Một loại hạt Việt Nam đứng số 1 thế giới: Hơn 40% sản lượng toàn cầu

Loại hạt được nhắc đến là: Cà phê Robusta.

Hiện, Việt Nam đang giữ vị trí nhà sản xuất cà phê Robusta lớn nhất thế giới, nhưng để biến lợi thế về sản lượng thành vị thế bền vững, ngành cà phê cần đi xa hơn: từ xuất khẩu hạt thô sang chất lượng cao, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu.

Theo World Coffee Research, Việt Nam là nhà sản xuất Robusta lớn nhất thế giới, chiếm hơn 40% sản lượng Robusta toàn cầu. USDA cũng dự báo niên vụ 2025/26, Việt Nam có thể sản xuất khoảng 30 triệu bao Robusta, trong tổng số khoảng 31 triệu bao cà phê.

Con số này cho thấy một thực tế đáng chú ý: Việt Nam không chỉ là một quốc gia xuất khẩu cà phê lớn, mà đã trở thành một mắt xích đặc biệt quan trọng của thị trường Robusta toàn cầu.

Thế mạnh này tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên – vùng đất có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với cây cà phê Robusta.

Robusta khác biệt rõ rệt so với Arabica dòng cà phê thường được biết đến với hương thơm thanh, vị chua nhẹ và nhiều tầng hương.

Robusta thường có hàm lượng caffeine cao hơn, vị đậm, đắng rõ, body dày và hậu vị mạnh. Chính hàm lượng caffeine cao cũng góp phần giúp cây có khả năng tự vệ tốt hơn trước một số loại sâu bệnh.

Cây Robusta đồng thời thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nóng ẩm, khiến nó trở thành lựa chọn phù hợp với nhiều vùng sản xuất ở Việt Nam.

Đặc biệt, Robusta không còn đơn thuần được xem là loại cà phê phục vụ phân khúc giá thấp. Những năm gần đây, Fine Robusta – Robusta chất lượng cao ngày càng được chú ý trong thị trường cà phê đặc sản.

Đây chính là cơ hội để Việt Nam thay đổi cách tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Thay vì chỉ cạnh tranh bằng sản lượng và giá, Việt Nam có thể cạnh tranh bằng chất lượng, quy trình chế biến và thương hiệu.

Không thể mãi bán hạt cà phê thô

Thách thức lớn nhất của ngành cà phê Việt Nam hiện nay không còn đơn giản là sản xuất được bao nhiêu. Câu hỏi quan trọng hơn là: mỗi kilogram cà phê Việt Nam tạo ra bao nhiêu giá trị?

Nếu phần lớn sản phẩm vẫn xuất khẩu dưới dạng hạt xanh, giá trị gia tăng mà Việt Nam giữ lại trong chuỗi cà phê toàn cầu sẽ bị hạn chế.

Vì vậy, hướng đi dài hạn phải là tăng tỷ trọng cà phê rang xay, hòa tan, chiết xuất, cà phê pha sẵn và các sản phẩm có thương hiệu.

Một yêu cầu ngày càng quan trọng đối với cà phê Việt Nam là tính bền vững và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đặc biệt, thị trường châu Âu đang đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt thông qua Quy định chống phá rừng của EU (EUDR). Cà phê đưa vào thị trường này phải chứng minh nguồn gốc không liên quan đến phá rừng hoặc suy thoái rừng.

Điều đó đồng nghĩa với việc ngành cà phê Việt Nam phải biết chính xác hạt cà phê được sản xuất ở đâu, trên diện tích nào, bởi ai và theo quy trình như thế nào.

Tọa độ vùng trồng, dữ liệu hộ sản xuất, hồ sơ canh tác và quá trình thu mua sẽ ngày càng trở thành những "giấy thông hành" quan trọng của hạt cà phê Việt Nam.

Một ngành cà phê bền vững phải hướng tới một hecta tạo ra nhiều giá trị hơn, trong khi tiêu tốn ít tài nguyên hơn.

Và người nông dân phải là người được hưởng lợi từ quá trình nâng cấp đó. Khi cà phê đạt chất lượng cao hơn, có truy xuất và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, giá trị gia tăng phải quay trở lại một phần xứng đáng với người trồng.