Trao quyền định giá xăng dầu cho doanh nghiệp, người dân được lợi gì?

Theo chuyên gia, điều này có thể giúp người tiêu dùng được hưởng giá bán linh hoạt, cạnh tranh hơn nhưng vẫn cần sự kiểm soát chặt của Nhà nước.

Doanh nghiệp tăng cạnh tranh, người dân hưởng lợi

PGS.TS. Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả, đánh giá, đề xuất mới sẽ giúp giá xăng dầu được điều chỉnh linh hoạt hơn do bám sát diễn biến của thị trường thế giới. Khi được quy định giá bán thì bản thân doanh nghiệp sẽ phải kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi vận hành nhằm tiết giảm chi phí.

“ Khi phải cạnh tranh thì sẽ có doanh nghiệp bán giá cao, có doanh nghiệp bán giá thấp chứ không phải tất cả đều bán 1 giá như nhau. Doanh nghiệp nào tiết giảm được chi phí, chất lượng sản phẩm cao hơn sẽ thu hút được nhiều khách mua hơn. Còn người tiêu dùng sẽ được hưởng giá cả hợp lý, dịch vụ chất lượng hơn. Có thể nói rằng, doanh nghiệp có cạnh tranh thì người tiêu dùng được hưởng lợi, nếu không có cạnh tranh thì tất cả phải mua bán cùng 1 giá ”, ông Long nói.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế TS. Lê Đăng Doanh cũng cho rằng, việc Bộ Công Thương cho phép doanh nghiệp tự quyết định giá bán xăng dầu là bước tiến mới nhằm tạo sự cạnh tranh trên thị trường. “Giá xăng dầu trong nước sẽ bám sát hơn diễn biến thị trường thế giới, phản ánh đúng quan hệ cung - cầu, hạn chế tình trạng khan hiếm cục bộ, thúc đẩy sự cạnh tranh và nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ”, ông Doanh nói.

Cụ thể, giá bán sẽ linh hoạt hơn trước biến động thế giới, không phải chờ kỳ điều hành cứng nhắc, giúp doanh nghiệp hạn chế tình trạng lỗ chi phí định mức, từ đó tránh việc các cây xăng đóng cửa, găm hàng. Ngoài ra, việc được trao quyền định giá xăng dầu sẽ giúp các doanh nghiệp có động lực cạnh tranh giảm giá hoặc nâng chất lượng dịch vụ để thu hút khách.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Bích Hường - thương nhân phân phối xăng dầu tại Hà Nội - cho rằng đề xuất của Bộ Công Thương là tín hiệu tích cực với doanh nghiệp và thị trường. Khi được chủ động xác định giá bán trên cơ sở giá đầu vào, thuế, chi phí và lợi nhuận, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong việc tạo nguồn hàng, từ đó hạn chế nguy cơ thiếu cục bộ khi thị trường biến động.

“Xăng dầu cũng như nhiều mặt hàng tiêu dùng khác, nên để thị trường quyết định. Khi doanh nghiệp này bán cao, doanh nghiệp khác bán thấp thì áp lực cạnh tranh sẽ buộc các đơn vị phải điều chỉnh mức giá hợp lý hơn để cạnh tranh tốt hơn ”, bà Hường nói.

Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cũng đồng tình về việc trao quyền định giá cho doanh nghiệp dưới sự quản lý của Nhà nước. Theo ông, đề xuất này phù hợp với cơ chế thị trường và đã được đặt ra từ nhiều năm trước. Khi doanh nghiệp được tự chủ giá bán lẻ, thị trường sẽ cạnh tranh hơn, buộc các doanh nghiệp lớn phải tối ưu hệ thống phân phối, giảm chi phí để giữ khách.

“Khi có sự cạnh tranh thực sự giữa các doanh nghiệp, người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi nhờ mức giá hợp lý hơn. Ngoài ra, việc giảm bớt các khâu trung gian trong chuỗi phân phối sẽ góp phần kéo giảm giá bán lẻ, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn thị trường ”, ông Bảo nêu quan điểm.

Giám sát để chặn doanh nghiệp bắt tay ‘làm giá’

Tuy đồng tình với đề xuất mới nhưng các chuyên gia cũng nhấn mạnh yếu tố quan trọng, đó là việc nâng cao sự quản lý Nhà nước. Nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ, hiệu quả thì có thể nguy cơ xuất hiện tình trạng các doanh nghiệp điều chỉnh giá theo cùng một xu hướng, làm suy giảm tính cạnh tranh của thị trường. Vì vậy, phải tăng cường hậu kiểm, kiểm soát kê khai giá, giám sát dữ liệu kinh doanh và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm để bảo đảm thị trường vận hành minh bạch.

Ông Nguyễn Xuân Thắng, đại diện một doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại Lâm Đồng, cho rằng, dự thảo Nghị định mới mang đến nhiều kỳ vọng nhưng vẫn còn những vấn đề cần tính toán kỹ. Trong đó, ông Thắng băn khoăn khi doanh nghiệp được tự quyết giá, các đơn vị quy mô nhỏ có thể phải nhìn theo mức giá của các doanh nghiệp lớn. Điều này tiềm ẩn nguy cơ các doanh nghiệp lớn vô tình hoặc cố ý tạo mặt bằng giá chung, ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của thị trường.

Ngoài ra, giá xăng dầu diễn biến linh hoạt cũng có thể biến động nhanh hơn theo tình hình thế giới, phần nào tạo áp lực đối với thị trường và người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, cơ chế tự điều hành giá cũng làm tăng khối lượng công việc đối với doanh nghiệp, nhất là các đơn vị quy mô nhỏ. Việc thường xuyên tính toán giá, kê khai, báo cáo lượng hàng tồn kho sau mỗi lần điều chỉnh sẽ đòi hỏi năng lực quản trị và hệ thống dữ liệu chính xác.

Chuyên gia Lê Đăng Doanh cũng khuyến cáo nguy cơ giá xăng dầu có thể “nhảy múa” theo chiều hướng tăng cao có lợi cho doanh nghiệp. Vì thế, dù giao cho doanh nghiệp tự điều hành giá bán nhưng vẫn rất cần sự giám sát, quản lý của các cơ quan chức năng.

Trong khi đó, ông Ngô Trí Long nêu quan điểm: Chắc chắn Nhà nước không thả nổi hoàn toàn, giao phó hoàn toàn cho doanh nghiệp. “Doanh nghiệp được tự quyết nhưng vẫn phải chấp hành những công thức tính giá theo quy định, trong đó có khung giá, các yếu tố để định giá...Vì thế Nhà nước vẫn có thể quản lý chứ không phải không hoàn toàn kiểm soát được ”, ông nói.

Theo Bộ Công Thương, dự thảo đổi mới cơ chế điều hành giá theo nguyên tắc thị trường, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp nhưng đồng thời tăng cường trách nhiệm và sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Theo đó, Nhà nước không công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay; thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền tự quyết định và công bố giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình trên cơ sở công thức giá quy định tại Nghị định. Sau khi điều chỉnh giá, thương nhân có trách nhiệm kê khai giá và gửi thông báo đến cơ quan quản lý để kiểm tra, giám sát.

Đối với vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn nhằm bảo đảm an sinh xã hội. Nhà nước chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân áp dụng, góp phần ngăn chặn việc tăng giá bất hợp lý.