Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam: Ngành xây dựng rơi vào tình trạng “khát” nhân lực và vật liệu

Tình trạng cạnh tranh nhân lực giữa các nhà thầu xây dựng đang ngày càng gay gắt

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), bức tranh cạnh tranh của ngành xây dựng đã thay đổi rất lớn so với khoảng một thập kỷ trước.

Nếu như trước đây, khi nguồn việc hạn chế, nhiều doanh nghiệp phải chấp nhận bỏ giá rất thấp để giành dự án và duy trì hoạt động thì hiện nay tình trạng này gần như không còn. Việc đầu tư công và đầu tư hạ tầng tăng mạnh đã tạo ra khối lượng công việc lớn, thậm chí nhiều dự án gặp khó trong việc lựa chọn nhà thầu.

Tuy nhiên, thay vì thiếu việc, các doanh nghiệp lại phải đối mặt với áp lực chi phí ngày càng lớn. Theo ông Hiệp, hệ thống định mức và đơn giá xây dựng hiện vẫn chưa theo kịp diễn biến của thị trường.

Đơn giá nhân công trong nhiều bộ định mức chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày, trong khi thực tế doanh nghiệp phải trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày đối với lao động kỹ thuật. Giá vật liệu xây dựng do địa phương công bố cũng thấp hơn giá mua thực tế khoảng 15-20%.

Bên cạnh đó, ngành xây dựng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực ngày càng nghiêm trọng. Hàng loạt dự án cao tốc, sân bay, cảng biển, khu công nghiệp và đô thị được triển khai cùng lúc khiến nhu cầu lao động tăng mạnh, trong khi lực lượng công nhân, đặc biệt là lao động kỹ thuật lành nghề, không đáp ứng đủ.

Các doanh nghiệp lớn có lợi thế tài chính nên dễ thu hút nhân sự, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp nhiều khó khăn trong tuyển dụng và giữ chân người lao động. Theo tính toán của VACC, với quy mô đầu tư công khoảng 1 triệu tỷ đồng, nguồn nhân lực hiện nay mới chỉ đáp ứng khoảng 50-60% nhu cầu thực tế.

Theo ông, hai điểm nghẽn lớn nhất của ngành xây dựng hiện nay là hệ thống đơn giá, định mức chưa theo kịp thực tế và tình trạng thiếu hụt nhân lực. Đây là những vấn đề cần sớm được tháo gỡ nhằm bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành xây dựng.

Giá vật liệu tiếp tục leo thang, nhà thầu "đỏ mắt" tìm nguồn cung

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, 5 tháng đầu năm nay thị trường vật liệu xây dựng biến động rất mạnh và khó dự báo. Nhiều nhóm vật liệu ghi nhận mức tăng đột biến do chịu tác động từ những diễn biến địa chính trị trên thế giới, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông.

Ông Hiệp cho biết các sản phẩm có nguồn gốc từ dầu mỏ như bitum hay hạt nhựa phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng giá tăng rất cao so với mức thông thường. Nguyên nhân chủ yếu đến từ biến động của giá dầu và những gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu khi căng thẳng địa chính trị leo thang.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch VACC, áp lực đối với doanh nghiệp xây dựng không chỉ đến từ thị trường quốc tế mà còn xuất phát từ sự mất cân đối giữa cung và cầu ngay trong nước. Khi hàng loạt dự án cao tốc, sân bay, khu công nghiệp và khu đô thị được triển khai đồng thời, nhu cầu vật liệu tăng nhanh trong khi năng lực cung ứng chưa theo kịp.

"Hiện nay có thời điểm bê tông thương phẩm cũng phải xếp hàng mới mua được. Gạch xây cũng khan hiếm, nhiều nhà thầu phải có mặt từ 5 giờ sáng tại nhà máy để chờ lấy hàng. Khi hàng trăm công trình cùng thi công một lúc thì khó khăn lớn nhất không còn là nhận được dự án mà là tìm đủ vật tư để bảo đảm tiến độ", ông Hiệp chia sẻ.

Theo ông, tình trạng khan hiếm đang diễn ra ở nhiều loại vật liệu xây dựng chứ không chỉ một vài mặt hàng riêng lẻ. Các doanh nghiệp vì thế phải dành nhiều thời gian tìm kiếm nguồn cung, ký hợp đồng từ sớm, thậm chí cạnh tranh với nhau để có đủ vật liệu phục vụ thi công. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn tạo áp lực lớn lên tiến độ của nhiều dự án.

Trước thực trạng đó, VACC đã nhiều lần kiến nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu cơ chế đặc thù đối với các mỏ vật liệu phục vụ các dự án trọng điểm, nhất là dự án đường cao tốc, nhằm rút ngắn thủ tục cấp phép, tăng nguồn cung và giảm tình trạng thiếu vật liệu cục bộ. Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng cho rằng cần có giải pháp cân đối hài hòa giữa nguồn cung trong nước và nhập khẩu để bảo đảm thị trường không bị đứt gãy khi nhu cầu xây dựng tiếp tục tăng cao.

Dự báo về những tháng cuối năm, ông Hiệp cho rằng áp lực đối với thị trường vật liệu xây dựng sẽ chưa thể sớm hạ nhiệt. Một trong những nguyên nhân là tiến độ giải ngân đầu tư công vẫn còn dư địa rất lớn khi 5 tháng đầu năm mới đạt khoảng 24% kế hoạch. Điều này đồng nghĩa khối lượng thi công sẽ tập trung mạnh vào nửa cuối năm, kéo theo nhu cầu vật liệu tiếp tục tăng.

Bên cạnh đó, các yếu tố địa chính trị vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo ông Hiệp, những diễn biến liên quan đến Trung Đông hay nguồn cung dầu mỏ chỉ là một phần của bài toán. Giá vật liệu xây dựng còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác như chi phí vận chuyển, năng lực sản xuất trong nước và tốc độ triển khai các dự án đầu tư.

"Chúng tôi cho rằng giá vật liệu xây dựng sẽ vẫn ở trạng thái căng thẳng trong thời gian tới. Doanh nghiệp xây dựng sẽ tiếp tục phải đối mặt với tình trạng thiếu vật liệu và buộc phải chủ động tìm kiếm nhiều giải pháp để bảo đảm nguồn cung, nếu muốn đáp ứng tiến độ của các công trình trọng điểm", ông Hiệp nhận định.

Sáng 30/6, tại Hà Nội, Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức họp báo công bố Chương trình "Đánh giá năng lực và Vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026".

Dịp này, VACC cũng công bố Hội đồng Đánh giá năng lực các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 52/QĐ-VACC ngày 7/5/2026, gồm 11 thành viên. Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch VACC giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng.