Bức ảnh lừa dối người xem

Cảnh báo từ ảnh chụp cùng Haaland, Jude Bellingham

Ca sĩ Bảo Thy từng gây xôn xao khi đăng tải khoảnh khắc ngồi cạnh siêu sao bóng đá Erling Haaland trên một chuyến bay. Bức ảnh thu hút hơn 17.000 lượt thích, hàng trăm bình luận.

Trong bức ảnh với bối cảnh khoang thương gia của máy bay, Bảo Thy diện trang phục tông đen kết hợp áo khoác lông màu be sang trọng, đeo kính râm. Ngồi cạnh Bảo Thy là cầu thủ Erling Haaland - mặc áo mang logo CLB Manchester City.

Bảo Thy cho biết bức ảnh được thực hiện bằng công cụ ChatGPT với mục đích "cho vui", nhưng nhiều người tưởng thật và nhắn tin hỏi thăm nữ ca sĩ. Tương tự, diễn viên Nhật Kim Anh, Chu Thanh Huyền - vợ cầu thủ Quang Hải - cũng chia sẻ bức hình cô được siêu sao tuyển Anh Jude Bellingham ôm ngay giữa sân vận động. Bức ảnh đạt hơn 3.000 lượt thích sau gần một ngày đăng tải.

Nhiều sao Việt dùng trí tuệ nhân tạo để tạo ra những bức hình chụp cùng dàn cầu thủ nổi tiếng đang thi đấu World Cup với mục đích giải trí. Song những bức hình tưởng như vô thưởng vô phạt có thể kéo theo hệ lụy lớn.

PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long - Phó chủ nhiệm bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam - nhận định bản chất của những bức ảnh là tính giải trí, "đu trend" để hòa vào không khí World Cup. Ở góc độ này, bức ảnh vô hại nếu được gắn nhãn rõ ràng.

Tuy nhiên, khi những tấm hình được đăng tải tràn lan mà không có bất kỳ chú thích nào cho biết đây là sản phẩm của trí tuệ nhân tạo, hệ lụy sẽ xuất hiện ở nhiều tầng khác nhau.

Trước hết, việc này làm mờ ranh giới giữa thật và giả trong trải nghiệm người hâm mộ: khán giả không còn biết đâu là khoảnh khắc đời thực, đâu là sản phẩm công nghệ, từ đó niềm tin dành cho nghệ sĩ và cho cả môi trường thông tin trên mạng bị bào mòn.

Điều đó còn tiếp tay cho vấn nạn "bình thường hóa" sự giả dối trên không gian mạng, nhất là nó đang cổ xúy cho việc công nghệ AI đe dọa trực tiếp đến sinh kế của ngành công nghiệp sáng tạo mà nghệ sĩ là đối tượng ảnh hưởng trực tiếp.

Các mô hình AI vốn được huấn luyện từ chính chất xám của cộng đồng làm nghệ thuật, các sản phẩm nghệ thuật, kho kiến thức mà đa phần không trả phí. Khi các ngôi sao lăng xê ảnh AI, họ vô tình bình thường hóa việc dùng thuật toán thay thế sức lao động sáng tạo của chính họ.

Nhiều rủi ro

Chuyên gia nhấn mạnh, khi nội dung AI không gắn nhãn, nghệ sĩ có thể vô tình đi vào vùng rủi ro pháp lý.

"Với những siêu sao mà hình ảnh cá nhân là tài sản thương mại trị giá hàng trăm triệu USD, được quản lý chặt chẽ bởi các hợp đồng độc quyền, việc tùy tiện ghép mặt họ vào ảnh cá nhân là hành vi sử dụng hình ảnh không xin phép, có thể dẫn tới các vấn đề bản quyền và pháp lý sau này.

Về phía nhãn hàng, đối tác quảng cáo, việc hợp tác với một gương mặt lẫn lộn thật - giả trong truyền thông cũng là rủi ro. Không ai muốn thương hiệu của mình bị kéo vào tranh cãi liên quan đến deepfake, nội dung mập mờ. Người nổi tiếng thương mại thường ký hợp đồng độc quyền với các nhãn hàng cùng những điều khoản rõ ràng về hình ảnh và thời điểm xuất hiện với thương hiệu đó", ông Nguyễn Văn Thăng Long chia sẻ với PV Tiền Phong.

AI là công nghệ mang lại nhiều cơ hội sáng tạo và giải trí, nhưng giá trị của nó phụ thuộc vào cách con người sử dụng. Những bức ảnh ghép cùng các ngôi sao bóng đá có thể chỉ là một xu hướng nhất thời, song cũng là lời nhắc nhở rằng trong kỷ nguyên AI, trách nhiệm và ý thức của người dùng quan trọng không kém sức mạnh của công nghệ.

Chỉ khi được sử dụng minh bạch, có giới hạn và tôn trọng quyền của người khác, AI mới thực sự trở thành công cụ phục vụ sáng tạo thay vì tạo ra những hệ lụy khó kiểm soát.

Ranh giới giữa giải trí và lừa dối thực ra chỉ nằm ở một dòng chú thích. PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long cho rằng người tạo ảnh cần có ý thức gắn nhãn “ảnh tạo bởi AI” một cách rõ ràng ở dòng đầu tiên của bài đăng.

Bên cạnh đó, hình ảnh cá nhân là quyền được pháp luật bảo hộ, và việc một bức ảnh “cho vui” bị cắt ghép lại, tách khỏi ngữ cảnh gốc rồi lan truyền như ảnh thật là điều người đăng hoàn toàn không kiểm soát được.

"Với người nổi tiếng và người có ảnh hưởng, hãy ý thức rằng mình đang đặt chuẩn hành vi cho hàng triệu người theo dõi. Một nghệ sĩ đăng ảnh AI không nhãn kèm thái độ 'miễn vui là được' đang gửi đi thông điệp rằng ranh giới thật - giả không quan trọng, và thông điệp đó sẽ được khuếch đại bởi những người theo dõi trẻ tuổi, trong đó có cả những kẻ sẽ dùng cùng công cụ ấy cho mục đích xấu như lừa đảo, tống tiền, bôi nhọ. Sức ảnh hưởng càng lớn thì trách nhiệm gắn nhãn càng phải nghiêm ngặt", chuyên gia nói.

Người nổi tiếng bảo vệ hình ảnh nghiêm ngặt

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển và được ứng dụng ngày càng sâu rộng, nhiều người nổi tiếng đăng ký bản quyền tên gọi, chữ ký hoặc giọng nói để tránh bị sử dụng trái phép.

Đầu năm 2026, Taylor Swift đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho hai đoạn ghi âm giọng nói của mình, sau nhiều lần trở thành nạn nhân của các sản phẩm deepfake.

Các video giả mạo nữ ca sĩ quảng bá cho một thương hiệu đồ dùng nhà bếp từng đánh lừa người hâm mộ trên mạng.

Tương tự, nam diễn viên Matthew McConaughey cũng nộp hàng loạt đơn đăng ký nhãn hiệu, bao gồm hình ảnh, video và giọng nói của chính mình, nhằm bảo vệ danh tính trước làn sóng deepfake do AI tạo ra ngày càng chân thực và dễ thực hiện.

Năm 2023, luật sư của Scarlett Johansson yêu cầu một ứng dụng AI ngừng sử dụng hình ảnh của nữ diễn viên trong quảng cáo.

Năm 2024, Johansson tiếp tục chỉ trích OpenAI vì sử dụng một giọng nói "giống đến rợn người" với giọng của cô cho chatbot, dù trước đó đã từ chối đề nghị thu âm cho công ty.

Sau đó, OpenAI thông báo ngừng sử dụng giọng nói này nhưng không giải thích cụ thể lý do.

Cũng trong năm 2024, Tom Hanks cảnh báo về việc xuất hiện hàng loạt quảng cáo trên Internet sử dụng trái phép tên tuổi, hình ảnh và giọng nói của nam nghệ sĩ để quảng bá các loại "thuốc thần kỳ" và sản phẩm chữa bệnh không có cơ sở.