Đằng sau cuộc chiến vẽ lại bản đồ bầu cử và kịch bản bế tắc tại Quốc hội Mỹ

Trước thềm bầu cử giữa kỳ năm 2026, truyền thông Mỹ xôn xao về việc các đảng phái chính trị thực hiện phân chia lại các khu vực bầu cử (redistricting) nhằm làm suy yếu cơ hội của đối thủ trong cuộc đua vào Quốc hội. Việc phân chia lại khu vực bầu cử — thay đổi ranh giới địa lý của các khu vực bầu cử để tạo lợi thế hoặc gây bất lợi cho một đảng phái chính trị — thực chất là cuộc cạnh tranh xem đảng nào sẽ kiểm soát Hạ viện sau cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới đây: Đảng Cộng hòa (hiện đang nắm giữ thế đa số mong manh với cách biệt từ 3 đến 4 ghế) hay Đảng Dân chủ.

Hạ viện có tổng cộng 435 ghế. Vấn đề này hoàn toàn không liên quan đến việc bầu chọn người kế nhiệm ông Trump vào năm 2028; thay vào đó, nó gắn liền với mục tiêu ngăn chặn hoặc đảo ngược chương trình nghị sự của ông Trump và loại bỏ ông khỏi ghế tổng thống.

Một lưu ý quan trọng là các khu vực bầu cử này không áp dụng cho các cuộc đua vào Thượng viện, vì các thượng nghị sĩ đại diện cho toàn bộ bang chứ không phải cho một khu vực bầu cử cụ thể. Năm 1788, các nhà lập quốc lo ngại rằng nếu các hạ nghị sĩ được bầu thông qua các cuộc bầu cử ở cấp bang thì điều đó sẽ dẫn đến xung đột phe phái trong Quốc hội. Do đó, mỗi bang chỉ có 2 thượng nghị sĩ, tổng cộng 100 thượng nghị sĩ cho cả nước, bất kể quy mô dân số của bang đó là bao nhiêu.

Vậy lợi thế đang thuộc về Đảng nào?

Chín bang đã thực hiện thành công việc phân chia lại các khu vực bầu cử, bao gồm: Alabama, California, Florida, Louisiana, Bắc Carolina, Ohio, Tennessee, Texas và Utah. Riêng tại Ohio, việc phân chia lại khu vực bầu cử là yêu cầu bắt buộc theo luật tiểu bang hiện hành.

Tám bang khác — Virginia, Missouri, Indiana, Kansas, New York, Maryland, Illinois và Nam Carolina — đã cố gắng thực hiện phân chia lại khu vực bầu cử nhưng bị Tòa án Tối cao của bang ngăn chặn hoặc không được cơ quan lập pháp phê chuẩn.

Các bang do Đảng Cộng hòa kiểm soát đã giành thêm 15 ghế, trong khi Đảng Dân chủ giành thêm 6 ghế. Như vậy, Đảng Cộng hòa là bên chiếm ưu thế. Hai bang đóng góp chính vào sự gia tăng số ghế này bao gồm:

California đã thực hiện thành công việc phân chia lại khu vực bầu cử nhằm loại bỏ thêm các đại diện của Đảng Cộng hòa. California có 52 khu vực bầu cử. Trước khi phân chia lại, Đảng Dân chủ kiểm soát 43 khu vực, trong khi Đảng Cộng hòa chỉ kiểm soát 9 khu vực. Sau khi phân chia lại, Đảng Cộng hòa chỉ còn lại 4 ghế được coi là "an toàn". Với xấp xỉ 40 triệu cư dân, California hiện là bang do một đảng duy nhất kiểm soát.

Tại bang Texas – nơi Đảng Cộng hòa chiếm ưu thế – số ghế của phe Cộng hòa tại Quốc hội đã tăng thêm 5 ghế, nâng tổng số hiện tại lên 30. Đảng Dân chủ chỉ còn nắm giữ 8 trong tổng số 38 ghế.

Nỗ lực bất thành nhìn từ trường hợp của Virginia

Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đến gần, bang Virginia – nơi Đảng Dân chủ kiểm soát cơ quan lập pháp – đã trở thành điển hình cho tình trạng tham nhũng trong bầu cử. Nhìn lại quá khứ của bang này: Năm 2021, cơ quan lập pháp cấp bang đã thành lập một ủy ban phi đảng phái để vẽ lại ranh giới các khu vực bầu cử dựa trên những thay đổi về dân số từ cuộc tổng điều tra năm 2020, theo đúng quy định của luật tiểu bang. Quy trình này được đánh giá là công bằng, khách quan đối với cả Đảng Dân chủ lẫn Đảng Cộng hòa, với 11 ghế trong ủy ban được chia đều cho hai đảng.

Tuy nhiên, tân Thống đốc, đảng viên Đảng Dân chủ Abigail Spanberger – một cựu đặc vụ CIA – đã cùng với cơ quan lập pháp do Đảng Dân chủ kiểm soát quyết định vẽ lại các khu vực bầu cử theo hướng có lợi cho đảng của mình. Kết quả là tỷ lệ đại diện trong cơ quan lập pháp đã thay đổi từ thế cân bằng sang 10 ghế thuộc về Đảng Dân chủ và chỉ 1 ghế thuộc về Đảng Cộng hòa. Hành động này thực chất đã đi ngược lại ý nguyện của cử tri Virginia.

Để thực hiện kế hoạch này, bà Thống đốc đã huy động tới 60 triệu USD từ các nhóm vận động chính trị bên ngoài bang để triển khai chiến dịch truyền thông, thuyết phục cử tri rằng các hành động của bà là công bằng và chỉ mang tính tạm thời. Thực tế thì không phải vậy. Phía đối lập cũng đã chi khoảng 40 triệu USD cho các hoạt động phản đối động thái này.

Vào tháng 5 năm 2026, Tòa án Tối cao bang Virginia đã bác bỏ kế hoạch phân chia lại khu vực bầu cử của bà Spanberger.

Động thái của Đảng Dân chủ năm 2017

Sau khi rời cương vị Bộ trưởng Tư pháp dưới thời Tổng thống Barack Obama, ông Eric Holder đã sáng lập và giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ về Phân chia lại Khu vực bầu cử (NDRC). Với sự ủng hộ của ông Obama, ông Holder đã khởi xướng một chiến dịch trên toàn nước Mỹ nhằm thay đổi ranh giới các khu vực bầu cử ở nhiều bang, với mục đích cản trở các chính sách của tân Tổng thống Donald Trump. Như vậy, Đảng Dân chủ đã tập trung vào vấn đề phân chia lại khu vực bầu cử suốt 10 năm qua. Tuy nhiên, nỗ lực của ông Holder đã thất bại!

Vấn đề chủng tộc: Lý do chính đáng hay quân cờ bị lợi dụng?

Các vấn đề về chủng tộc đôi khi được đưa ra như một lý do chính đáng để phân chia lại khu vực bầu cử, hoặc cũng có trường hợp ngược lại, bị lợi dụng như một phương thức để thực hiện hành vi phân biệt đối xử. Ba bang do Đảng Cộng hòa kiểm soát là Tennessee, Louisiana và Alabama đã loại bỏ một ghế vốn do một ứng cử viên người da đen nắm giữ. Tôi không rõ liệu đây có phải là hành động cố ý hay không, nhưng điều này tạo ra ấn tượng rất xấu.

Năm 1991, tôi từng tham gia một vụ kiện về quyền bầu cử, trong đó các chính trị gia người da đen khởi kiện bang Ohio vì đã thiết lập các khu vực bầu cử theo cách khiến họ không bao giờ có cơ hội giành được vị trí trong chính quyền bang. Tôi đóng vai trò là nhân chứng chuyên gia cho phía nguyên đơn, gồm các chính trị gia người da đen. Cụ thể, bang Ohio đã chia quận Mahoning thành các khu vực bầu cử theo cách khiến các cử tri người da đen bị phân tán và sáp nhập vào các khu vực có đa số cử tri da trắng, khiến người da đen không bao giờ có thể chiếm đa số.

Tôi đã thực hiện công tác thu thập và phân tích dữ liệu quy mô lớn để chứng minh một cách khoa học rằng người da đen đã phải chịu sự phân biệt đối xử có chủ đích. Tôi đã ra làm chứng tại Tòa án Liên bang, và chúng tôi đã thắng kiện. Bang Ohio đã kháng cáo, nhưng Tòa án Tối cao Hoa Kỳ cuối cùng đã ra phán quyết ủng hộ các nguyên đơn người da đen.

Trong các vụ việc khác, các chính trị gia Đảng Dân chủ hiểu rõ rằng trong các cuộc bầu cử cấp bang và địa phương, 90% cử tri da đen bỏ phiếu cho Đảng Dân chủ. Vì vậy, Đảng Dân chủ thường đưa ra những tuyên bố sai lệch rằng Đảng Cộng hòa muốn kìm hãm người da đen – điều vốn không đúng với thực tế.

Mỗi lá phiếu đều quan trọng

435 ghế tại Hạ viện sẽ được quyết định trong cuộc bầu cử tháng 11 này. Hiện tại, Đảng Cộng hòa nắm giữ 218 ghế, Đảng Dân chủ nắm giữ 214 ghế và có 1 ghế thuộc về ứng viên độc lập; ngoài ra còn có 2 ghế trống. Như vậy, Đảng Cộng hòa cần 218 ghế để duy trì thế đa số. Trong bối cảnh đó, việc phân chia lại các khu vực bầu cử trở thành yếu tố then chốt quyết định bên nào sẽ kiểm soát Quốc hội.

Mặc dù Đảng Cộng hòa dường như là bên hưởng lợi nhiều hơn từ việc phân chia lại khu vực bầu cử, nhưng Đảng Dân chủ cũng đang có cơ hội giành lấy các ghế hiện do Đảng Cộng hòa nắm giữ. Điều này đồng nghĩa với việc nếu Đảng Dân chủ giành chiến thắng, thì thế đa số của họ cũng sẽ rất mong manh – tương tự như tình trạng hiện tại của Đảng Cộng hòa.

Tóm lại: Như thường lệ, Quốc hội vẫn sẽ là một "cơn ác mộng", giống như tình trạng đã kéo dài suốt nhiều năm qua.