với nhân viên y tế rằng mình đang hoặc từng dùng corticoid, hoặc đã được chẩn đoán suy thượng thận. Đừng chờ đến lịch tái khám.

Nếu nghi ngờ mình có nguy cơ cần làm gì?

1. Đi khám và mang theo toàn bộ thuốc đã dùng

Kể cả thuốc bôi, xịt, hít, thuốc tiêm; mang vỏ hộp hoặc ảnh nhãn, ghi lại thời gian sử dụng. Đặc biệt cần lưu ý khi có mặt tròn nhanh, da mỏng, dễ bầm, yếu cơ; hoặc mệt kéo dài, chán ăn, buồn nôn, chóng mặt sau giảm hay ngừng thuốc.

2. Để bác sĩ quyết định xét nghiệm phù hợp

Có thể cần cortisol buổi sáng khoảng 8–9 giờ, thêm ACTH hoặc nghiệm pháp kích thích ACTH tùy trường hợp. Không phải ai đang dùng corticoid cũng cần xét nghiệm ngay. Không tự bỏ thuốc để đi xét nghiệm.

3. Có kế hoạch điều trị và kế hoạch khi bị ốm

Bác sĩ sẽ đánh giá bệnh đang điều trị, rà soát corticoid và xây dựng lộ trình giảm liều phù hợp. Khi cơ thể chưa tự sản xuất đủ cortisol, người bệnh có thể cần hydrocortisone hoặc thuốc tương đương ở liều thay thế.

Đừng vì nghe “corticoid gây bệnh” mà bỏ thuốc thay thế đã được kê. Thuốc này đang bù lượng hormone cơ thể còn thiếu.

Khi sốt, nhiễm trùng, chấn thương hoặc cần phẫu thuật, có thể phải tăng liều tạm thời hoặc dùng đường tiêm theo kế hoạch của bác sĩ. Nên mang theo giấy hoặc thẻ ghi chẩn đoán; nếu nôn nhiều, không giữ được thuốc, cần đi cấp cứu.

Suy thượng thận do corticoid có thể hồi phục, nhưng cần thời gian

"Có người mất vài tháng, có người hơn một năm, thậm chí lâu hơn. Cảm thấy khỏe hơn chưa đủ để xác nhận tuyến đã hồi phục. Việc giảm và ngừng thuốc cần dựa trên đánh giá của bác sĩ", BS Dương Minh Tuấn cho hay.

Trong thời gian điều trị, hãy uống thuốc đúng đơn, tái khám đúng hẹn, ăn đủ chất, vận động vừa sức và ngủ đủ. Người có đái tháo đường cần theo dõi đường huyết theo hướng dẫn. Bác sĩ sẽ đánh giá thêm nhu cầu canxi, vitamin D và bảo vệ xương.

Suy thượng thận do corticoid thường vẫn bảo tồn hormone điều hòa muối nước aldosterone, vì vậy không mặc định phải ăn thật mặn. Ăn uống hỗ trợ sức khỏe, nhưng không thay thế hormone khi cơ thể đang thiếu.

"Tôi mong mọi người nhớ điều này: Đừng tự mua thuốc theo video quảng cáo. Đừng giao sức khỏe cho một danh xưng “chuyên gia” trên mạng. Đừng dùng thuốc “gia truyền” không rõ thành phần, nguồn gốc. Thuốc da liễu, mũi xoang, thuốc xịt hay thuốc hít có corticoid cũng cần được dùng đúng chỉ định và hướng dẫn. Nếu đã dùng kéo dài, hãy đi khám để có phương án dừng an toàn. Đừng đột ngột bỏ thuốc vì đọc bài viết này. Người bệnh có thể nhớ rất rõ ai quảng cáo thuốc, nhưng lại không biết mình đang đưa chất gì vào cơ thể. Điều đó cần được thay đổi", BS Dương Minh Tuấn nhắn nhủ.

Trong những thuốc đang uống, bôi, xịt hoặc hít, bạn có biết loại nào chứa corticoid không?