Siêu công trình 37 tỷ USD lớn nhất thế giới được dựng lên trong gần 2 thập kỷ: Quy mô lớn đến mức NASA phải tính toán lại sự dịch chuyển của Trái Đất

Đập Tam Hiệp nằm trên sông Dương Tử, tỉnh Hồ Bắc (Trung Quốc), là nhà máy thủy điện có công suất lắp đặt lớn nhất hành tinh hiện nay. Công trình được khởi công năm 1994, hoàn thành toàn bộ vào năm 2012 sau gần 18 năm xây dựng, với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 37 tỷ USD.

Ý tưởng xây dựng con đập đã được nhà lãnh đạo Tôn Trung Sơn đề xuất từ năm 1919 nhằm khai thác tiềm năng thủy năng của sông Dương Tử. Sau nhiều thập kỷ nghiên cứu và chuẩn bị, dự án được triển khai với mục tiêu phát điện, kiểm soát lũ và nâng cao năng lực vận tải đường thủy trên tuyến sông quan trọng bậc nhất Trung Quốc.

Đập Tam Hiệp có chiều dài khoảng 2.335 m, cao 181 m và được xây dựng từ khoảng 28 triệu m³ bê tông cùng 463.000 tấn thép (đủ để xây 63 tháp Eiffel). Đây là một trong những công trình bê tông cốt thép đồ sộ nhất từng được con người xây dựng.

Phía sau con đập là hồ chứa Tam Hiệp dài khoảng 600 km, có tổng dung tích gần 39,3 tỷ m³ nước, trong đó hơn 22 tỷ m³ được dành riêng cho nhiệm vụ điều tiết lũ. Mặt hồ rộng trên 1.000 km2, tạo nên một trong những hồ chứa nhân tạo lớn nhất thế giới.

Nhà máy được lắp đặt 34 tổ máy phát điện với tổng công suất 22.500 MW. Công trình tạo ra trung bình 0,54 TWh điện mỗi ngày, đủ cung cấp cho 5,4 triệu hộ gia đình trong một tháng.

Ngoài nhiệm vụ phát điện, công trình còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết dòng chảy sông Dương Tử, giảm nguy cơ ngập lụt tại khu vực trung và hạ lưu. Hệ thống âu tàu năm cấp cùng thang nâng tàu hiện đại cũng giúp các tàu trọng tải lớn có thể lưu thông thuận lợi, góp phần thúc đẩy giao thương giữa miền Tây và miền Đông Trung Quốc.

Để nhường chỗ cho hồ chứa, khoảng 1.350 làng, thị trấn đã được di dời, cùng hơn 1,2 triệu người được bố trí tái định cư. Song song với đó, nhiều khu đô thị mới, hệ thống giao thông, trường học và bệnh viện cũng được xây dựng, tạo động lực phát triển cho khu vực lòng hồ Tam Hiệp.

Sau hơn một thập kỷ vận hành, đập Tam Hiệp vẫn giữ vị trí là nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất thế giới. Không chỉ là nguồn cung năng lượng tái tạo quan trọng, công trình còn được xem là biểu tượng cho năng lực quy hoạch, thiết kế và thi công các dự án hạ tầng siêu lớn, đồng thời là một trong những kỳ quan kỹ thuật nổi bật của thế kỷ XXI.

Không chỉ gây ấn tượng bởi quy mô xây dựng, Tam Hiệp còn nhiều lần được nhắc đến trong các nghiên cứu khoa học.

Theo Daily Express, các nhà khoa học tại Trung tâm Không gian Goddard (NASA) cho biết, lượng nước khổng lồ bị chặn đã làm thay đổi sự phân bố khối lượng trong lòng Trái Đất, từ đó ảnh hưởng đến mô-men quán tính và trục quay. Kết quả là Trái Đất dịch trục khoảng 3/4 inch (gần 2 cm).

Theo tính toán của các nhà khoa học thuộc NASA, việc hồ chứa tích trữ khoảng 39 tỷ m³ nước đã làm thay đổi sự phân bố khối lượng trên Trái Đất. Về mặt lý thuyết, điều này khiến trục quay của Trái Đất dịch chuyển khoảng 2 cm và độ dài một ngày tăng thêm khoảng 0,06 micro giây – mức biến đổi cực kỳ nhỏ, con người hoàn toàn không thể cảm nhận được và không ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày.

Một nghiên cứu công bố năm 2010 trên tạp chí Geophysical Research Letters khẳng định những siêu dự án như Tam Hiệp có thể tác động sâu sắc đến sự cân bằng vi tế của Trái Đất. Các chuyên gia vì thế kêu gọi cần đánh giá kỹ lưỡng cả hệ quả môi trường lẫn địa vật lý trước khi triển khai những công trình quy mô tương tự.