Tiết kiệm 50% thu nhập chưa chắc đáng tự hào nếu bạn đang bỏ quên 4 khoản quan trọng

Nhưng tỷ lệ tiết kiệm cao chưa chắc đồng nghĩa với một nền tài chính khỏe mạnh.

Nếu để có được con số 50%, bạn liên tục trì hoãn khám sức khỏe, không xây quỹ dự phòng, bỏ qua bảo hiểm cần thiết hoặc gần như không đầu tư cho năng lực kiếm tiền của chính mình, khoản tiết kiệm ấy có thể chỉ đẹp trên bảng tính. Đến khi một biến cố xuất hiện, số tiền tưởng như rất vững vàng lại dễ bị rút sạch trong thời gian ngắn.

Vấn đề không nằm ở việc tiết kiệm nhiều hay ít, mà là sau khi tiết kiệm, bạn đã dành tiền cho những việc quan trọng hay chưa.

1. Quỹ dự phòng: Có tiền tiết kiệm nhưng không có tiền để xử lý biến cố

Một người thu nhập 20 triệu đồng/tháng, chi tiêu 10 triệu và gửi tiết kiệm 10 triệu có thể tự hào rằng mình đang tiết kiệm tới 50% thu nhập.

Nhưng nếu toàn bộ 100–200 triệu đang có đều được gửi kỳ hạn dài, đầu tư vào tài sản khó rút hoặc đã được gắn với mục tiêu mua nhà, người này vẫn có thể rơi vào thế bị động khi mất việc, xe hỏng, người thân cần hỗ trợ hoặc xuất hiện một khoản chi lớn bất ngờ.

Đây là sự khác biệt giữa tiền tiết kiệm và quỹ dự phòng.

Tiền tiết kiệm thường có mục đích: mua nhà, đổi xe, nghỉ hưu, đầu tư. Trong khi đó, quỹ dự phòng tồn tại để xử lý những việc chúng ta không thể dự đoán.

Một nền tài chính tương đối an toàn thường cần ít nhất vài tháng chi phí sinh hoạt thiết yếu ở dạng dễ tiếp cận. Người có công việc ổn định có thể đặt mục tiêu khoảng 3–6 tháng chi phí. Người làm tự do, thu nhập biến động hoặc đang gánh trách nhiệm tài chính lớn cho gia đình có thể cần mức cao hơn.

Chẳng hạn, nếu gia đình cần tối thiểu 15 triệu đồng/tháng để duy trì cuộc sống, quỹ dự phòng 6 tháng sẽ vào khoảng 90 triệu đồng.

Điều đáng nói là nhiều người tiết kiệm rất giỏi nhưng lại không tách riêng khoản này. Họ có tài sản, có sổ tiết kiệm, có danh mục đầu tư nhưng khi sự cố xảy ra lại phải bán tài sản, rút tiền trước hạn hoặc vay người thân.

Tiết kiệm nhiều nhưng thanh khoản kém vẫn là một dạng rủi ro.

2. Sức khỏe: Cắt được vài triệu hôm nay nhưng có thể trả hàng chục triệu sau này

Một trong những khoản dễ bị những người quá tập trung vào tiết kiệm cắt giảm nhất chính là sức khỏe.

Khám sức khỏe định kỳ bị trì hoãn. Răng đau nhưng cố chịu. Kính cần thay nhưng tiếp tục dùng. Đau lưng kéo dài nhưng nghĩ "chắc nghỉ vài hôm sẽ khỏi". Thậm chí có người còn cắt cả tiền ăn uống đủ chất, thể thao hoặc nghỉ ngơi chỉ vì muốn nâng tỷ lệ tiết kiệm.

Trên giấy tờ, cách làm này giúp số tiền còn lại cuối tháng tăng lên. Nhưng xét trong vài năm, đây có thể là kiểu tiết kiệm đắt nhất.

Một vấn đề sức khỏe được phát hiện sớm có thể chỉ cần theo dõi hoặc điều trị đơn giản. Khi để kéo dài, chi phí không chỉ nằm ở viện phí mà còn có thể bao gồm thời gian nghỉ làm, giảm thu nhập, người chăm sóc và nhiều chi phí gián tiếp khác.

Vì vậy, có một nguyên tắc đáng nhớ: Đừng lấy sức khỏe hiện tại làm nguồn tài trợ cho mục tiêu tài chính tương lai.

Bạn có thể bớt một bữa ăn ngoài, hoãn mua điện thoại mới hoặc dùng chiếc túi thêm vài năm. Nhưng những khoản khám chữa bệnh cần thiết không nên bị xếp cùng nhóm với chi tiêu hưởng thụ.

50% thu nhập được tiết kiệm không còn quá ấn tượng nếu đổi lại là một cơ thể đang liên tục phát tín hiệu cảnh báo.

3. Bảo vệ tài chính: Đừng chỉ nghĩ đến việc tích lũy, hãy nghĩ đến việc giữ những gì đã tích lũy

Người thích tiết kiệm thường tập trung vào một câu hỏi: "Làm thế nào để giữ lại nhiều tiền hơn?"

Nhưng khi đã có gia đình, có con, có khoản vay hoặc có người phụ thuộc vào thu nhập của mình, cần thêm một câu hỏi khác: Nếu thu nhập của tôi đột ngột biến mất, chuyện gì sẽ xảy ra?

Đây là lý do những khoản bảo vệ tài chính cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Tùy hoàn cảnh, đó có thể là bảo hiểm y tế, bảo hiểm sức khỏe phù hợp, bảo hiểm xã hội hoặc các công cụ giúp gia đình giảm áp lực tài chính khi xảy ra biến cố lớn.

Mục tiêu không phải mua thật nhiều sản phẩm tài chính. Ngược lại, càng cần tránh mua theo phong trào hoặc mua những gói vượt khả năng chi trả.

Điểm quan trọng là nhận diện những rủi ro mà một khoản tiết kiệm thông thường khó tự gánh.

Ví dụ, một gia đình có 300 triệu đồng tiền tích lũy có thể cảm thấy khá an toàn. Nhưng nếu người tạo ra phần lớn thu nhập phải nghỉ làm dài ngày trong lúc gia đình vẫn còn khoản vay mua nhà, tiền học của con và chi phí sinh hoạt, 300 triệu đồng có thể giảm rất nhanh.

Tiết kiệm là xây tài sản. Bảo vệ tài chính là dựng hàng rào xung quanh tài sản đó.

Thiếu một trong hai, hệ thống đều chưa hoàn chỉnh.

4. Đầu tư vào khả năng kiếm tiền: Đừng tiết kiệm đến mức thu nhập đứng yên

Có một nghịch lý khá phổ biến: Nhiều người rất chịu khó tiết kiệm nhưng lại ngại bỏ tiền cho những thứ có thể giúp họ kiếm được nhiều hơn.

Một khóa học 5 triệu đồng bị cho là đắt. Một chứng chỉ nghề nghiệp bị hoãn hết năm này sang năm khác. Máy tính đã chậm vẫn cố dùng dù công việc bị ảnh hưởng. Một chuyến đi gặp khách hàng hoặc mở rộng mối quan hệ bị loại khỏi ngân sách chỉ vì "không phải chi phí thiết yếu".

Trong khi đó, họ vẫn đặt mục tiêu tiết kiệm 40–50% thu nhập.

Cách làm này có thể hiệu quả trong ngắn hạn nhưng dễ tạo ra một chiếc trần tài chính.

Giả sử một người thu nhập 15 triệu đồng và tiết kiệm 7 triệu mỗi tháng. Sau một năm, họ tích lũy khoảng 84 triệu đồng.

Nếu chỉ tập trung cắt giảm, mức tiết kiệm có thể tăng thêm 1–2 triệu mỗi tháng nhưng rất khó tăng mãi.

Ngược lại, nếu một khoản đầu tư hợp lý vào kỹ năng giúp thu nhập tăng từ 15 triệu lên 22 triệu, khả năng tiết kiệm về sau có thể thay đổi hoàn toàn.

Không phải khóa học nào cũng đáng tiền và không phải khoản đầu tư bản thân nào cũng sinh lời. Nhưng về dài hạn, khả năng tạo ra thu nhập mới vẫn là một trong những tài sản quan trọng nhất.

Đặc biệt với người bước vào tuổi 30, 40 hoặc 50, câu hỏi tài chính không nên chỉ là "Tôi có thể cắt thêm khoản nào?" mà còn cần là "Tôi có thể làm gì để giá trị lao động của mình không giảm đi trong 5 năm tới?".

Tỷ lệ tiết kiệm cao không phải mục tiêu cuối cùng

Các công thức tài chính thường khiến chúng ta rất dễ bị cuốn vào những con số: tiết kiệm 20%, 30%, 40% hay 50% thu nhập.

Nhưng một tỷ lệ đẹp không thể phản ánh toàn bộ chất lượng tài chính của một gia đình.

Có người chỉ tiết kiệm 20% nhưng đã có quỹ dự phòng đầy đủ, không mang nợ tiêu dùng, chăm sóc sức khỏe đều đặn và vẫn dành tiền học thêm kỹ năng.

Ngược lại, có người tiết kiệm tới 50% nhưng sống trong trạng thái luôn thiếu tiền mặt, không dám khám bệnh, không có lớp bảo vệ trước biến cố và thu nhập gần như không tăng trong nhiều năm.

Nếu chỉ nhìn tỷ lệ tiết kiệm, người thứ hai có vẻ "giỏi tiền" hơn. Nhưng nếu nhìn cả hệ thống tài chính, chưa chắc.

Một cách đơn giản hơn là trước khi tự đặt mục tiêu tiết kiệm thật cao, hãy kiểm tra 4 câu hỏi:

Tôi đã có quỹ dự phòng đủ dùng trong vài tháng chưa? Tôi có đang trì hoãn những khoản chăm sóc sức khỏe cần thiết không? Gia đình có phương án tài chính nếu thu nhập chính bị gián đoạn không? Tôi có dành một phần tiền để duy trì hoặc nâng cao khả năng kiếm tiền không?

Nếu cả bốn câu trả lời đều tương đối ổn, lúc đó việc nâng tỷ lệ tiết kiệm mới thực sự có ý nghĩa. Bởi mục tiêu cuối cùng của quản lý tiền không phải là nhìn thấy một con số thật lớn trong tài khoản.

Mục tiêu là xây được một cuộc sống mà khi có biến cố, bạn không lập tức hoảng loạn; khi có cơ hội, bạn đủ nguồn lực để nắm lấy; và khi nghĩ về tương lai, bạn không phải đánh đổi quá nhiều thứ quan trọng của hiện tại chỉ để có cảm giác rằng mình đang "tiết kiệm rất giỏi".

Tiết kiệm 50% thu nhập là đáng khen. Nhưng đáng tự hào hơn là biết 50% còn lại cần được dùng vào đâu.