Thả 150.000 con bạch tuộc xuống vẫn bất lực, người dân nghĩ ra cách biến hiểm họa thành món lợi kinh tế

Loài vật này là ghẹ Đại Tây Dương.

Theo bà Piero Genovesi, chuyên gia Viện Bảo vệ và Nghiên cứu Môi trường Italy, đồng thời là Chủ tịch Nhóm chuyên gia về Các loài xâm lấn (IUCN), biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ nước biển tăng, từ đó tạo thuận lợi cho ghẹ Đại Tây Dương sinh sản. Nhưng nguyên nhân thực sự là mực nước sông Po giảm mạnh khiến nước biển lấn sâu vào những đầm phá, vùng châu thổ, nơi đang tập trung các trang trại nuôi nghêu.

Theo chuyên gia, biến đổi khí hậu có thể đã thúc đẩy quá trình sinh sản của loài ghẹ xâm lấn thông qua cả nhiệt độ và độ mặn.

Trên thực tế, vì ghẹ Đại Tây Dương bùng nổ khiến doanh thu của Liên hiệp Hợp tác xã Ngư dân Polesine giảm 75%, xuống còn 15 triệu euro (tương ứng 17 triệu USD) trong năm 2024 và 2025. Hơn nữa, số thành viên hoạt động giảm từ 1.500 xuống 850 người.

150.000 con bạch tuộc cũng khó tiêu diệt loài ghẹ xâm lấn

Trên thực tế, trước thiệt hại nặng nề trên, trong hai năm qua, chính phủ Italy đã chi tiền để ngư dân Polesine đánh bắt và tiêu hủy gần 2,3 triệu kg ghẹ. Đồng thời, ngư dân tại đầm phá Sacca di Goro và Orbetello cũng áp dụng biện pháp tương tự. Tuy nhiên, một con ghẹ cái có thể đẻ tới 8 triệu trứng mỗi mùa. Do đó, việc đánh bắt để tiêu diệt chúng gần như không thể chặn đà sinh sôi. Theo ông Enrico Caterino, đặc phái viên chính phủ phụ trách tình trạng khẩn cấp, chương trình này đã phải tạm dừng.

Đáng chú ý, vào mùa hè năm 2026, các nhà khoa học tại Đại học Bologna thả 150.000 con bạch tuộc con xuống Riviera Romagnola, cách đồng bằng sông Po khoảng 2 giờ di chuyển. Các chuyên gia đã quảng bá dự án chống ghẹ xâm lấn bằng một video ghi lại cảnh con bạch tuộc ăn ghẹ.

Tuy nhiên, cả ngư dân và các chuyên gia đều tỏ ra hoài nghi về giải pháp này. Chuyên gia Piero Genovesi cho rằng giải pháp này khó khả thi, bởi nếu một loài có khả năng sinh sản cao như vậy gặp được môi trường thuận lợi thì các loài săn mồi như bạch tuộc cũng có thể không đủ sức để kiểm soát chúng.

Trước thực tế nhiều giải pháp tiêu diệt không thành, Italy đang tìm cách để xuất khẩu loài ghẹ xâm lấn.

Ông Paolo Mancin, Chủ tịch Liên hiệp Hợp tác xã Ngư dân Polesine, cho biết: “Chúng tôi cần thay đổi chiến lược để biến thảm họa này thành cơ hội”.

Thực tế là giờ đây, mỗi sáng, ngư dân ở Italy đều chở những thùng ghẹ sống nặng từ 100 – 150 kg để tới điểm tập kết. Việc bán ghẹ xâm lấn đang giúp các ngư dân duy trì sinh kế. Tuy nhiên, thu nhập của họ từ việc này vẫn kém xa so với thời hoàng kim của nghề nuôi nghêu. Bởi mỗi kg ghẹ ở Ý chỉ bán được khoảng 1,3 euro, trong khi nghêu có giá 10 euro. Trước đây, nghêu đóng góp 90% thu nhập của ngư dân nước Ý thì nay chỉ còn chiếm khoảng 10%.

Trên thực tế, sau khi được đánh bắt, ghẹ xâm lấn sẽ được hấp chín, cấp đông và đóng container chuyển tới Sri Lanka. Đây là nơi có chi phí nhân công hợp lý để bóc tách thịt.

Hiện nay, Liên doanh giữa công ty Taprobane Seafoods (Sri Lanka) và Liên hiệp Hợp tác xã Scardovari đang sản xuất nhiều mặt hàng, từ thịt càng đến hỗn hợp. Hầu hết thành phẩm được bán sang các nước thứ ba và chỉ một lượng nhỏ quay lại thị trường Italy. Liên doanh này cũng lên kế hoạch mở rộng bán lẻ tại Italy và châu Âu.

Ông Paolo Mancin kỳ vọng rằng, thịt ghẹ chế biến và đóng gói từ Sri Lanka sẽ dần thuyết phục được người Ý, nhất là sau khi chiến dịch "Không thể đánh bại thì hãy ăn chúng" năm 2023 không mấy hiệu quả.

Tuy nhiên, theo Liên đoàn Nhà hàng FIPE Venice, bất chấp những nỗ lực, loài ghẹ xâm lấn vẫn vắng bóng tại các nhà hàng lớn ở Ý. Nguyên nhân là do công đoạn sơ chế tốn nhiều nhân công và định kiến tiêu cực của thực khách.

Tuy nhiên, vẫn có những nhà hàng ngoại lệ. Theo đó, nhà hàng kiêm quán bar Yogi tại Porto Tolle là minh chứng. Nhà hàng này nhận bán ghẹ vì đam mê và tình thế bắt buộc. Bởi thực tế là sau khi ghẹ xâm lấn bùng phát, nguyên liệu hải sản bản địa của nhà hàng gần như cạn kiệt.

Kết quả, chủ nhà hàng kiêm đầu bếp Stefania Marchesini đã quyết định thiết kế thực đơn hoàn toàn từ ghẹ, bao gồm thịt ghẹ viên chiên, sốt kem ăn cùng polenta, ghẹ lột vỏ...

"Ban đầu, khách hàng rất hoài nghi. Nhưng sau đó phản ứng hoàn toàn tích cực và họ muốn dùng thử tất cả các món", bà Stefania Marchesini nói.

Dù vậy, bà vẫn thừa nhận rằng việc mở rộng cung ứng cho các nhà hàng khác vẫn gặp rào cản lớn. Nguyên nhân là do thói quen ẩm thực lâu đời của người dân địa phương.

“Chúng ta đều tức giận vì loài ghẹ này xâm chiếm vùng biển. Nhưng chúng ta cũng phải ăn. Một khi mọi người hiểu cách chế biến nó, họ sẽ nhận ra đó là một sản phẩm tuyệt vời”, bà Stefania Marchesini chia sẻ.

Theo bà Piero Genovesi, ghẹ Đại Tây Dương là loài xâm lấn. Loài ghẹ này đã xuất hiện tại đồng bằng sông Po, phía nam Venice, từ thập niên 1940, nhưng số lượng ban đầu không nhiều. Nhưng vài năm gần đây, loài vật này phát triển tràn lan và tàn phá nguồn nghêu Manila quý giá. Chúng đã xé lưới đánh cá, ăn các loài nhuyễn thể và lấn át hoàn toàn các loài cua bản địa.

Bài tham khảo nguồn: AP, Santa Cruz Sentinel