Cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước PV GAS, BSR, Petrolimex, Becamex... đồng loạt "tím lịm", điều gì đang diễn ra?

Hòa cùng nhịp bứt phá mạnh mẽ của thị trường chứng khoán với mức tăng hơn 45 điểm, nhóm cổ phiếu thuộc các tổng công ty, tập đoàn nhà nước đồng loạt “dậy sóng”, nhiều mã tăng kịch trần.

Nổi bật nhất là cổ phiếu GAS của Tổng công ty Khí Việt Nam khi ghi nhận chuỗi 3 phiên tăng trần liên tiếp, vươn lên mức 88.500 đồng/cp. Đà tăng ấn tượng này đưa GAS tiến sát vùng đỉnh lịch sử quanh 90.000 đồng/cp, từng được thiết lập vào tháng 6/2022.

Cùng xu hướng, cổ phiếu BVH của Tập đoàn Bảo Việt cũng có phiên tăng trần thứ hai liên tiếp, chốt tại 65.500 đồng/cp – mức giá cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Đà hưng phấn còn lan tỏa sang nhiều cổ phiếu “ông lớn” nhà nước khác. KSV của Tổng công ty Khoáng sản TKV tiếp tục “tím lịm” phiên thứ tư liên tiếp, trong khi GVR của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, BSR của Lọc hóa dầu Bình Sơn, PLX của Petrolimex hay BCM của Becamex đều đồng loạt tăng kịch trần, góp phần củng cố sắc tím áp đảo trên thị trường.

Theo đánh giá của Chứng khoán MB (MBS), nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước sẽ trở thành tâm điểm mới của thị trường chứng khoán trong năm 2026, trong bối cảnh Nghị quyết riêng về Kinh tế Nhà nước dự kiến được ban hành, qua đó tạo cú hích quan trọng về mặt thể chế.

Hiện khối doanh nghiệp Nhà nước đang đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vị thế đầu ngành về tổng tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí nắm lợi thế độc quyền trong nhiều lĩnh vực then chốt như hàng không, dầu khí. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động nhìn chung vẫn chưa tương xứng với quy mô và tiềm lực do chưa khai thác hiệu quả nguồn lực vốn. Nếu các nút thắt này được tháo gỡ, MBS cho rằng doanh nghiệp Nhà nước có thể bước vào giai đoạn tăng tốc mới.

Tương tự cú hích mà Nghị quyết 68 từng mang lại cho khu vực kinh tế tư nhân, kỳ vọng trong năm 2026 đang được đặt vào các doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước là những đơn vị đầu ngành, sở hữu nền tảng tài chính vững chắc, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động ở mức khá (ROE trên 10%) và đang được giao dịch với mức định giá hấp dẫn.

Đồng thời, Nghị quyết mới cũng được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho việc sắp xếp lại các khoản đầu tư của doanh nghiệp Nhà nước, qua đó thúc đẩy tiến trình thoái vốn, niêm yết và cổ phần hóa – những hoạt động đã chững lại trong thời gian qua.

Trong bối cảnh đó, một số doanh nghiệp Nhà nước lớn đang đối mặt với vấn đề về điều kiện duy trì tư cách công ty đại chúng. Mới đây, Tổng công ty Khí Việt Nam – PV GAS (GAS), doanh nghiệp có vốn hóa trên 7 tỷ USD, cho biết không đủ điều kiện là công ty đại chúng khi cổ đông lớn PVN nắm gần 96% quyền biểu quyết, khiến tỷ lệ cổ phiếu do cổ đông nhỏ lẻ nắm giữ chỉ còn 4,24%. Tình trạng tương tự cũng xảy ra tại PV GAS D (PGD). Trước đó, vào tháng 11/2025, KSV cũng thông báo chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng do Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) nắm tới 98,1% vốn điều lệ.

Theo quy định của Luật Chứng khoán, để duy trì tư cách công ty đại chúng, doanh nghiệp phải đảm bảo tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ. Tuy nhiên, tại nhiều doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp có cổ đông chi phối mạnh, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) đã giảm xuống mức rất thấp.

Ngoài các trường hợp kể trên, nhiều doanh nghiệp quy mô lớn khác cũng đứng trước nguy cơ vi phạm quy định này, như BIDV (BID – Ngân hàng Nhà nước nắm 79,7%), Tập đoàn Cao su Việt Nam (GVR – Bộ Tài chính nắm 96,8%), Lọc Hóa dầu Bình Sơn (BSR – PVN nắm 92,1%), Becamex IDC (BCM – Nhà nước nắm 95,4%). Trên sàn UPCoM, các doanh nghiệp như ACV, Viettel Global (VGI), Tổng công ty Hàng hải Việt Nam hay FPT Telecom cũng chưa đáp ứng tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ tối thiểu.

Dù vậy, theo đánh giá của giới chuyên môn, rủi ro bị hủy tư cách công ty đại chúng đối với các doanh nghiệp Nhà nước lớn là không quá cao. Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) đã quy định cơ chế đặc thù, theo đó trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước đã được phê duyệt, các doanh nghiệp Nhà nước chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần nhưng chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng sẽ không bị hủy tư cách ngay trong giai đoạn tái cấu trúc.

Trên cơ sở này, thị trường tiếp tục kỳ vọng một làn sóng thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ trở lại, tương tự giai đoạn 2016–2018, qua đó vừa đáp ứng yêu cầu pháp lý, vừa gia tăng chất lượng hàng hóa và độ sâu cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

“Chúng tôi đánh giá rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng và hủy niêm yết là thấp. Đồng thời, kỳ vọng làn sóng thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước có thể lặp lại như giai đoạn 2016–2018”, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích khối khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta, nhận định.