Khoai mỡ - loại củ dân dã được ví như “bạn thân” của phổi, lá lách và thận

Giữa những loại củ thường xuất hiện trong thực đơn mùa thu đông như khoai lang, khoai tây, khoai mỡ cũng là lựa chọn đáng chú ý. Với phần ruột mềm, dẻo, vị bùi nhẹ và khả năng kết hợp với nhiều nguyên liệu, loại củ dân dã này có thể góp mặt trong bữa cơm gia đình theo nhiều cách khác nhau.

Trong y học cổ truyền, khoai mỡ thường được nhắc đến với tên gọi củ mài hoặc hoài sơn, tùy loài và cách sử dụng. Một số quan niệm truyền thống cho rằng thực phẩm này có lợi cho tỳ vị và thận. Tuy nhiên, không nên hiểu những cách gọi như “bạn thân của phổi, lá lách và thận” theo nghĩa khoai mỡ có thể điều trị bệnh hoặc phục hồi chức năng các cơ quan này.

Khoai mỡ có gì đáng chú ý về dinh dưỡng?

Khoai mỡ thuộc nhóm thực phẩm giàu carbohydrate, cung cấp năng lượng cho cơ thể. Tùy giống khoai, độ chín và cách chế biến, thành phần dinh dưỡng có thể khác nhau. Ngoài tinh bột, khoai còn cung cấp một lượng chất xơ cùng một số vitamin và khoáng chất.

Chất xơ góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa. Khi ăn cùng chế độ dinh dưỡng đa dạng, uống đủ nước và vận động đều đặn, thực phẩm giàu chất xơ có thể giúp duy trì thói quen đi tiêu bình thường. Trong khi đó, carbohydrate là nguồn năng lượng quan trọng, đặc biệt với người cần duy trì hoạt động thể chất hằng ngày.

Một ưu điểm khác của khoai mỡ là có thể chế biến thành nhiều món ăn. Người nội trợ có thể nấu canh khoai mỡ với tôm hoặc thịt bằm, hấp, luộc hay kết hợp với các loại rau củ khác. Khi được nấu mềm, khoai có kết cấu dễ ăn, phù hợp với nhiều thành viên trong gia đình.

Dù vậy, khoai mỡ không phải thực phẩm ít năng lượng đến mức có thể ăn bao nhiêu tùy thích. Nếu ăn khẩu phần lớn, đồng thời vẫn sử dụng nhiều cơm, bánh mì hoặc các món giàu tinh bột khác, tổng năng lượng nạp vào vẫn có thể vượt nhu cầu của cơ thể.

Vì sao khoai mỡ được gắn với công dụng bổ tỳ vị, phổi và thận?

Trong y học cổ truyền, tỳ, phế và thận là những khái niệm thuộc hệ thống lý luận riêng, không hoàn toàn tương đương với cách hiểu về dạ dày, phổi và thận trong y học hiện đại. Vì vậy, những mô tả như “bổ tỳ”, “dưỡng phế” hay “bổ thận” cần được đặt trong đúng bối cảnh, thay vì diễn giải thành bằng chứng rằng khoai mỡ có thể chữa đầy bụng, ho khan, khó thở hoặc bệnh thận.

Trên thực tế, các triệu chứng như chán ăn, đầy hơi, ho kéo dài, khó thở, mệt mỏi hay tay chân lạnh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Chỉ dựa vào những biểu hiện này để kết luận cơ thể đang “yếu phổi”, “suy tỳ” hoặc “yếu thận” là không đủ căn cứ.

Khoai mỡ có thể là một phần của chế độ ăn cân bằng, nhưng chưa có cơ sở để khẳng định ăn loại củ này sẽ trực tiếp làm ấm thận, tăng cường chức năng phổi hoặc điều trị các bệnh lý liên quan. Người đang có triệu chứng kéo dài nên tìm nguyên nhân và đi khám thay vì chỉ thay đổi thực đơn.

Thực phẩm tốt cần được ăn đúng cách

Từng chia sẻ trên Báo Dân trí, BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng và Thực phẩm TP.HCM, nhấn mạnh vai trò của dinh dưỡng trong đời sống cũng như trong công tác phòng ngừa và điều trị bệnh. Bà đồng thời khuyến nghị người dân tìm đến các đơn vị chính thống và người tư vấn được đào tạo bài bản khi cần lời khuyên về sức khỏe.

Nguyên tắc này cũng cần được áp dụng khi lựa chọn khoai mỡ. Một loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng không đồng nghĩa với việc nó có thể thay thế thuốc điều trị, và lợi ích của món ăn còn phụ thuộc vào khẩu phần, cách chế biến cùng tổng thể chế độ ăn.

Chẳng hạn, món canh khoai mỡ nấu với tôm hoặc thịt nạc có thể giúp bữa ăn đa dạng hơn, kết hợp carbohydrate với protein. Nếu nấu cùng nhiều rau củ khác, món ăn còn góp phần tăng sự phong phú của khẩu phần. Ngược lại, nếu cho quá nhiều dầu, mỡ hoặc nêm nếm quá mặn, món ăn có thể trở nên kém phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của một số người.

4 cách chế biến khoai mỡ đơn giản cho bữa cơm gia đình

1. Canh khoai mỡ nấu tôm

Tôm cung cấp protein, còn khoai mỡ tạo độ sánh tự nhiên cho món canh. Có thể thêm hành lá, rau ngổ hoặc các loại rau thơm phù hợp để tăng hương vị. Nên nêm vừa phải, tránh dùng quá nhiều muối hoặc gia vị mặn.

2. Canh khoai mỡ nấu thịt bằm

Đây là món ăn quen thuộc, dễ thực hiện và phù hợp với bữa cơm gia đình. Nên chọn thịt nạc hoặc phần thịt ít mỡ, nấu khoai chín mềm và kết hợp thêm rau xanh trong các món khác để bữa ăn cân đối hơn.

3. Khoai mỡ hấp

Hấp là cách chế biến đơn giản, không cần thêm nhiều dầu mỡ. Khoai sau khi hấp có thể dùng như một phần thực phẩm giàu tinh bột trong bữa ăn. Nếu đã ăn khoai, có thể điều chỉnh lượng cơm hoặc các món tinh bột khác để phù hợp với nhu cầu năng lượng.

4. Khoai mỡ nấu cháo

Khoai mỡ có thể được thêm vào cháo cùng thịt nạc, cá hoặc tôm. Với trẻ nhỏ, cần lựa chọn nguyên liệu và kết cấu món ăn phù hợp độ tuổi, đồng thời bảo đảm an toàn thực phẩm. Không nên mặc định khoai mỡ là món ăn có thể thay thế hoàn toàn các nhóm thực phẩm khác.

Ăn khoai mỡ thế nào để có lợi cho sức khỏe?

Điều quan trọng là ăn với khẩu phần phù hợp và đa dạng hóa thực phẩm. Khoai mỡ có thể thay thế một phần cơm hoặc các nguồn tinh bột khác, nhưng không nên là món duy nhất trong bữa ăn. Hãy kết hợp cùng rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu protein và các nguồn chất béo phù hợp.

Người có bệnh thận hoặc được yêu cầu kiểm soát một số khoáng chất nên trao đổi với bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng về khẩu phần phù hợp. Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm cũng nên bắt đầu với lượng vừa phải và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Khoai mỡ không phải “thần dược” cho phổi, lá lách hay thận. Giá trị thiết thực của loại củ dân dã này nằm ở khả năng cung cấp năng lượng, một lượng chất xơ và sự linh hoạt trong chế biến. Khi được đưa vào thực đơn cân đối, khoai mỡ có thể trở thành món ăn ngon, dễ làm và phù hợp với bữa cơm gia đình mà không cần gán cho nó những công dụng chữa bệnh chưa được chứng minh.