Kinh tế Iran ra sao sau 3 tháng chiến tranh với Mỹ và Israel?

Ba tháng chiến tranh với Mỹ và Israel có thể chưa bẻ gãy được sự kháng cự của Iran, nhưng nền kinh tế nước này đang rung lắc dữ dội.

Những cuộc không kích của Mỹ và Israel đã gây thiệt hại nghiêm trọng đối vối lưới điện, nhà máy thép, cơ sở hóa dầu, cảng biển và các hành lang giao thông của Iran. Mỹ cũng tiến hành phong toả đường biển nhằm cô lập Iran.

Theo các chuyên gia kinh tế, tổng thiệt hại ước tính đã lên tới 270 tỷ USD so với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là 371 tỷ USD vào năm 2025.

Bức tranh kinh tế vĩ mô vô cùng ảm đạm. Các mô hình mô phỏng của UNDP được công bố vào cuối tháng 3 dự báo tăng trưởng GDP thực tế sẽ giảm từ 8,8 đến 10,4 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở không có chiến tranh, cho thấy tác động tiêu cực của sự gián đoạn cơ sở hạ tầng năng lượng, dòng chảy thương mại và hoạt động nội địa của Iran.

Lạm phát đang trên đà chạm mức 69% cho cả năm – mức cao nhất kể từ cuộc cách mạng năm 1979, theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Tình trạng khan hiếm do chiến tranh gây ra đã đẩy giá các mặt hàng thiết yếu như lúa mì, gạo, trứng và dầu ăn tăng từ 125% đến 430% so với mức trước chiến tranh, trong khi lạm phát giá lương thực dự kiến sẽ vượt quá 100% vào cuối năm, so với mức gần 58% vào năm 2025.

Ngoài ta, thêm khoảng 3,5 triệu đến 4,1 triệu người Iran đã rơi vào nhóm dưới chuẩn nghèo quốc tế là 8,30 USD/ngày đối với các nền kinh tế có thu nhập trung bình cao, nâng tỷ lệ nghèo quốc gia lên gần 41%, tăng từ mức 36,3% vào năm 2023.

Thiệt hại về mặt cơ sở hạ tầng thậm chí còn lớn hơn. Các cuộc không kích đã phá hủy khoảng 24,500 cơ sở thương mại và công nghiệp cùng 125,000 công trình dân dụng công cộng. Ngành thép – vốn cung cấp đầu vào cho khoảng 42% chuỗi cung ứng công nghiệp của Iran – đã bị ảnh hưởng nặng nề. Cựu chuyên gia kinh tế chính phủ Iran Hadi Kahalzadeh đánh giá thiệt hại này "đặc biệt nghiêm trọng" do vai trò của thép là nền tảng trong toàn bộ ngành công nghiệp Iran.

Ngành hóa dầu, vốn chiếm 43% xuất khẩu phi dầu mỏ và là bệ đỡ cho mọi thứ từ nông nghiệp, dược phẩm đến phụ tùng ô tô và vật liệu xây dựng, cũng bị tàn phá nặng nề. Ông Kahalzadeh ước tính số lượng việc làm bị mất trong ngành là từ 2,5 triệu đến 4 triệu, tương đương khoảng 10% đến 15% lực lượng lao động.

Ngay cả trước chiến tranh, nền kinh tế Iran đã rạn nứt dưới sức ép của các lệnh trừng phạt, sự mất giá của đồng nội tệ và tình trạng thiếu đầu tư trầm trọng. Khi đó, kinh tế vẫn hoạt động được. Nhưng cuộc chiến này "đã thay đổi bản chất của cuộc khủng hoảng" vì  nó đã tàn phá mọi cơ sở hạ tầng vốn là bệ đỡ cho đời sống kinh tế.

Theo SCMP