Điều gì khiến Mỹ bắt tay Nhật Bản để cứu đồng yen?

Cuối tháng 4, giới chức Nhật Bản chi gần 74 tỷ USD để hỗ trợ đồng yen, sau 2 tháng đồng tiền này giảm mạnh. Tuy nhiên, đà phục hồi chỉ diễn ra trong thời gian ngắn. Đến ngày 23/7, đồng yen tiếp tục rơi xuống mức thấp nhất so với USD kể từ năm 1986.

Điều này dẫn tới một trong những đợt can thiệp mạnh mẽ nhất vào thị trường tiền tệ toàn cầu trong nhiều thập kỷ: Nhật Bản và Mỹ phối hợp can thiệp để hỗ trợ đồng yen, đồng thời khẳng định hai nước sẽ không ngần ngại tiếp tục hành động nếu cần thiết, nhằm bảo vệ giá trị đồng tiền này.

Có nhiều yếu tố gây áp lực lên đồng tiền của Nhật Bản, trong đó quan trọng nhất là khoảng cách lớn về lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ cũng như các nền kinh tế lớn khác.

Trong khi Nhật Bản duy trì lãi suất ở mức rất thấp, Mỹ và nhiều nước khác có lãi suất cao hơn đáng kể. Điều này khuyến khích nhà đầu tư vay vốn bằng đồng yen với chi phí rẻ rồi chuyển sang đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn ở nước ngoài, làm gia tăng áp lực bán đồng yen.

Trong khoảng 1 thập kỷ qua, đồng yen mất giá giúp Nhật Bản trở thành điểm du lịch hấp dẫn đối với hàng triệu du khách quốc tế, đồng thời gia tăng lợi nhuận cho các tập đoàn xuất khẩu.

Tuy nhiên, với nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng và nguyên liệu thô, đồng yen yếu cũng khiến chi phí nhập khẩu tăng mạnh, đẩy lạm phát lên cao, làm giảm sức mua của các hộ gia đình và gây áp lực lên lợi nhuận của các doanh nghiệp chủ yếu phục vụ thị trường trong nước.

Áp lực chi phí sinh hoạt được xem là một trong những nguyên nhân góp phần khiến hai đời thủ tướng Nhật Bản phải từ chức, trước khi Thủ tướng đương nhiệm Sanae Takaichi lên nắm quyền.

Giới chức Nhật Bản ngày càng lo ngại lạm phát trong nước có thể trở nên dai dẳng hơn khi ngày càng nhiều doanh nghiệp nhanh chóng chuyển phần chi phí gia tăng sang người tiêu dùng.

Mỹ lo bất lợi

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần chỉ trích đồng yen yếu, cho rằng điều này tạo lợi thế thương mại không công bằng cho các nhà sản xuất Nhật Bản. Đây cũng là nội dung được đưa vào các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước.

Tháng 3 năm ngoái, Tổng thống Mỹ Trump nói đến khả năng áp thuế với hàng hóa Nhật Bản.

Tuy nhiên, việc Mỹ tham gia hỗ trợ đồng yen vào cuối tháng 7 cho thấy Washington đã thay đổi cách tiếp cận. Ông Trump cho biết việc phối hợp can thiệp trên thị trường tiền tệ là biểu hiện của tình hữu nghị giữa Mỹ và Nhật Bản.

Đối với Mỹ, đồng yen yếu không chỉ ảnh hưởng đến thương mại. Nhật Bản còn là quốc gia nắm giữ nhiều trái phiếu kho bạc Mỹ nhất trong số các chủ nợ nước ngoài.

Nếu Nhật Bản bán trái phiếu kho bạc Mỹ để huy động nguồn lực hỗ trợ đồng yen, giá trái phiếu Mỹ có thể giảm, kéo theo chi phí vay của Chính phủ Mỹ tăng lên trong bối cảnh nước này vốn đang chịu áp lực lạm phát do cuộc chiến với Iran.

Biện pháp trực tiếp và nhanh nhất là can thiệp vào thị trường ngoại hối.

Theo đó, chính phủ mua hoặc bán đồng yen trên thị trường nhằm tác động đến tỷ giá. Hoạt động này phát đi tín hiệu, rằng giới chức sẽ không chấp nhận các biến động quá mức của đồng tiền, đồng thời răn đe các nhà đầu cơ.

Trong nhiều năm qua, Nhật Bản thường xuyên can thiệp vào thị trường tiền tệ. Trước đây, mục tiêu chủ yếu là làm suy yếu đồng yen để hỗ trợ xuất khẩu. Tuy nhiên, những năm gần đây, mục tiêu đã đảo ngược thành hỗ trợ đồng yen tăng giá.

Không phải lúc nào chính phủ cũng cần mua bán ngoại tệ. Nhiều khi các quan chức cấp cao chỉ cần phát tín hiệu bằng lời nói, cảnh báo rằng họ sẽ không dung thứ các hoạt động đầu cơ quá mức.

Những phát biểu của Bộ trưởng Tài chính hoặc quan chức phụ trách ngoại hối có thể khiến thị trường biến động ngay lập tức. Cụm từ như “sẽ có hành động mạnh mẽ” thường được hiểu là dấu hiệu cho thấy việc can thiệp sắp diễn ra.