Chưa ‘cai nghiện’ hẳn năng lượng Nga, châu Âu lại chìm đắm với một mặt hàng từ nước láng giềng Việt Nam, doanh nghiệp than 'đấu không lại'
Chênh lệch giá lớn khiến châu Âu gặp khó khăn trong việc bảo vệ các nhà máy trong khu vực.
- 20-11-2026Loại Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc để chốt Nga xây nhà máy điện hạt nhân hơn 16 tỷ USD đầu tiên của đất nước, ‘hàng xóm’ của Moscow lại quay sang chọn Trung Quốc xây 2 nhà máy tiếp theo
- 19-11-2026Điều không tưởng xảy ra với Nga
- 18-11-2026Nhà máy điện hạt nhân gần 13 tỷ USD do Nga xây dựng và cấp vốn bắt đầu hòa lưới điện quốc gia, tạo ra 350 MW điện khi chạy thử
Châu Âu đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi nhiên liệu hóa thạch nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng nước ngoài. Tuy nhiên, nỗ lực này lại khiến khu vực ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc về thiết bị và công nghệ phục vụ năng lượng sạch.
Liên minh châu Âu (EU) đang nhanh chóng mở rộng công suất điện tái tạo. Năm ngoái, sản lượng điện từ gió và mặt trời lần đầu vượt điện sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch. Các nhà hoạch định chính sách kỳ vọng quá trình chuyển đổi này sẽ giúp khối giảm phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu, đồng thời kéo giá năng lượng xuống.
Chi phí năng lượng của châu Âu đã tăng mạnh sau khi khu vực cắt giảm nhập khẩu nhiên liệu Nga sau cuộc xung đột tại Ukraine và chuyển sang mua nhiều khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hơn từ Mỹ.
Thiết bị Trung Quốc đang góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang công nghệ sạch tại châu Âu. Tuy nhiên, chúng cũng khiến nhiều doanh nghiệp trong khu vực mất khả năng cạnh tranh, thậm chí phải rời khỏi thị trường.
Trước sức ép này, các quan chức châu Âu đang tìm cách hỗ trợ nhà sản xuất trong nước. Nỗ lực trên nằm trong chiến lược cứng rắn hơn của khối với Trung Quốc, bao gồm kế hoạch áp hạn ngạch nhập khẩu xe hybrid Trung Quốc nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại và đề xuất một công cụ pháp lý mới cho phép EU hạn chế khả năng tiếp cận thị trường trong những trường hợp đặc biệt.
EU cũng đề xuất áp dụng các tiêu chí ưu tiên sản phẩm sản xuất tại châu Âu trong những hợp đồng mua sắm công liên quan đến tấm pin mặt trời, tuabin gió và pin. Chỉnh phủ một số nước thành viên đã triển khai trợ cấp cho người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm sản xuất trong khu vực. Các quan chức dự kiến đàm phán về quy định mới đối với hợp đồng công trong những tháng tới.
Trung Quốc hiện sản xuất ít nhất 80% sản phẩm pin mặt trời và pin lithium-ion trên toàn cầu. Châu Âu có thế mạnh hơn trong sản xuất tuabin gió, nhưng các doanh nghiệp trong khu vực vẫn phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc về nam châm vĩnh cửu đất hiếm, một linh kiện quan trọng của loại thiết bị này.
Bài toán của châu Âu phức tạp hơn Mỹ. Washington đang áp thuế cao đối với thiết bị năng lượng mặt trời, xe điện và nhiều sản phẩm công nghệ sạch khác của Trung Quốc. Mỹ cũng ít phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng hơn nhờ nguồn cung dầu khí trong nước. Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump không theo đuổi các mục tiêu khí hậu mà châu Âu đã cam kết.
Dù vậy, ngay tại châu Âu, việc thuyết phục người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm nội địa cũng không dễ dàng.
Hallabro Elektriska, doanh nghiệp lắp đặt hệ thống điện của Thụy Điển, cho biết họ thường gặp khó khăn khi vận động khách hàng chọn thiết bị sản xuất tại châu Âu. Một hệ thống điện mặt trời mái nhà tiêu chuẩn do công ty lắp đặt có giá khoảng 16.000 USD, trong đó thiết bị châu Âu đắt hơn khoảng 2.000 USD.
Số lượng hệ thống sử dụng tấm pin lắp ráp tại châu Âu đã giảm do sản phẩm Trung Quốc có giá thấp hơn và công nghệ tiên tiến hơn. "Rõ ràng tồn tại khoảng cách giữa mong muốn hỗ trợ ngành công nghiệp châu Âu và quyết định mua hàng trên thực tế", Emma Elheim Karlsson, Giám đốc điều hành Hallabro, nhận định.
Không chỉ ngành điện mặt trời chịu sức ép. Theo công ty tư vấn AlixPartners, xe điện sản xuất tại Trung Quốc có chi phí chế tạo thấp hơn khoảng 35% so với các mẫu xe được sản xuất hoàn toàn tại châu Âu.
Dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy thiết bị điện phân dùng nước và điện để sản xuất hydro có thể được chế tạo tại Trung Quốc với chi phí thấp hơn một nửa so với ở châu Âu. Trong khi đó, thiết bị tuabin gió của Trung Quốc có giá sản xuất thấp hơn 30-45%.
Theo các nhà kinh tế, việc duy trì năng lực sản xuất của doanh nghiệp châu Âu sẽ đòi hỏi chi phí lớn, qua đó có thể làm chậm quá trình phổ cập công nghệ sạch cần thiết để EU đạt các mục tiêu khí hậu.
"Nếu giá tăng, người tiêu dùng đương nhiên sẽ ít có động lực chuyển từ công nghệ phát thải carbon cao sang các giải pháp phát thải thấp hơn như xe điện và pin mặt trời", Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế tại Capital Economics, nhận định. "Quá trình chuyển đổi nhiều khả năng sẽ chậm lại".
Pin mặt trời là một trong những ví dụ rõ nhất về việc cạnh tranh từ Trung Quốc đã làm suy yếu ngành sản xuất châu Âu. Khu vực này từng là một trong những trung tâm sản xuất pin mặt trời hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, hàng chục doanh nghiệp đã đóng cửa trong thập niên 2010 và 2020 do làn sóng hàng nhập khẩu giá rẻ bất chấp việc châu Âu áp thuế trong nhiều năm.
Simone Tagliapietra, Phó giám đốc viện nghiên cứu Bruegel, cho rằng kinh nghiệm của ngành pin mặt trời cho thấy châu Âu không nhất thiết phải tìm cách cạnh tranh trong mọi lĩnh vực.
"Nhiều người xem đây là ví dụ về thất bại của chính sách công nghiệp tại châu Âu", ông Tagliapietra nói. Theo ông, dù khu vực đã mất một số việc làm trong ngành sản xuất pin mặt trời, việc triển khai nhanh các tấm pin giá rẻ lại tạo thêm việc làm cho người châu Âu trong lĩnh vực lắp đặt và bảo trì, đồng thời đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng.
"Những tấm pin này có giá rẻ, giúp châu Âu tăng sản lượng điện mặt trời và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch", ông nói.
Ông Tagliapietra cho rằng châu Âu nên tập trung vào những lĩnh vực còn lợi thế cạnh tranh, chẳng hạn sản xuất cáp điện và tuabin gió, thay vì cố gắng duy trì năng lực sản xuất trong mọi phân khúc.
Tuy nhiên, các lo ngại về an ninh quốc gia khiến bài toán trở nên phức tạp hơn. Đầu năm nay, EU đã cấm sử dụng bộ biến tần Trung Quốc trong các dự án được khối tài trợ. EU cũng đang xem xét các quy định có thể mở rộng hạn chế này sang một số loại kết nối lưới điện không sử dụng vốn tài trợ của khối.
Các nhà lập pháp châu Âu cũng bày tỏ lo ngại về xe điện Trung Quốc và nguy cơ liên quan đến bảo mật dữ liệu. Một số chuyên gia công nghệ sạch cho rằng pin là lĩnh vực đặc biệt quan trọng do vai trò thiết yếu đối với quốc phòng và hệ thống lưới điện.
"Đây là một dạng phụ thuộc mới", Joseph Dellatte, chuyên gia tại viện nghiên cứu Institut Montaigne của Pháp, nhận định về sự lệ thuộc của châu Âu vào công nghệ sạch nhập khẩu từ Trung Quốc. Theo ông, tình trạng này có thể khiến châu Âu đánh mất vĩnh viễn năng lực sản xuất, kỹ năng công nghiệp và tri thức tích lũy trong các ngành công nghệ then chốt.
Việt Nam hàng ngày
CÙNG CHUYÊN MỤC