Thương hiệu Nhật Bản được cả triệu gia đình Việt yêu thích “bán mình” cho Trung Quốc: Ký ức đẹp một thời tan vỡ

Lịch sử ngành công nghiệp điện tử tiêu dùng thế giới vừa ghi nhận một trong những bước ngoặt lớn nhất khi Sony, biểu tượng công nghệ và là niềm tự hào kéo dài nhiều thập kỷ của Nhật Bản, chính thức ký kết thỏa thuận hợp tác sâu rộng với tập đoàn TCL của Trung Quốc.

Đối với nhiều thế hệ người tiêu dùng toàn cầu và đặc biệt là tại Việt Nam, cái tên Sony đã trở thành thương hiệu bảo chứng cho chất lượng ăn sâu vào tiềm thức của hàng triệu gia đình.

Nhiều người dùng Việt thậm chí còn gọi thương hiệu này bằng cái tên "Sony Đại Đế" vừa hài hước vừa ngưỡng mộ, như để nói lên vị thế độc tôn của hãng trong lĩnh vực âm thanh và hình ảnh.

Do đó, việc tập đoàn này quyết định thành lập một liên doanh do đối thủ Trung Quốc nắm quyền kiểm soát đối với mảng thiết bị giải trí gia đình đã tạo ra một làn sóng dư luận mạnh mẽ, để lại không ít sự tiếc nuối và ngỡ ngàng cho những người hâm mộ trung thành.

Sony có thực sự bán mình cho Trung Quốc?

Để hiểu rõ bản chất của sự kiện này, cần phải bóc tách cấu trúc tài chính và mô hình vận hành của liên doanh mới được thành lập giữa hai bên. Theo các văn bản chính thức được công bố rộng rãi, Sony sẽ chuyển giao toàn bộ mảng kinh doanh giải trí gia đình của mình vào một công ty con mới thành lập.

Sau đó, tập đoàn TCL Electronics Holdings của Trung Quốc sẽ mua lại 51% cổ phần của công ty này, trong khi tập đoàn Nhật Bản chỉ giữ lại 49% cổ phần còn lại.

Thực thể mới được mang một cái tên đậm chất di sản là Bravia Inc., dự kiến sẽ chính thức đi vào hoạt động từ tháng 4/2027. Phạm vi hoạt động của Bravia Inc. sẽ bao trùm toàn bộ hệ sinh thái thiết bị giải trí gia đình của Sony từ trước đến nay, bao gồm hoạt động nghiên cứu và phát triển, thiết kế sản phẩm, sản xuất, mạng lưới phân phối và dịch vụ chăm sóc khách hàng cho các dòng TV Bravia truyền thống, màn hình phẳng chuyên dụng cho doanh nghiệp, hệ thống máy chiếu cao cấp và toàn bộ hệ thống âm thanh rạp hát tại gia.

Cùng với việc chuyển giao quyền kiểm soát công ty mẹ của mảng TV, tập đoàn Nhật Bản cũng đồng ý bán đứt 100% cổ phần tại công ty con chuyên trách sản xuất là Sony EMCS (Malaysia) cho phía TCL.

Mặc dù truyền thông và công chúng thường sử dụng cụm từ "bán mình" mang tính tiêu cực để mô tả tính chất của thương vụ này, giới phân tích tài chính quốc tế lại nhìn nhận đây là một mô hình tái cấu trúc tài sản thông minh.

Tập đoàn công nghệ Nhật Bản không hoàn toàn rút lui khỏi thị trường TV hay xóa sổ thương hiệu của mình. Thay vào đó, các sản phẩm sau này vẫn tiếp tục mang thương hiệu Sony và Bravia gắn liền với lòng tin của người tiêu dùng.

Điểm khác biệt mấu chốt nằm ở chỗ guồng máy sản xuất đồ sộ và những gánh nặng về mặt chi phí vận hành kho bãi, nhân công, và rủi ro tồn kho giờ đây đã được san sẻ sang cho đối tác Trung Quốc gánh vác.

Lịch sử lẫy lừng của Sony

Quyết định san sẻ quyền kiểm soát mảng TV của tập đoàn công nghệ Nhật Bản gây xúc động mạnh cho công chúng là bởi vì mảng kinh doanh này gắn liền với thời kỳ hoàng kim rực rỡ nhất của hãng, đồng thời cũng là đại diện tiêu biểu cho sự trỗi dậy thần kỳ của nền kinh tế Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Ngược dòng thời gian về tháng 5/1946, trong bối cảnh đất nước Nhật Bản đang hoang tàn sau chiến tranh, hai nhà sáng lập Masaru Ibuka và Akio Morita đã cùng nhau đặt nền móng cho một công ty nhỏ mang tên Tokyo Tsushin Kogyo K.K tại khu vực Nihonbashi, Tokyo.

Ít ai ngờ rằng, công ty khởi nghiệp với sản phẩm đầu tay là một chiếc nguyên mẫu nồi cơm điện bị lỗi và thường xuyên làm khê cơm lại có thể vươn mình trở thành một đế chế toàn cầu.

Cái tên "Sony" chính thức được lựa chọn vào cuối thập niên 1950, là sự kết hợp đầy nghệ thuật giữa từ "Sonus" trong tiếng Latinh, nghĩa là âm thanh, và từ lóng "sonny boys" dùng để chỉ những chàng trai trẻ trung, thông minh và đầy nhiệt huyết trong văn hóa Nhật Bản thời kỳ đó.

Sự ra đời của cái tên này phản ánh khát vọng vượt thoát khỏi biên giới quốc gia để tiếp cận thị trường quốc tế của những người đứng đầu công ty.

Xuyên suốt chiều dài lịch sử nhiều thập kỷ, tập đoàn không ngừng khiến cả thế giới phải kinh ngạc bằng những phát minh mang tính tiên phong, không chỉ thay đổi cách con người giải trí mà còn trực tiếp định hình lối sống của xã hội hiện đại.

Vào năm 1960, hãng cho ra đời chiếc máy truyền hình bán dẫn đầu tiên mang mã hiệu TV8-301, một thành tựu công nghệ đáng tự hào mở ra kỷ nguyên thiết bị điện tử cá nhân nhỏ gọn và là niềm vinh dự cho toàn ngành công nghiệp Nhật Bản.

Chỉ bốn năm sau đó, vào năm 1964, chiếc máy ghi hình băng video cassette sử dụng trong hộ gia đình đầu tiên trên thế giới mang tên CV-2000 ra đời, cho phép các gia đình có thể chủ động lưu trữ những khoảnh khắc quý giá ngay tại phòng khách của mình.

Tuy nhiên, đỉnh cao giúp đóng đinh thương hiệu vào vị trí dẫn đầu tuyệt đối trong ngành công nghiệp hiển thị chính là sự xuất hiện của công nghệ đèn hình Trinitron vào năm 1968.

Với độ sáng vượt trội và khả năng tái tạo màu sắc trung thực chưa từng có vào thời điểm đó, TV Trinitron đã mang về cho hãng vô số giải thưởng danh giá, bao gồm cả giải Emmy danh giá về nghệ thuật truyền hình và khoa học kỹ thuật được Viện Hàn lâm quốc gia Mỹ trao tặng vào năm 1972.

Công nghệ này chính là gốc rễ tạo nên quan niệm của người tiêu dùng Việt Nam qua nhiều thế hệ: hễ nhắc đến TV là phải nhắc đến Sony.

Không dừng lại ở lĩnh vực hình ảnh, hãng tiếp tục tạo ra một cuộc cách mạng văn hóa toàn cầu vào năm 1979 khi giới thiệu chiếc máy nghe nhạc cầm tay Walkman. Lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, âm nhạc được giải phóng khỏi những chiếc đài cassette cồng kềnh hay những chiếc đĩa than nặng nề tại phòng khách để theo chân con người xuống đường phố, lên xe buýt hay vào các công viên.

Sự nhạy bén trong việc nắm bắt xu hướng tương lai tiếp tục được chứng minh khi tập đoàn cùng hãng Philips đồng phát triển định dạng đĩa Compact Disc (CD) vào năm 1982, khai tử kỷ nguyên âm thanh analog băng từ để bước vào kỷ nguyên số hóa.

Cuối thập niên 1990, khi bước chân vào thị trường trò chơi điện tử với hệ máy PlayStation, tập đoàn một lần nữa thiết lập lại trật tự thế giới ảo, biến trò chơi điện tử từ một thú vui bị coi là con trẻ trở thành một ngành công nghiệp giải trí có doanh thu vượt qua cả điện ảnh.

Nhìn lại lịch sử trải dài qua nhiều lĩnh vực của Sony, có thể thấy một bức tranh toàn cảnh về tinh thần sáng tạo không mệt mỏi và triết lý dung hợp hoàn hảo giữa công nghệ phần cứng đỉnh cao và nội dung nghệ thuật đầy cảm xúc.

Vì sao một tượng đài công nghệ lại phải nhượng bộ?

Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên và lớn nhất bắt nguồn từ chiến lược đầu tư thượng nguồn đối với linh kiện quan trọng nhất của một chiếc TV hiện đại: tấm nền màn hình.

Trong quá khứ, khi công nghệ hiển thị chuyển dịch từ đèn hình cathode sang màn hình phẳng tinh thể lỏng (LCD) và sau này là LED, OLED, chi phí đầu tư cho các nhà máy sản xuất tấm nền đã tăng lên theo cấp số nhân, đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ lên tới hàng tỷ USD cho mỗi thế hệ công nghệ mới.

Tập đoàn Nhật Bản, với định hướng tập trung vào việc tối ưu hóa chất lượng xử lý hình ảnh ở phần ngọn, đã quyết định không tự mình đổ vốn đầu tư xây dựng các nhà máy sản xuất tấm nền đắt đỏ này.

Thay vào đó, trong nhiều năm qua, hãng buộc phải mua lại các tấm nền màn hình ở mức giá bán buôn từ các đối tác cũng chính là những đối thủ cạnh tranh trực tiếp trên thị trường bán lẻ như LG, Samsung và chính bản thân tập đoàn TCL. Việc phải mua linh kiện quan trọng nhất, chiếm phần lớn giá thành sản phẩm từ chính đối thủ đã đẩy hãng vào một thế kẹt nghiệt ngã về mặt thương mại.

Hãng không thể tối ưu hóa được giá thành sản xuất để cạnh tranh về giá bán trên thị trường, đồng thời biên lợi nhuận bị bóp nghẹt do phần lớn giá trị thặng dư của chuỗi sản xuất đã rơi vào tay các nhà cung cấp tấm nền.

Trong khi đó, các tập đoàn Trung Quốc và Hàn Quốc như TCL hay Samsung lại theo đuổi mô hình tích hợp chuỗi cung ứng theo chiều dọc một cách triệt để. Bản thân TCL sở hữu công ty con CSOT, một trong những nhà sản xuất tấm nền màn hình lớn nhất hành tinh hiện nay.

Việc tự chủ hoàn toàn từ khâu sản xuất kính, tấm nền hiển thị cho đến khâu lắp ráp thành phẩm cuối cùng giúp TCL có được lợi thế tuyệt đối về quy mô và hiệu quả chi phí đầu cuối. Họ có thể tung ra thị trường những chiếc TV màn hình lớn với mức giá cực kỳ cạnh tranh mà vẫn đảm bảo được biên lợi nhuận đầy đủ, một điều mà tập đoàn Nhật Bản hoàn toàn bất lực trong việc đuổi theo.

Hệ quả tất yếu là thị phần TV toàn cầu của hãng đã liên tục bị xói mòn và rơi xuống mức báo động là dưới 2% xét theo sản lượng.

Trong một thị trường mà lợi thế nhờ quy mô đóng vai trò quyết định, mức thị phần quá thấp này khiến hãng không còn đủ sức nặng để đàm phán giá linh kiện đầu vào tối ưu. Mảng kinh doanh TV liên tục đối mặt với áp lực thua lỗ hoặc biên lợi nhuận cực kỳ mỏng manh do doanh thu sụt giảm và phải chịu sự cạnh tranh khốc liệt, trở thành một gánh nặng tài chính kéo lùi đà tăng trưởng chung của toàn tập đoàn.

Bên cạnh đó, sự thay đổi trong tư duy chiến lược của ban lãnh đạo thế hệ mới cũng đóng vai trò quyết định cho thương vụ này. Nhận thấy bản chất khốc liệt và thâm dụng vốn của ngành sản xuất phần cứng truyền thống, tập đoàn Nhật Bản đã thực hiện một cú chuyển mình ngoạn mục sang mô hình "tài sản nhẹ và giá trị cao".

Thay vì dồn nguồn lực vào cuộc chiến đẫm máu về giá bán phần cứng TV, tập đoàn quyết định tập trung tối đa nguồn vốn và trí tuệ vào các mảng kinh doanh mang lại biên lợi nhuận béo bở hơn rất nhiều.

Các mảng này bao gồm trò chơi điện tử với hệ sinh thái PlayStation, sản xuất và phân phối nội dung phim ảnh, âm nhạc, và đặc biệt là mảng cảm biến hình ảnh bán dẫn – nơi hãng đang nắm giữ vị thế độc tôn cung cấp cho hầu hết các thương hiệu điện thoại thông minh lớn trên thế giới.

Việc thành lập liên doanh Bravia Inc. với TCL chính là giải pháp để dung hòa các mâu thuẫn này. Nó giúp hãng đẩy được gánh nặng chi phí sản xuất đồ sộ sang cho đối tác Trung Quốc, giải phóng dòng vốn để đầu tư vào các mảng cốt lõi mới có lợi nhuận cao hơn.

Đồng thời, bằng cách giữ lại 49% cổ phần và quyền kiểm soát đối với thương hiệu cũng như các thuật toán xử lý hình ảnh độc quyền, hãng vẫn đảm bảo được việc duy trì hình ảnh cao cấp của mình trong mắt người tiêu dùng mà không phải chịu rủi ro thua lỗ từ hoạt động sản xuất trực tiếp.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất đè nặng lên vai cả hai bên trong canh bạc này chính là nguy cơ xói mòn và pha loãng giá trị thương hiệu. Đối với những người hâm mộ trung thành của hãng, việc một sản phẩm mang mác Nhật Bản nhưng lại do đối tác Trung Quốc làm chủ 51% dây chuyền sản xuất và định đoạt linh kiện sẽ tạo ra một tâm lý hụt hẫng và nghi ngại về chất lượng hoàn thiện.

Nếu trong quá trình vận hành sau năm 2027, TCL không kiểm soát tốt quy trình hoàn thiện sản phẩm hoặc can thiệp quá thô bạo làm mất đi chất lượng cân chỉnh hình ảnh và âm thanh đặc trưng của Sony, họ có thể sẽ vô tình bức tử một trong những thương hiệu biểu tượng nhất của thế giới công nghệ.

Bài học nhãn tiền từ việc thương hiệu máy tính xách tay VAIO lừng lẫy một thời của hãng dần biến mất sau khi bị bán cho quỹ đầu tư khác vẫn còn nguyên giá trị cảnh tỉnh cho các nhà hoạch định chiến lược của cả hai bên.