Ngủ bật quạt hay điều hòa tốt hơn? Nhiều người đang “đánh cược” sức khỏe vì hiểu sai điều này

Hậu quả khi sử dụng quạt sai cách

Nghe những người bạn lớn tuổi nói rằng dùng điều hòa nhiều dễ gây đau khớp, làm suy giảm sức đề kháng, trẻ nhỏ bật điều hòa cũng dễ bị cảm lạnh, cô luôn kiên quyết chỉ dùng quạt để ngủ. Ngay cả những đêm nóng bức đến mức trằn trọc không ngủ được, cô vẫn không bật điều hòa mà còn đặt quạt thẳng vào đầu giường, cho rằng gió tự nhiên vừa tiết kiệm điện vừa tốt cho sức khỏe, “lành mạnh hơn điều hòa nhiều”.

Thế nhưng khoảng nửa tháng gần đây, cô bắt đầu cảm thấy vai phải cứng và đau, sáng thức dậy cổ họng khô đến mức khó nói, đầu nặng trĩu. Ngay cả huyết áp vốn khá ổn định cũng bắt đầu lên xuống thất thường.

Cô Trương đến phòng khám cộng đồng kiểm tra. Sau khi nghe về thói quen sinh hoạt của cô, bác sĩ chỉ biết lắc đầu: Vấn đề của cô lại nằm chính ở thứ mà cô cho rằng “tốt cho sức khỏe” hơn – chiếc quạt.

Mỗi mùa hè, phòng khám lại tiếp nhận không ít người lớn tuổi có tình trạng giống cô Trương. Nhiều người tin rằng quạt “dịu” hơn điều hòa và không có tác dụng phụ. Vì vậy, dù ban đêm nóng đến toát mồ hôi, họ vẫn cố chịu, không bật điều hòa mà để quạt thổi thẳng vào người suốt đêm.

Kết quả là có người bị đau mỏi vai gáy, khô và đau họng; một số người khác vì thời tiết quá nóng nhưng quạt không thực sự giúp hạ nhiệt nên nửa đêm xuất hiện tức ngực, chóng mặt và phải đi khám. Đến bệnh viện, nhiều người vẫn không hiểu: “Tôi có dùng điều hòa đâu, tại sao vẫn thấy khó chịu?”

Thực tế, nhiều người đang hiểu sai một vấn đề: quạt không mặc nhiên tốt cho sức khỏe hơn điều hòa. Trong một số điều kiện nóng ẩm, quạt thậm chí có thể khiến cơ thể chịu nhiều áp lực hơn.

Cơ chế làm mát của quạt khá đơn giản: tăng tốc độ lưu thông không khí trên bề mặt da, giúp mồ hôi bay hơi nhanh hơn và mang theo nhiệt lượng trên cơ thể.

Nhưng nếu nhiệt độ phòng ban đêm vốn đã rất cao, trên 30°C, luồng gió từ quạt cũng là luồng khí nóng. Khi đó, quạt không thể giúp hạ nhiệt độ lõi cơ thể một cách hiệu quả. Cơ thể vẫn liên tục tiết mồ hôi.

Sau cả một đêm, cơ thể có thể âm thầm mất nước và chất điện giải, khiến độ cô đặc của máu tăng dần. Với người lớn tuổi có bệnh lý tim mạch hoặc mạch máu não, đây không phải nguy cơ nên xem nhẹ.

Chưa kể nhiều người có thói quen để quạt thổi trực tiếp vào đầu hoặc vai. Khi da bị lạnh, các mạch máu có thể phản xạ co lại, khiến huyết áp dao động, đồng thời tuần hoàn máu quanh các khớp cũng có thể bị ảnh hưởng.

Người lớn tuổi vốn bị tăng huyết áp, viêm quanh khớp vai hoặc viêm khớp dễ xuất hiện đau khớp, chóng mặt, cảm giác nặng đầu; trong trường hợp nghiêm trọng còn có thể xuất hiện các triệu chứng khó chịu liên quan đến dây thần kinh mặt.

Đó cũng là lý do nhiều người sau một đêm nằm trước quạt thức dậy với cảm giác toàn thân cứng đờ, cổ họng khô rát, mệt mỏi hơn cả sau một đêm thức khuya.

Điều hòa thì sao?

Đến đây, nhiều người sẽ nói: “Vậy dùng điều hòa cũng không tốt sao? Nếu không thì tại sao lại có cái gọi là ‘bệnh điều hòa’?”

Đây chính là một hiểu lầm phổ biến khác: Cái gọi là “bệnh điều hòa” về cơ bản không phải do bản thân chiếc điều hòa gây ra mà phần lớn liên quan đến cách sử dụng không đúng.

Nhiều người thích chỉnh điều hòa xuống 22°C hoặc thậm chí thấp hơn, sau đó trùm chăn dày ngủ và cảm thấy càng lạnh càng dễ ngủ.

Nhưng nếu chênh lệch nhiệt độ trong nhà và ngoài trời vượt quá 8-10°C, người lớn tuổi từ ngoài trời nóng bức bước vào phòng điều hòa hoặc ban đêm thức dậy đi vệ sinh có thể phải trải qua sự thay đổi nhiệt độ đột ngột. Mạch máu liên tục co giãn khiến huyết áp dao động đáng kể.

Ngược lại, nếu sử dụng đúng cách, điều hòa có thể giúp nhiệt độ trong cả căn phòng giảm xuống đồng đều. Cơ thể không phải liên tục dựa vào việc tiết mồ hôi để tỏa nhiệt, nhờ đó giấc ngủ ổn định hơn và huyết áp cũng ít dao động hơn.

Quan sát lâm sàng cho thấy nhiều người lớn tuổi bị tăng huyết áp và mất ngủ kéo dài, sau khi học cách sử dụng điều hòa đúng cách lại có huyết áp ban đêm ổn định hơn, ít bị đánh thức giữa đêm vì nóng và tinh thần cũng cải thiện đáng kể.

Ông Lý, sống cùng khu dân cư, trước đây nổi tiếng là người “sợ điều hòa”. Ông luôn cho rằng bật điều hòa sẽ khiến cơ thể bị lạnh và mắc bệnh thấp khớp, nên mùa hè nóng đến đâu cũng chỉ dùng quạt tay.

Mùa hè năm ngoái, vì đêm nào ông cũng nóng đến mức không ngủ được, huyết áp tăng cao và phải nhập viện một lần. Sau khi xuất viện, ông nghe theo lời bác sĩ: trước khi đi ngủ khoảng 30 phút bật điều hòa, hạ nhiệt độ phòng xuống 26°C; khi ngủ chuyển sang chế độ ngủ, hướng cửa gió lên trên và để hé một khe cửa sổ để thông khí.

Suốt mùa hè năm đó, tình trạng chóng mặt và mất ngủ vốn thường xuyên xuất hiện ở ông giảm đi đáng kể. Ông còn nói với mọi người rằng trước đây mình đã “chịu nóng vô ích” suốt bao nhiêu đêm.

Nhiều người cứ tranh luận xem “điều hòa hay quạt tốt hơn”, nhất định phải phân định thắng thua. Nhưng đây lại là một hiểu lầm khác: mùa hè ngủ bằng điều hòa hay quạt thực ra không có một đáp án chung. Điều quan trọng là nhiệt độ phòng và cách sử dụng. Dùng sai thì thiết bị nào cũng có thể gây bất lợi; dùng đúng thì cả hai đều có thể an toàn.

Cách sử dụng quạt và điều hòa cho mùa hè

Vào đầu mùa hè, khi nhiệt độ ban đêm khoảng 26-28°C và chưa quá oi bức, dùng quạt hoàn toàn có thể đáp ứng nhu cầu làm mát, đồng thời tiết kiệm điện hơn.

Tuy nhiên, cần nhớ không để quạt thổi trực tiếp vào người. Tốt nhất nên hướng quạt vào tường hoặc trần nhà để luồng gió phản xạ trở lại, tạo thành dòng khí tuần hoàn nhẹ nhàng. Đồng thời bật chế độ đảo chiều và đặt tốc độ gió ở mức thấp nhất.

Nếu dùng quạt cho trẻ em hoặc người lớn tuổi, có thể cài hẹn giờ để quạt tự động tắt sau khi ngủ, tránh bị lạnh về nửa đêm.

Còn nếu là những ngày nóng đỉnh điểm, nhiệt độ ban đêm vượt 30°C và độ ẩm không khí cao, đừng cố chịu nóng rồi chỉ bật quạt.

Trong điều kiện này, hiệu quả làm mát của quạt khá hạn chế. Không chỉ khiến giấc ngủ kém đi, nó còn có thể làm tăng nguy cơ cơ thể bị quá nhiệt. Khi đó, ưu tiên bật điều hòa sẽ phù hợp hơn.

Dù lựa chọn thiết bị nào, vẫn có một số chi tiết cần lưu ý. Với điều hòa, nên đặt nhiệt độ khoảng 26°C, hướng cửa gió lên trên để hơi lạnh tự nhiên hạ xuống, tránh thổi trực tiếp vào vai gáy và đầu.

Không nên vì muốn tiết kiệm điện mà bật điều hòa nửa tiếng rồi tắt, sau đó lại bật lên. Việc nóng lạnh thay đổi liên tục có thể gây kích thích cơ thể nhiều hơn so với duy trì nhiệt độ ổn định.

Khi thức dậy giữa đêm, nên khoác một chiếc áo mỏng, tránh để vai và đầu gối tiếp xúc trực tiếp với hơi lạnh. Sau khi tắm hoặc vừa đổ nhiều mồ hôi cũng không nên lập tức ngồi trước quạt hay điều hòa. Hãy lau khô mồ hôi và nghỉ vài phút trước khi bật thiết bị.