Vì sao sầu riêng giảm giá đồng loạt?

Nguồn cung bùng nổ, giá đồng loạt hạ nhiệt

Chỉ cách đây hai năm, sầu riêng được xem là "ngôi sao" của ngành rau quả Việt Nam. Sau khi Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc được ký kết, giá sầu riêng liên tục lập đỉnh, có thời điểm lên tới hàng trăm nghìn đồng mỗi kg. Lợi nhuận hấp dẫn khiến nhiều địa phương mở rộng diện tích trồng, không ít nông dân chuyển đổi từ cà phê, hồ tiêu và nhiều loại cây ăn trái khác sang sầu riêng.

Tuy nhiên, bức tranh năm nay đã khác. Tại nhiều vùng trồng trọng điểm ở Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, giá thu mua giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước. Không ít nhà vườn phải bán dưới kỳ vọng, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu cũng gặp khó trong việc ký hợp đồng với đối tác Trung Quốc.

Theo Cục Hải quan, nhờ hệ thống logistics được cải thiện cùng nguồn cung dồi dào, giá bán lẻ sầu riêng Monthong của Việt Nam và Thái Lan tại Trung Quốc hiện phổ biến 40-60 Nhân dân tệ/kg (khoảng 145.000-218.000 đồng/kg), thấp hơn đáng kể so với mức 70-90 Nhân dân tệ/kg (khoảng 254.000-327.000 đồng/kg) cùng kỳ năm ngoái.

Tại các chợ đầu mối, mức giảm còn rõ rệt hơn. Giá bán buôn sầu riêng Monthong loại A của Việt Nam từ khoảng 73 Nhân dân tệ/kg (khoảng 265.000 đồng/kg) vào tháng 4 đã giảm xuống chỉ còn 26 nhân dân tệ/kg (khoảng 94.000 đồng/kg) vào tháng 6, tương đương mức giảm gần 65%. Trong khi đó, giá sầu riêng Monthong loại A của Thái Lan cũng giảm từ 53 nhân dân tệ/kg (khoảng 192.000 đồng/kg) xuống còn 36 nhân dân tệ/kg (khoảng 131.000 đồng/kg). Điều này cho thấy áp lực giảm giá đang diễn ra trên toàn thị trường, thay vì chỉ riêng sầu riêng Việt Nam.

Trao đổi với PV Tiền Phong , ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho rằng nguyên nhân đầu tiên là nguồn cung tăng quá nhanh.

Theo ông Nguyên, trước đây Trung Quốc chủ yếu nhập khẩu sầu riêng từ Thái Lan. Sau khi Việt Nam được cấp phép xuất khẩu chính ngạch, lượng hàng tăng rất nhanh và nhanh chóng chiếm thị phần lớn tại thị trường này. Cùng lúc đó, Malaysia đã được phép xuất khẩu sầu riêng tươi, Philippines cũng mở rộng diện tích và tăng sản lượng, trong khi cả Việt Nam và Thái Lan đều bước vào giai đoạn thu hoạch với sản lượng lớn sau nhiều năm mở rộng vùng trồng.

"Khi nhiều quốc gia cùng bước vào chính vụ, lượng hàng đổ về Trung Quốc tăng mạnh, trong khi nhu cầu tiêu dùng không tăng tương ứng. Giá giảm là điều khó tránh khỏi", ông Nguyên nhận định.

Theo Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đây là quy luật của thị trường. Giai đoạn giá cao đã kích thích nông dân các nước ồ ạt mở rộng diện tích. Đến khi các vườn cây đồng loạt cho thu hoạch, sản lượng tăng nhanh hơn tốc độ tăng của nhu cầu tiêu dùng, khiến mặt bằng giá phải điều chỉnh.

Hết thời "có hàng là bán"

Bên cạnh áp lực nguồn cung, theo ông Đặng Phúc Nguyên, Trung Quốc cũng không còn là thị trường "dễ tính" như trước. Nếu như giai đoạn đầu doanh nghiệp Trung Quốc sẵn sàng thu mua số lượng lớn để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh thì hiện nay họ chuyển sang lựa chọn kỹ hơn. Các yêu cầu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, cadimi và các chỉ tiêu an toàn thực phẩm đều được kiểm soát chặt chẽ.

“Điều này đồng nghĩa thời kỳ có hàng là bán được đã qua. Thị trường hiện ưu tiên chất lượng, tính ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc hơn là chỉ chạy theo sản lượng. Một nguyên nhân khác là cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các nước xuất khẩu. Ngoài lợi thế về sản lượng, Thái Lan tiếp tục đầu tư mạnh vào logistics, bảo quản sau thu hoạch và xây dựng thương hiệu.

Malaysia tập trung vào phân khúc cao cấp với giống Musang King, còn Philippines đang từng bước mở rộng thị phần tại Trung Quốc. Trong khi đó, Việt Nam dù có lợi thế về khoảng cách địa lý và thời gian vận chuyển ngắn nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về liên kết vùng nguyên liệu, chất lượng chưa đồng đều và công nghệ bảo quản sau thu hoạch”, ông Nguyên nói.

Đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, việc Trung Quốc tăng cường kiểm soát cadimi và chất vàng O cũng khiến nhiều lô hàng phải kéo dài thời gian thông quan, ảnh hưởng đến hoạt động thu mua trong nước. Có thời điểm doanh nghiệp giảm mua hoặc tạm dừng thu mua để chờ kết quả kiểm nghiệm, khiến giá sầu riêng tại vườn giảm sâu.

Theo ông Nguyên, biến động hiện nay cũng là lời cảnh báo đối với quá trình phát triển "nóng" của ngành sầu riêng Việt Nam. Do đó, thay vì tiếp tục chạy theo diện tích, ngành sầu riêng cần tập trung nâng cao chất lượng, kiểm soát chặt mã số vùng trồng, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, tăng cường bảo quản sau thu hoạch và mở rộng thêm các thị trường xuất khẩu ngoài Trung Quốc.