Từ vụ ‘hợp đồng kỳ nghỉ’: Kẻ lừa đảo luôn bao biện giao dịch chỉ là quan hệ dân sự

Cần làm rõ các đối tượng mua bán dữ liệu cá nhân

Công an TP Hà Nội, Công an TP HCM đang tiếp tục điều tra mở rộng, làm rõ nhiều nội dung liên quan các đường dây núp các công ty du lịch để lừa đảo bằng hình thức “mua bán hợp đồng kỳ nghỉ”.

Đáng chú ý, Công an TP HCM cho biết, cơ quan điều tra sẽ tập trung làm rõ nguồn gốc dữ liệu khách hàng mà các doanh nghiệp trên sử dụng để tiếp cận, lựa chọn và dẫn dụ.

Theo đó, sau khi có dữ liệu khách hàng, bộ phận telesale liên tục gọi điện mời khách đến công ty để được nhận kỳ nghỉ, du lịch miễn phí hoặc các chương trình tri ân khách hàng. Thực chất, đây chỉ là "mồi nhử" nhằm đưa khách hàng vào bẫy.

Như đối tượng Đào Bá Hòa (nhân viên telesales Công ty Meli Club) khi làm việc với cơ quan điều tra khai nhận nguồn dữ liệu khách hàng do công ty gửi. Nhiệm vụ của anh ta là phân loại từng nhóm khách hàng theo số tiền mà họ gửi tiết kiệm tại ngân hàng để đánh giá khả năng tài chính của khách. Từ đó gọi mời khách hàng tiềm năng đến tham gia sự kiện, mục đích chính là bán thẻ du lịch.

Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP HCM, Thượng tá Đới Ngọc Thắng cho biết, quá trình điều tra ban đầu ghi nhận nguồn tài liệu dữ liệu của các bị hại mà các công ty thu thập được qua nhiều hình thức, chủ yếu là từ các đối tượng mua bán qua các trang mạng xã hội, các nhóm kín.

Bên cạnh đó, nhiều trường hợp là nhân viên của các công ty khác khi nghỉ việc đã mang về công ty mới dữ liệu khách hàng để sử dụng cho mục đích là tiếp cận, mời chào và thực hiện hành vi phạm tội. Đây là vấn đề rất đáng quan tâm bởi thời gian qua tình hình mua bán, trao đổi dữ liệu cá nhân trái phép diễn ra dưới nhiều hình thức ngày càng tinh vi.

Trao đổi với PV Báo Tiền Phong, luật sư Nguyễn Anh Thơm (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho hay, dữ liệu cá nhân được Nhà nước bảo vệ. Mọi hành vi thu thập, mua bán, trao đổi hoặc công khai trái phép dữ liệu cá nhân đều bị nghiêm cấm. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015.

Theo đó, mức phạt tiền với đối tượng phạm tội quy định tại điều luật này áp dụng thấp nhất từ 20 triệu đồng đến cao nhất 1 tỷ đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ 3 năm, cao nhất mức phạt tù là 7 năm.

Trong dữ liệu cá nhân của các tổ chức liên quan đến tài chính, tín dụng sẽ có số điện thoại, độ tuổi, nơi cư trú, đặc biệt là thông tin về "tài khoản có bao nhiêu tiền". Luật sư Thơm cho rằng, nếu những thông tin như vậy bị lộ, đối tượng tội phạm dễ dàng tiếp cận và thực hiện hành vi lừa đảo.

Hoàn toàn biết hành vi lừa đảo nhưng vẫn thực hiện

Từ thực tiễn tham gia tố tụng, luật sư Nguyễn Anh Thơm nhận thấy một số đối tượng phạm tội lừa đảo luôn bao biện cho rằng các giao dịch như "hợp đồng kỳ nghỉ" chỉ là quan hệ dân sự và phải được giải quyết bằng trình tự tố tụng dân sự khi có tranh chấp, không thể tố giác đến cơ quan công an.

Nhiều vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản với những phương thức thủ đoạn khác nhau, tinh vi như việc “bán thuốc xương khớp chữa bệnh” cũng vậy,... đối tượng phạm tội dùng mọi cách thức tiếp cận, lôi kéo, quảng bá giới thiệu sản phẩm hàng hóa tốt nhất, nhân văn nhất, lợi nhuận cao nhất.

"Các đối tượng hoàn toàn biết rõ hành vi của mình là lừa đảo và có mục đích ngay từ ban đầu. Nhiều vụ án, tôi đã đặt câu hỏi cho bị can là có lôi kéo gia đình tham gia bán sản phẩm hàng hóa dịch vụ, đầu tư vào lĩnh vực mình làm hay không, họ đều có trả lời 'không bao giờ'”, luật sư Thơm nhớ lại.

Luật sư Hoàng Trọng Giáp (Đoàn luật sư TP Hà Nội) chia sẻ, vài năm trước khi tham gia tư vấn pháp lý cho đương sự tranh chấp hợp đồng kỳ nghỉ, ông nhận thấy mỗi lần khách hàng phản ứng, thái độ của nhân viên đầu mối hay lãnh đạo công ty thường giải thích mập mờ, phủi trách nhiệm, gian dối, trốn tránh, thậm chí là thách thức, chặn liên lạc...

Văn hóa ứng xử này khiến khách hàng mệt mỏi, bất lực vì đa phần là người cao tuổi. Có nhiều người vì sức khỏe yếu, chưa kịp đi nghỉ ngày nào nhưng không thể đòi tiền.

Theo luật sư Giáp, để phân biệt tranh chấp dân sự hay xử lý hình sự tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản", trong vụ án, cơ quan tố tụng cần chứng minh một số hành vi như doanh nghiệp đã gian dối, thực tế họ không hề sở hữu, không liên kết hoặc không có dự án khu nghỉ dưỡng nào nhưng lại vẽ ra phối cảnh, làm giả giấy tờ liên kết để quảng bá mình có chuỗi khách sạn 4 hoặc 5 sao để dụ dỗ khách đóng tiền.

Nhân viên công ty cam kết “giả tạo”, bán sản phẩm cho nhiều khách hàng cùng lúc dẫn đến việc khách hàng không bao giờ đặt được phòng; hay như cố tình cắt đứt liên lạc, tẩu tán tài sản sau khi thu được số tiền lớn, chủ doanh nghiệp bỏ trốn, thay đổi pháp nhân công ty.

Bên cạnh đó, các chứng cứ quan trọng gồm hợp đồng mua bán, chuyển nhượng quyền sở hữu kỳ nghỉ; phiếu thu, hóa đơn, sao kê ngân hàng, chứng từ chuyển khoản; tin nhắn, email, ghi âm tư vấn; tài liệu quảng cáo, cam kết lợi nhuận, cam kết mua lại hoặc chuyển nhượng kỳ nghỉ và các tài liệu thể hiện người bị hại bị tác động bởi thông tin gian dối để giao tiền. Những tài liệu này sẽ giúp cơ quan điều tra làm rõ hành vi lừa đảo, xác định thiệt hại và là căn cứ buộc các bị can bồi thường cho bị hại.

Ngoài ra, cơ quan tố tụng cũng xem xét dấu hiệu vi phạm pháp luật về kế toán, thuế trong quá trình hoạt động kinh doanh, kê khai thuế doanh nghiệp, cá nhân có thu nhập.