Khách Tây tự trải nghiệm việc vốn "dành cho nông dân Việt Nam" xưa: Làm 1 hành động khiến ai cũng cười

Đối với các vị khách nước ngoài, thứ khiến họ ấn tượng khi tới du lịch Việt Nam bên cạnh các danh lam thắng cảnh, điểm vui chơi hay ẩm thực, có những trải nghiệm độc đáo hiếm đâu có được. Nhiều vị khách Tây không những được xem, mà còn được trực tiếp tham gia những hoạt động như thế.

Sau đây là một ví dụ. Vị khách nước ngoài xuất hiện trong video được tài khoản "Hướng dẫn viên nghèo vượt khó" đăng tải, anh tự mình đứng... nấu cám lợn. Chàng trai không thể giấu được sự thích thú qua nét mặt. Thậm chí anh còn làm 1 hành động khiến nhiều người xung quanh bật cười, đó là giả vờ thử đưa tay lên nếm thử.

Nồi cám lợn trong đời sống nông thôn xưa: Từ bếp lửa đến sinh kế gia đình

Trong xã hội nông nghiệp truyền thống, khi chăn nuôi chủ yếu phục vụ kinh tế hộ gia đình, nấu cám lợn là công việc diễn ra đều đặn mỗi ngày ở nhiều vùng nông thôn. Theo các nghiên cứu về văn hóa làng xã, thức ăn cho lợn thời kỳ này chủ yếu được chế biến thủ công từ những nguyên liệu sẵn có như cám gạo, tấm, ngô xay, khoai, sắn, rau già, thân chuối băm nhỏ, nước vo gạo hay thức ăn thừa trong gia đình. Tất cả được nấu chín trong nồi lớn trên bếp rơm hoặc bếp củi, đến khi sánh đặc mới đem cho lợn ăn.

Các tài liệu khảo cứu về nông thôn Việt Nam, trong đó có "Văn minh lúa nước Việt Nam" (NXB Khoa học Xã hội), cho thấy việc nấu chín giúp thức ăn dễ tiêu hóa hơn, giảm nguy cơ bệnh đường ruột cho vật nuôi, đồng thời phù hợp với điều kiện thiếu thốn của người dân thời bấy giờ. Đây cũng là cách người nông dân tận dụng triệt để phế phẩm nông nghiệp, phản ánh lối sống tiết kiệm và tự cung tự cấp.

Ở góc độ kinh tế, con lợn được xem là “của để dành” của nhiều gia đình nông thôn. Theo các bài viết về đời sống làng quê đăng trên Báo Nhân Dân và Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, lợn thường không nuôi để ăn thường xuyên mà để bán khi cần tiền dựng nhà, cưới hỏi, đóng học cho con hoặc xoay xở lúc giáp hạt. Vì vậy, nồi cám lợn không chỉ phục vụ chăn nuôi, mà còn gắn với kế hoạch tích lũy dài hạn của cả gia đình.

Trong sinh hoạt hằng ngày, nấu cám lợn hòa vào nhịp sống quen thuộc của làng quê: sáng sớm nhóm bếp nấu cám trước khi ra đồng, chiều tối lại chuẩn bị một nồi khác. Trẻ con nhặt củi, người già trông bếp, phụ nữ quạt lửa – nồi cám trở thành điểm kết nối các thế hệ trong gia đình nông thôn.

Ký ức làng quê và sự thay đổi của đời sống hôm nay

Hình ảnh nồi cám lợn, bếp rơm và khói lam chiều xuất hiện khá nhiều trong hồi ký, tùy bút và văn học hiện thực viết về nông thôn Việt Nam thế kỷ XX. Theo nhận định của các nhà nghiên cứu văn hóa đăng trên Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, những chi tiết đời thường này giúp khắc họa rõ nét đời sống lam lũ nhưng bền bỉ của người nông dân, nơi sự chịu thương chịu khó thể hiện qua từng công việc nhỏ.

Đặc biệt trong thời kỳ bao cấp, khi lương thực và chất đốt đều khan hiếm, nấu cám lợn trở thành một công việc nặng nhọc hơn. Nhiều bài viết hồi ức trên Báo Lao Động và Tuổi Trẻ ghi lại cảnh người dân phơi khoai, phơi sắn từ mùa trước để dành nấu cám; tranh thủ nấu vào sáng sớm hoặc tối muộn để tiết kiệm củi; thậm chí chia sẻ bếp và nồi cám giữa các hộ trong xóm. Nồi cám khi ấy không chỉ nuôi lợn mà còn phản ánh khả năng xoay xở của người dân trong giai đoạn khó khăn.

Ngày nay, cùng với sự phát triển của chăn nuôi công nghiệp và thức ăn chế biến sẵn, việc nấu cám lợn thủ công đã dần mai một. Theo các phân tích về chuyển dịch nông thôn – nông nghiệp trên Báo Nhân Dân, nhiều hộ gia đình không còn nuôi lợn nhỏ lẻ như trước, bếp nấu cám cũng thưa dần trong đời sống thường nhật.

Tuy vậy, trong ký ức của nhiều người, nồi cám lợn vẫn là biểu tượng của một thời sống chậm, gắn bó với ruộng vườn và bếp lửa. Nhìn lại công việc nấu cám lợn hôm nay không chỉ để hoài niệm, mà còn để hiểu hơn về cách người Việt xưa đã tổ chức đời sống, tích lũy sinh kế và gìn giữ gia đình mình qua những năm tháng còn nhiều thiếu thốn nhưng đậm nghĩa tình.