Tại sao những cơn nóng như thiêu, như đốt vẫn tiếp tục tàn phá cơ thể ngay cả khi màn đêm buông xuống?

Delhi, Ấn Độ vừa ghi nhận một đêm tháng 5 nóng nhất trong vòng gần 14 năm qua. Theo Cục Khí tượng Ấn Độ (IMD) báo cáo vào sáng ngày 25/5, nhiệt độ thấp nhất trong 24 giờ trước đó ở mức 32,4 độ C, cao hơn mức bình thường tới 5,7 độ C.

Ấn Độ đang thực sự "oằn mình trong biển lửa". Nhiều khu vực rộng lớn trên cả nước, bao gồm Delhi, Rajasthan, Punjab, Haryana, Uttar Pradesh, Madhya Pradesh, Vidarbha, Chhattisgarh, Bihar và Telangana, đều đang được đặt trong tình trạng cảnh báo nắng nóng nghiêm trọng. Nhiệt độ cao nhất thường xuyên vượt ngưỡng 45 độ C ở nhiều khu vực, trong đó có thủ đô New Delhi.

IMD đã ban hành cảnh báo vàng đối với Delhi cho đến ngày 27/5 và dự kiến sẽ không có bất kỳ sự thuyên giảm nào trước thời điểm đó.

Các đợt nắng nóng vốn không phải là hiện tượng mới đối với Ấn Độ, nhưng sự biến đổi của chúng qua từng năm đang trở thành một vấn đề đáng báo động. Vấn đề lớn hơn cả không chỉ nằm ở những đỉnh nhiệt ban ngày, mà là nhiệt độ thấp nhất (thường vào ban đêm) đang tăng lên, cùng với việc sức nóng kéo dài dai dẳng suốt đêm.

Những đêm không còn mát mẻ

Nhiệt độ ban đêm cao hơn bình thường cản trở quá trình phục hồi tự nhiên của cơ thể sau một ngày dài tiếp xúc với nắng nóng. Sự bủa vây liên tục của nhiệt độ cao đặt một áp lực sinh lý nặng nề lên các cơ quan nội tạng, làm tăng nhiệt độ cốt lõi của cơ thể.

Khi nhiệt độ ban đêm liên tục ở mức cao, cơ thể phải chật vật để hạ nhiệt, dẫn đến căng thẳng sinh lý. Nguy cơ này thậm chí còn trở nên tồi tệ hơn ở các không gian kín, kém thông gió - nơi giam giữ không khí nóng bức trong nhà suốt nhiều giờ liền.

"Nắng nóng đang kéo dài hơn, ẩm ướt hơn và ngày càng khó để lẩn tránh, đặc biệt là đối với các cộng đồng dễ bị tổn thương và những người làm việc ngoài trời," bà Aarti Khosla, người sáng lập kiêm Giám đốc của Climate Trends, chia sẻ.

Theo Báo cáo Lancet Countdown năm 2025 về sức khỏe và biến đổi khí hậu, nhiệt độ ban đêm tăng cao có thể làm rối loạn giấc ngủ, làm thay đổi thời gian, chất lượng và thời lượng giấc ngủ. Việc không thể phục hồi đầy đủ vào ban đêm sẽ kéo theo hàng loạt các vấn đề về cả sức khỏe tinh thần và thể chất.

Bác sĩ Ranjan Modi, chuyên gia tư vấn tim mạch tại Bệnh viện Medanta (Noida), giải thích: "Bình thường, những đêm mát mẻ hơn sẽ giúp giảm bớt căng thẳng lên hệ tim mạch sau khi tiếp xúc với sức nóng ban ngày. Tuy nhiên, khi nhiệt độ vẫn duy trì ở mức cao qua đêm, tim phải tiếp tục làm việc vất vả hơn để duy trì nhiệt độ cơ thể bằng cách tăng cường lưu lượng máu đến da và thúc đẩy quá trình đổ mồ hôi."

"Hệ quả là sự gia tăng nhịp tim liên tục, mất nước, mất chất điện giải và gây ra những biến động bất thường về huyết áp," ông Modi nói thêm. Ban đêm vốn là thời gian để nghỉ ngơi và phục hồi, đặc biệt là trong những ngày nắng nóng kéo dài khi nhiệt độ ban ngày đã "tàn phá" sức khỏe. "Chất lượng giấc ngủ kém do nhiệt độ quá cao tiếp tục kích thích các hormone gây căng thẳng như adrenaline và cortisol, từ đó có thể làm tăng huyết áp và tạo thêm gánh nặng cho hệ tim mạch."

Một phân tích của Hội đồng Năng lượng, Môi trường và Nước (CEEW) công bố vào tháng 5 năm 2025 cho thấy, gần 70% các quận, huyện ở Ấn Độ đã phải trải qua thêm 5 đêm "rất ấm áp" mỗi mùa hè (từ tháng 3 đến tháng 6) trong thập kỷ qua. Sự gia tăng này diễn ra nhanh và rõ rệt hơn nhiều so với sự gia tăng của những ngày "rất nóng" (chỉ ghi nhận ở khoảng 28% các huyện).

Đáng chú ý, một phân tích trên tờ India Today vào ngày 22 tháng 5 năm 2026 cũng chỉ ra rằng thời điểm nhu cầu sử dụng điện đạt đỉnh của Delhi đã dịch chuyển dần về phía chiều tối và ban đêm (trong khoảng thời gian từ năm 2023 đến năm 2026). Điều này là một minh chứng rõ ràng cho việc nhiệt độ ban đêm tại thủ đô đang có xu hướng gia tăng.

Tình hình hiện tại ra sao?

Bản cập nhật của IMD ngày 25/5 tuyên bố rằng nhiệt độ thấp nhất ở nhiều khu vực thuộc Madhya Pradesh, Andhra Pradesh, Odisha, Tây Bengal, Tamil Nadu, Puducherry, Telangana, Maharashtra, Goa, Jammu & Kashmir và Rajasthan đều đã vượt mức bình thường. Ngay ngày hôm trước đó (24/5), nhiệt độ cao nhất tại trạm thời tiết Safdarjung của Delhi đã chạm mốc 43,6 độ C.

Theo phân tích của Climate Trends, thời gian kéo dài của các đợt nắng nóng tại những khu vực dễ bị ảnh hưởng ở Ấn Độ đã tăng 0,44 ngày mỗi thập kỷ, trong khi nhiệt độ trung bình vào ban đêm trên toàn quốc đang tăng khoảng 0,21°C mỗi thập kỷ. Dữ liệu của CEEW củng cố thêm bức tranh đáng lo ngại này: 35 trong số 36 bang và vùng lãnh thổ liên bang của Ấn Độ đang phải đối mặt với tình trạng nhiệt độ ban đêm tăng cao.

Tại sao các đợt nắng nóng ở Ấn Độ ngày càng khốc liệt?

Biến đổi khí hậu do các hoạt động của con người gây ra đang làm thay đổi hoàn toàn bản chất của các đợt nắng nóng. Giờ đây, chúng bắt đầu từ một mức nền nhiệt vốn đã cao và tiếp tục vươn tới những đỉnh nhiệt khủng khiếp hơn. Cần nhớ rằng, mười một năm qua (từ 2015 đến 2025) là giai đoạn nóng nhất trong lịch sử từng được ghi nhận trên thế giới.

Riêng tại Ấn Độ, nhiệt độ không khí bề mặt đất trung bình hàng năm (tính đến tháng 11 năm 2025) đã cao hơn 0,29°C so với mức trung bình của giai đoạn 1991-2020. Năm 2025 cũng được ghi nhận là năm nóng thứ bảy ở quốc gia này kể từ năm 1901.

Một trong những "thủ phạm" chính làm gia tăng nhiệt độ ban đêm là hiệu ứng đảo nhiệt đô thị . Tại các thành phố, bê tông, xi măng và các vật liệu xây dựng hấp thụ một lượng nhiệt khổng lồ vào ban ngày và từ từ tỏa ra vào ban đêm. Không gian đô thị chật hẹp, kín gió càng giữ chặt lượng nhiệt này lại, nung nóng không khí gần mặt đất và ảnh hưởng tiêu cực tới mọi sinh vật.

Bên cạnh đó, đất đai ở nhiều khu vực rộng lớn của Ấn Độ thường xuyên trong tình trạng khô cằn vào mùa hè do chưa đến mùa gió mùa. Nghiên cứu chỉ ra rằng độ ẩm đất thấp trong những ngày hè oi ả là điều kiện lý tưởng, châm ngòi cho các đợt nắng nóng.

Bà Khosla nhấn mạnh: "Những kiểu thời tiết thay đổi này là lời nhắc nhở phũ phàng rằng biến đổi khí hậu đang định hình lại cách thức Ấn Độ hứng chịu cái nóng, biến nó thành một thách thức khổng lồ đối với sức khỏe cộng đồng, nền kinh tế và sự phát triển chung."

Ông Simon Stiell, Thư ký điều hành của UNFCCC, cũng đã phát biểu tại Hội nghị Nắng nóng Ấn Độ năm 2026: "Các bạn đang trực tiếp trải nghiệm những hậu quả sống động của việc gia tăng khí thải, của việc hành động chống biến đổi khí hậu toàn cầu chưa đủ công bằng và kịp thời."

Ông cảnh báo thêm, những hậu quả này được đo đếm bằng những sinh mạng bị cướp đi, mùa màng thất bát và những cú giáng mạnh vào GDP: "Cái nóng chết người không chỉ là một hiện thực đang được trải nghiệm, mà nó còn là một rủi ro kinh tế hiện hữu và thường trực."

Tham khảo: The Hindu