Việt Nam sắp dẫn đầu về xuất khẩu sầu riêng

Tháng 7-2022, Trung Quốc cấp phép cho Việt Nam xuất khẩu sầu riêng chính ngạch. Hai tháng sau, lô hàng sầu riêng đầu tiên chính thức lên đường sang thị trường này. Từ bước khởi đầu đó, ngành sầu riêng Việt Nam nhanh chóng trở thành ngành hàng tỉ đô, vươn lên cạnh tranh vị trí dẫn đầu với sầu riêng Thái Lan tại Trung Quốc.

Những con số đáng nể

Sầu riêng Thái Lan đã thống trị thị trường nhập khẩu của Trung Quốc kể từ năm 2005 nhưng vị trí này ngày càng bị đe dọa khi Trung Quốc cấp phép nhập khẩu sầu riêng từ các thị trường Việt Nam, Malaysia, Philippines, Campuchia và mới nhất là Lào.

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) dẫn số liệu từ Hải quan Trung Quốc cho thấy 11 tháng đầu năm 2025, Trung Quốc đã chi gần 7,2 tỉ USD để nhập hơn 1,79 triệu tấn sầu riêng từ các nước Đông Nam Á; tăng 17,2% về lượng và 5% về giá trị so với cùng kỳ năm 2024.

Thái Lan vẫn là nguồn cung sầu riêng số 1 cho Trung Quốc với hơn 903.000 tấn, giá trị 3,9 tỉ USD; Việt Nam xếp vị trí số 2 với 884.600 tấn, giá trị hơn 3,24 tỉ USD.

Xét về thị phần, Việt Nam đang chiếm 49% về khối lượng và 45% về giá trị trong khi Thái Lan chiếm 50,4% về khối lượng và 54,4% về giá trị.

Theo Cục Xuất nhập khẩu, Trung Quốc nhập khẩu sầu riêng từ Việt Nam tăng mạnh hơn so với nhập từ Thái Lan, với mức tăng 22,8% về lượng và tăng 13,1% về trị giá so với cùng kỳ năm 2024.

Cùng thời gian này, tỉ trọng sầu riêng Việt Nam trong tổng lượng sầu riêng tươi nhập khẩu của Trung Quốc cũng tăng lên 49,3%, cao hơn mức 47% của cùng kỳ năm 2024. "Thời gian tới, khả năng duy trì thị phần của sầu riêng Việt Nam phụ thuộc lớn vào việc kiểm soát chất lượng, dư lượng và tính ổn định của nguồn cung" - Cục Xuất nhập khẩu nhận định.

Tuy vậy, mới đây truyền thông Thái Lan đưa ra dự báo sầu riêng Việt Nam sắp vượt Thái Lan trên thị trường Trung Quốc trong vòng 3 năm tới. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), cho rằng điều quan trọng nhất của sầu riêng Việt Nam là củng cố nội lực, bởi xét các yếu tố bên ngoài, sầu riêng Việt Nam có nhiều lợi thế so với đối thủ.

"Việt Nam gần Trung Quốc, vận chuyển nhanh, sầu riêng tươi hơn là yếu tố dẫn đầu. Năm nay, sầu riêng Thái Lan vận chuyển sang Trung Quốc còn khó khăn hơn do căng thẳng biên giới với Campuchia còn Việt Nam sắp thông tuyến cao tốc Bắc - Nam, rút ngắn thời gian vận chuyển cũng như hệ thống kho lạnh bảo quản ngày càng hoàn thiện" - ông Nguyên chỉ rõ.

Cũng theo ông Nguyên, các đối thủ đang tăng cường chế biến sâu sầu riêng để khắc phục nhược điểm về logistics khi xuất khẩu sang Trung Quốc.

Phải tập trung vào chất lượng

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk - địa phương có diện tích sầu riêng lớn nhất nước, với 45.000 ha, chiếm 25%, cho biết vừa có chuyến khảo sát tại Trung Quốc và nhận thấy tiềm năng thị trường này còn rất lớn. "Nếu 300 triệu người giàu ở Trung Quốc mỗi năm ăn 4 quả sầu riêng, nước này sẽ phải nhập tới 6 triệu tấn/năm, gấp 3 lần hiện nay" - ông Trung ước tính.

Cũng theo ông Trung, ngành sầu riêng Việt Nam đã tăng trưởng rất nóng trong 4 năm qua từ động lực chính là các doanh nghiệp Trung Quốc có niềm tin vào chất lượng sầu riêng Việt Nam nên tập trung thu mua, tạo lực kéo cho cả ngành.

"Qua chuyến khảo sát thực tế, chúng tôi nhận thấy sầu riêng Thái Lan có thể mẫu mã không bằng nhưng chất lượng (độ ngọt, màu sắc trong múi…) tốt hơn sầu riêng Việt Nam. Ngành sầu riêng Việt Nam đã đến lúc chuyển từ cạnh tranh số lượng, giá cả sang cạnh tranh chất lượng" - ông Trung nêu.

Giải pháp được Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk nêu ra là phải chuẩn hóa và quản trị cả chuỗi cung ứng. Đây là con đường bắt buộc phải đi để ngành sầu riêng phát triển bền vững.

Ông Trung cho biết tại xã Krông Pắk - vùng trồng sầu riêng nổi tiếng ở Đắk Lắk - vừa triển khai mô hình kiểm soát sầu riêng theo chuỗi có sự giám sát của chính quyền địa phương trong suốt quá trình trước - trong - sau thu hoạch.

Cách làm này không chỉ để đáp ứng những yêu cầu trước mắt của thị trường nhập khẩu mà có thể dự phòng tương lai, đặc biệt các chỉ tiêu liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Sắp tới, mô hình này sẽ được triển khai ở các xã trọng điểm trồng sầu riêng ở Đắk Lắk.

Dưới góc độ nhà vườn, bà Nguyễn Thị Thinh, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tân Phú (Vĩnh Long), đánh giá sầu riêng vẫn là cây trồng có hiệu quả kinh tế cao nhất tại địa phương dù lợi nhuận kém hẳn trước đây.

Theo bà Thinh, cùng kỳ năm ngoái, giá sầu riêng Ri6 mua "xô" tại vườn khoảng 130.000 đồng/kg, nay chỉ còn khoảng 50.000 đồng/kg. "Thị trường sầu riêng biến động giá quá lớn, khó dự báo khiến nông dân vừa làm vừa lo lắng. Nông dân đang cố gắng áp dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ để hạ giá thành, giữ lợi nhuận giữa bối cảnh giá sầu riêng giảm" - bà Thinh nêu.

Cũng theo bà Thinh, điều quan trọng nhất là cơ quan quản lý cần kiểm soát chất lượng vật tư nông nghiệp để nông dân yên tâm sử dụng, không lo sản phẩm bị tồn dư hóa chất và bảo đảm sức khỏe cho nông dân.