Người làm công nghệ nhìn nông nghiệp: Bài toán hệ thống chưa có giải pháp

Năm 2022, Nghị quyết 19-NQ/TW xác định nông nghiệp là lợi thế quốc gia, trụ đỡ của nền kinh tế. Với Nguyễn Đức Long, người có hơn một thập kỷ tư vấn và triển khai chuyển đổi số cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước, đó là tín hiệu của một khoảng trống thị trường thực sự chưa được lấp đầy.

"Tôi không đến với nông nghiệp vì đam mê đất đai," anh chia sẻ. "Tôi đến vì nhìn thấy đây là bài toán hệ thống, và chưa có giải pháp nào thực sự tiếp cận được số đông."

Những gì không đo được thì không quyết định được

Năm 2022, cùng vài người bạn, anh bắt đầu đầu tư vào những mảnh vườn đầu tiên tại Tây Nguyên.

Khi thuê nhân công tại chỗ và bắt đầu vận hành, có một điều anh không lường trước: gần như không thể thực sự quản lý được. Biết công việc người ta làm, biết chi phí, nhưng hiệu quả thực tế, thông số sinh trưởng, chất lượng vận hành, tất cả là hộp đen.

"Đã quen với việc đo lường, theo dõi, kiểm soát mọi thứ từ thời làm ngân hàng rồi sang công nghệ. Nhưng với mảnh vườn đó, tôi không có dữ liệu gì để đưa ra quyết định cả," anh kể.

Vấn đề đó không phải của riêng anh. Nông nghiệp Tây Nguyên có đất tốt, có giá trị thực, có nhu cầu toàn cầu đang tăng, nhưng dòng vốn và dòng công nghệ vẫn không vào được.

Lý do nằm ở chỗ ba nhóm tác nhân đang tồn tại song song mà không tìm được nhau. Người làm nông nghiệp truyền thống có kinh nghiệm thực địa sâu, nhưng không cảm thấy cần thay đổi vì quy trình cũ vẫn đang chạy. Người làm công nghệ hiểu hệ thống, nhưng thấy nông nghiệp quá xa vời, quá chậm, không giống công nghệ thuần túy. Nhà đầu tư và doanh nghiệp ở thành phố thấy tiềm năng, nhưng không chịu được sự mờ đục trong vận hành và quản trị.

"Ba nhóm đó không ai sai. Nhưng không ai tìm đến nhau được," anh nói. "Và khoảng trống ở giữa chính là nơi FarmBlock ra đời."

Đây là bài toán của hệ thống. Giải quyết nó đòi hỏi người hiểu cả ba phía, và chịu đứng ở giữa đủ lâu để kéo chúng lại gần nhau.

Câu hỏi đúng trước, giải pháp sau

Trong công nghệ, một sản phẩm có thể được kiểm thử, đo lường, điều chỉnh trong vài tuần. Nông nghiệp thì khác. Muốn hiểu thực sự, phải làm thật, làm đủ lâu, và chấp nhận rằng nhiều thứ chỉ học được qua thực địa chứ không phải qua quan sát.

FarmBlock hiện vận hành hơn 245 héc-ta vùng trồng tại Gia Lai, bao gồm đất của khách hàng và của doanh nghiệp. Những người đứng sau vận hành FarmBlock tại Gia Lai là các "đại nông" (chủ các trang trại lớn có kinh nghiệm tổ chức sản xuất quy mô) có 15 đến 25 năm thực địa trên chính vùng đất đó - am hiểu từng đặc tính thổ nhưỡng, nhịp thời tiết địa phương đến cách cây phản ứng qua từng mùa vụ. Chính những trăn trở của họ về giới hạn của cách làm cũ là một phần lý do FarmBlock ra đời.

Có những khu vực FarmBlock chủ động vận hành theo cách truyền thống để tích lũy thêm kinh nghiệm thực địa trước khi quyết định đưa công nghệ vào đâu và ở mức độ nào.

"Có những mô hình ứng dụng công nghệ rất ấn tượng ở quy mô vườn mẫu nhỏ, như hệ thống kiểm soát vi khí hậu toàn diện cho hoa hay rau cao cấp. Nhưng khi đặt bài toán tương tự lên vùng canh tác hàng chục héc-ta cây công nghiệp, mức đầu tư hạ tầng vượt xa những gì biên lợi nhuận của cây trồng có thể bù lại," anh nói. "Câu hỏi không phải là công nghệ nào hay nhất, mà là công nghệ nào phù hợp với quy mô và loại cây trồng thực tế."

Hai nguồn thông tin, một bức tranh chung

Tại vườn mẫu 24 héc-ta ở Mang Yang và khu vực công nghệ cao 17 héc-ta đang triển khai tại Ia Ko, Chư Pưh, hệ thống cảm biến, đo lường, và camera giám sát được xây dựng để tạo ra một lớp thông tin bổ sung cho tất cả các bên.

Kinh nghiệm của đội ngũ tại chỗ là nền tảng không thể thay thế. Nhưng khi gắn với vườn mỗi ngày, khó tách ra để nhìn tổng thể hơn. Các quy chuẩn kỹ thuật mới, tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế đang thay đổi, hay những bất thường nhỏ trên diện rộng, là những thứ cần một góc nhìn khác để nhận ra.

Cảm biến đất theo dõi độ ẩm và dinh dưỡng liên tục, giúp đội ngũ từ xa nắm được tình trạng vận hành tại chỗ theo thời gian thực. Hệ thống tưới được tích hợp và điều khiển từ xa, cho phép điều chỉnh lượng nước theo đúng thời điểm và nhu cầu thực tế của từng khu vực, thay vì chạy theo lịch cố định. Camera trí tuệ nhân tạo theo dõi tình trạng lá cây, hỗ trợ kỹ sư nông nghiệp đánh giá sơ bộ từ xa trước khi điều phối kỹ thuật viên xuống tận vườn xử lý. Quy trình đó rút ngắn thời gian phản ứng và giảm đáng kể chi phí vận hành so với kiểm tra định kỳ theo lịch cố định.

"Có những thứ không đo được thì không quyết định chính xác được," anh nói. "Hệ thống ở đây để bổ sung thông tin, giúp tất cả mọi người ra quyết định tốt hơn."

Từ bài toán một vườn đến bài toán của ngành

FarmBlock vận hành tại Gia Lai với sự phối hợp của các cơ quan địa phương trong quá trình triển khai. Song song đó, doanh nghiệp đang phát triển theo định hướng khoa học công nghệ, hướng tới đóng góp vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nông nghiệp ở quy mô rộng hơn.

Khi vùng canh tác và hệ thống dữ liệu mở rộng, dữ liệu tổng hợp từ thực địa dần trở thành nguồn thông tin có giá trị cho các quyết định ở tầm rộng hơn, từ quy hoạch vùng trồng đến xây dựng tiêu chuẩn canh tác địa phương.

Đội ngũ FarmBlock tại sự kiện Chợ chuyển đổi số cùng Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội và lãnh đạo Sở KHCN

Cuối năm 2025, giải pháp FarmBlock được lựa chọn trình diễn tại gian hàng công nghệ trọng điểm của Thủ đô trong khuôn khổ Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc, nơi các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ tiêu biểu của cả nước được giới thiệu. Trước đó, mô hình nhận được sự quan tâm trực tiếp từ lãnh đạo thành phố và lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội tại sự kiện ra mắt Chợ chuyển đổi số.

FarmBlock vinh dự xuất hiện tại gian hàng công nghệ Thủ đô tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc 2025

"Phối hợp với địa phương là cách chúng tôi vận hành. Còn hướng tới bài toán lớn hơn của ngành là lý do chúng tôi tiếp tục xây dựng," anh nói.

Nông nghiệp không cho phép bạn tua nhanh. Một vụ cây là một năm. Một quyết định sai về giống, về đất, về hệ thống, có khi mất vài năm mới nhìn thấy hậu quả đầy đủ.

Với Nguyễn Đức Long, đó chính là lý do ngành này cần người biết xây hệ thống, không phải người chỉ biết triển khai công cụ. Điều FarmBlock làm là đặt lớp hệ thống và dữ liệu lên trên nền đó, để những gì đã được kiểm chứng qua nhiều năm có thể vận hành ở quy mô lớn hơn, minh bạch hơn.

FarmBlock là nền tảng nông nghiệp công nghệ cao tập trung vào canh tác cà phê Robusta ứng dụng hệ thống thu thập dữ liệu và giám sát tại Gia Lai, Tây Nguyên. Chi tiết thêm truy cập tại địa chỉ www.farmblock.vn