Ở viện dưỡng lão cao cấp, cụ 92 tuổi vẫn thèm bún chả, nhớ bát canh riêu; người 86 tuổi mong bữa cơm nhiều rau, ít thịt

Thèm bún chả, nhớ canh riêu

Bà Đào Lan Hương, 92 tuổi , nghỉ hưu từ những năm 1990, có bốn người con gái. Hai tháng trước, bà chuyển vào sống nội trú tại Viện dưỡng lão Phương Đông Asahi. Bà cho biết tinh thần thoải mái, tăng được 1kg và có thêm nhiều bạn cùng tuổi để trò chuyện sau bữa cơm.

Ở tuổi ngoài 90, bà Hương vẫn thích tham gia câu lạc bộ, chơi cờ cá ngựa. Bà thường thức dậy lúc 5 giờ 30, nhưng có hôm thức đến 23 giờ để xem hết bộ phim yêu thích . Cuối tuần, con cháu thường đến thăm và mua cho bà chiếc iPad để gọi video với người thân ở xa.

Dù được chăm sóc chu đáo, bà vẫn chưa quen với bữa ăn tại viện. Thực đơn có nhiều món ngon nhưng bà vẫn nhớ bát canh riêu cua ở nhà và hương vị bún chả Hàng Mành từng yêu thích.

Bà Lưu Thị Kim Thư, 86 tuổi , ở Tây Hồ đã sống tại viện dưỡng lão được hơn một năm. Trước đây, bà sống một mình, các con ở gần nhưng bận công việc. Sau khi tham quan 4-5 cơ sở, bà quyết định đăng ký trải nghiệm 1 tháng rồi chuyển dần từ bán trú sang nội trú.

Bà Thư vẫn giữ thói quen sinh hoạt riêng, có hôm thức dậy lúc 4 giờ sáng để thiền, tập thể dục hoặc đọc sách, nghe tin tức . Bà thích các hoạt động câu lạc bộ và háo hức kể lại chuyến tham quan Hoàng thành Thăng Long, nơi được thưởng thức cốm tươi với chuối trứng cuốc, xôi cốm hạt sen và bánh cốm.

Theo bà Thư, thực đơn hàng ngày rất phong phú. Bà ăn chay 10 ngày mỗi tháng và được chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn cụ thể việc lựa chọn món ăn phù hợp với sức khỏe.

Chị Nguyễn Thị Thưởng, nhân viên chăm sóc người cao tuổi tại viện dưỡng lão cho biết, thực đơn được các chuyên gia dinh dưỡng phối hợp với bộ phận bếp xây dựng. Nhà bếp sẽ điều chỉnh món ăn theo tình trạng sức khỏe, sở thích và nhu cầu ăn uống của từng người. Đa số người cao tuổi dùng bữa tại nhà ăn chung. Những người thể trạng yếu có thể ăn tại phòng với sự hỗ trợ của nhân viên chăm sóc.

Vì sao thực đơn đủ dinh dưỡng, người cao tuổi chưa chắc đã ăn ngon miệng?

Theo Viện Lão khoa Quốc gia Mỹ (NIA), khi tuổi cao, vị giác và khứu giác có thể thay đổi, khiến những món ăn quen thuộc không còn hấp dẫn như trước. Tình trạng răng miệng, khô miệng hoặc tác dụng phụ của thuốc cũng ảnh hưởng đến cảm giác ngon miệng. Một số người còn thấy no sớm hơn, dù lượng thức ăn tiêu thụ chưa nhiều.

Nghiên cứu công bố năm 2021 trên The Journal of Nutrition , khảo sát 359 người Hà Lan từ 65 đến 93 tuổi đang sống tại cộng đồng, ghi nhận 9,2% có chức năng vị giác kém, 17% suy giảm khứu giác và 6,1% ăn uống kém ngon miệng. Đáng chú ý, những người cảm thấy vị giác suy giảm có khả năng gặp tình trạng chán ăn cao gấp khoảng 8,4 lần so với người không nhận thấy sự thay đổi này.

Khẩu vị cá nhân cũng là yếu tố đáng lưu ý. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Appetite năm 2015, khảo sát 349 người từ 65 đến 101 tuổi ở các môi trường chăm sóc khác nhau, phát hiện 113 người, tương đương 32,4%, có cảm giác ăn uống kém ngon miệng. Nhóm người ăn uống kém ngon miệng có xu hướng thích thực đơn phong phú hơn, từ món ăn, màu sắc đến độ mềm, giòn của thực phẩm. Điều này cho thấy, bên cạnh việc bảo đảm đủ chất, bữa ăn cũng cần phù hợp với khẩu vị và sở thích của người cao tuổi.

Theo hướng dẫn năm 2022 của Hiệp hội Dinh dưỡng lâm sàng và Chuyển hóa châu Âu (ESPEN), tất cả người cao tuổi, kể cả người thừa cân hoặc béo phì , đều cần được kiểm tra định kỳ nguy cơ thiếu dinh dưỡng. Nguyên nhân là cân nặng hay vẻ ngoài không phản ánh đầy đủ tình trạng dinh dưỡng của một người.

Đáng chú ý, ESPEN khuyến nghị sàng lọc ngay khi người cao tuổi vào cơ sở chăm sóc. Với những người sống lâu dài tại đây và có sức khỏe ổn định, có thể kiểm tra khoảng ba tháng một lần. Đối với người khám sức khỏe tại cơ sở y tế thông thường, tần suất được gợi ý là ít nhất mỗi năm một lần.

Việc đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở người cao tuổi cần xem xét dựa trên nhiều yếu tố như cân nặng, lượng thức ăn tiêu thụ, khả năng nhai nuốt và sở thích cá nhân. Khi phát hiện nguy cơ thiếu dinh dưỡng, nhân viên y tế cần đánh giá chuyên sâu và xây dựng chế độ ăn phù hợp, theo dõi kết quả để điều chỉnh. Cách tiếp cận này giúp người cao tuổi được đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng theo thể trạng, khả năng ăn uống và những thay đổi sức khỏe ở từng giai đoạn.