Kết thúc kỷ nguyên Tim Cook: 15 năm lẫy lừng và dấu chấm hỏi AI trị giá hàng nghìn tỷ USD

Theo tờ WSJ, Steve Jobs sẽ mãi mãi được ghi danh là người phát minh ra iPhone, nhưng chính Tim Cook mới là người dùng "vũ khí" đó để xây dựng nên một đế chế toàn cầu.

Mới đây, Tim Cook (người đã xây dựng Apple thành một tập đoàn có sức ảnh hưởng sâu rộng từ địa chính trị, văn hóa đại chúng cho đến đời sống thường nhật của hàng tỷ người) đã tuyên bố sẽ rời ghế Giám đốc điều hành (CEO) vào ngày 1/9 tới. Ông sẽ tiếp tục gắn bó với công ty trong vai trò Chủ tịch điều hành.

Tim Cook rời bỏ vị trí quyền lực nhất vào đúng thời điểm Apple đang ở trên đỉnh cao chói lọi: dòng sản phẩm chủ lực iPhone liên tục xô đổ các kỷ lục doanh số, vốn hóa thị trường vượt ngưỡng 4.000 tỷ USD và doanh thu cán mốc hơn 400 tỷ USD, gấp 4 lần so với thời điểm ông tiếp quản 15 năm trước.

Tuy nhiên, ở tuổi 65, vị kiến trúc sư trưởng này lại để lại công ty trong một tình thế có phần bấp bênh: Apple đang tụt hậu trong cuộc đua AI, lĩnh vực đang thay đổi hoàn toàn ngành công nghệ, trong khi doanh nghiệp này dường như chỉ đứng bên lề quan sát.

Từ chiếc iPhone "thống trị" đến những cải tiến âm thầm

Trong suốt một thời gian dài, chưa có sản phẩm nào mang tính cách mạng hơn iPhone. Dưới bàn tay của Cook, chiếc điện thoại này đã trở nên quyền năng và phổ biến đến mức nó được ví như một "thùy não mới" của con người.

Nó không chỉ thay đổi căn bản cuộc sống hiện đại mà còn tạo ra những cú chuyển mình ngoạn mục trong các ngành viễn thông, truyền thông, bán lẻ và vận tải.

Dưới thời Tim Cook, Apple từng bị chỉ trích là chậm chân trước những làn sóng công nghệ lớn như sự trỗi dậy của xe điện hay việc tái định nghĩa truyền hình. Nhiều người cho rằng ông chưa bao giờ thoát khỏi cái bóng quá lớn của người đồng sáng lập Steve Jobs, một thiên tài về đổi mới sáng tạo.

Thế nhưng, Cook lại là bậc thầy của những "cải tiến lũy tiến" trong kinh doanh, thứ mà nhiều chuyên gia nhận định cũng mang tính cách mạng không kém.

Ông đã lột xác hoàn toàn chuỗi cung ứng của Apple, thiết lập một mạng lưới phức tạp trải dài trên 100 quốc gia, xuất xưởng hàng trăm triệu thiết bị mỗi năm với tiêu chuẩn chất lượng khắt khe nhất.

Song song đó, ông xây dựng mảng dịch vụ khiến App Store trở thành một cỗ máy in tiền hùng mạnh, mang về hơn 109 tỷ USD doanh thu với biên lợi nhuận cao ngất ngưởng trong năm tài chính vừa qua.

Tim Cook đã vươn mình trở thành một hình mẫu gần nhất với khái niệm "chính khách" trong giới tập đoàn. Trong những giai đoạn khác nhau, cả Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đều từng nỗ lực gây sức ép lên Apple.

Tuy nhiên, bằng cách thiết lập các mối quan hệ cá nhân sâu sắc và khéo léo sử dụng tầm ảnh hưởng kinh tế khổng lồ của Apple, Tim Cook đã giúp công ty vượt thoát với những tổn thất tối thiểu. Biệt danh "Bậc thầy Zen" mà thủ lĩnh nhóm nhạc U2, Bono dành tặng cho ông quả không sai chút nào.

Hôm thứ Ba vừa qua, Tổng thống Donald Trump cũng đã dành những lời có cánh cho sự khéo léo của Tim Cook: "Tim Cook đã có một sự nghiệp TUYỆT VỜI, gần như không có đối thủ. Ông ấy sẽ tiếp tục làm nên những điều vĩ đại cho Apple và bất cứ lĩnh vực nào ông chọn. Nói một cách đơn giản, Tim Cook là một người đàn ông phi thường!!!".

Hành trình thăng tiến và những góc khuất chuỗi cung ứng

Là một kỹ sư công nghiệp được đào tạo bài bản và sở hữu bằng MBA từ Đại học Duke, Tim Cook bắt đầu sự nghiệp tại IBM. Tại đây, ông đã giúp thiết kế các dây chuyền sản xuất tự động cho máy tính cá nhân.

Sau đó, ông kinh qua vị trí Giám đốc vận hành (COO) tại Intelligent Electronics và có 6 tháng làm việc tại Compaq trước khi nhận được lời mời gặp mặt Steve Jobs.

Gia nhập Apple năm 1998 với vị trí Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách vận hành toàn cầu, sự tỉ mỉ và khả năng tối ưu hóa chuỗi cung ứng đã giúp ông thăng tiến thần tốc. Dưới sự chỉ đạo của ông, Apple bắt đầu dịch chuyển sản xuất sang các nhà máy tại Trung Quốc từ năm 2000.

Thành công của iPhone (ra mắt năm 2007) đã góp phần đưa Trung Quốc trở thành trung tâm của chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, với Foxconn là mắt xích thiết yếu kết nối đại bản doanh Apple tại California và các xưởng lắp ráp tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, con đường này không trải đầy hoa hồng. Loạt vụ tự tử năm 2010 tại cơ sở của Foxconn ở Thâm Quyến đã khiến cả thế giới bàng hoàng về điều kiện làm việc tại đây.

Apple sau đó khẳng định họ luôn yêu cầu các nhà cung cấp tuân thủ tiêu chuẩn cao nhất, đào tạo quyền lợi cho hàng triệu công nhân và đảm bảo giờ làm việc không quá 48 tiếng mỗi tuần.

Năm 2011, ngay trước khi Jobs qua đời, Tim Cook chính thức tiếp quản vị trí CEO, một vị trí mà nhiều người cho là chẳng ai có thể thay thế được.

Ngay từ đầu, Tim Cook tuyên bố ông sẽ không rập khuôn theo phong cách của Jobs. Ông đứng ngoài các studio thiết kế và phân quyền quyết định phát triển sản phẩm cho các cấp dưới.

Một trong những thay đổi lớn nhất ông thực hiện là chương trình mua lại cổ phiếu, đưa hàng trăm tỷ USD lợi nhuận trở lại giá trị cổ phiếu công ty.

Đây là sự khác biệt hoàn toàn với tư duy "tích trữ tiền mặt" thời Jobs và chiến lược này vẫn tiếp tục ngay cả trong cơn sốt đầu tư AI hiện nay, lĩnh vực mà Apple gần như đã bỏ lỡ.

Những thành công chiến lược và rào cản pháp lý

Khi chuỗi cung ứng tại Trung Quốc mở rộng lên đến 3 triệu nhân công, Tim Cook đã tận dụng đòn bẩy này để biến Trung Quốc thành thị trường lớn thứ hai của Apple. Đồng thời, ông cũng bắt đầu âm thầm đa dạng hóa chuỗi cung ứng ra ngoài quốc gia này.

Năm 2014, Tim Cook gây tiếng vang khi công khai bản thân là người đồng tính trên tờ Businessweek, trở thành CEO công khai đồng tính đầu tiên trong danh sách Fortune 500, phá vỡ một rào cản lớn trong văn hóa doanh nghiệp Mỹ.

Trong những năm đầu nhiệm kỳ, do thiếu vắng những sản phẩm định nghĩa lại thị trường như iPhone hay iPod, Tim Cook phải đối mặt với nghi ngờ về khả năng sáng tạo của Apple.

Apple Watch hay AirPods ban đầu bị coi là phụ kiện của iPhone hơn là thiết bị độc lập. Dự án xe điện mang mật danh "Titan" khởi động năm 2014 cũng đã âm thầm bị hủy bỏ một thập kỷ sau đó.

Trước đà sụt giảm doanh số iPhone, Cook đã đẩy mạnh các dịch vụ trực tuyến như nhạc, video, đóng góp vào dòng tiền khổng lồ từ App Store.

Tuy nhiên, ứng dụng này đã gặp rắc rối pháp lý khi vào năm 2021, Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers yêu cầu Apple ngừng ngăn cản các nhà phát triển cung cấp phương thức thanh toán thay thế.

Vụ kiện này bắt nguồn từ cuộc đối đầu với Epic Games (nhà phát triển Fortnite) và hiện Apple đang nỗ lực đưa vụ việc lên Tối cao Pháp viện.

Một điểm sáng về phần cứng dưới thời Tim Cook chính là mảng chip tự thân: Năm 2020, Apple loại bỏ vi xử lý Intel trên Mac để chuyển sang chip do chính đội ngũ kỹ sư của mình thiết kế.

Những con chip này tiết kiệm năng lượng hơn, giúp doanh số Mac bùng nổ và hiện đang trở thành nền tảng quan trọng để chạy các ứng dụng AI.

Theo WSJ, ông John Ternus, người sẽ kế vị vị trí CEO vào ngày 1/9, được đánh giá là một nhà lãnh đạo có phong cách ôn hòa giống Tim Cook hơn là sự quyết liệt, áp đặt như Steve Jobs.

Với tư cách là Giám đốc phần cứng, Ternus đã giám sát việc thiết kế lại iPhone và dẫn dắt cuộc chuyển giao chip Intel thành công. Ông luôn coi Tim Cook là một người thầy đáng kính.

Vậy lời khuyên của Tim Cook dành cho người kế nhiệm là gì?

"Bạn sẽ rơi vào trạng thái tê liệt nếu cố gắng ép mình suy nghĩ giống một ai đó khác", Tim Cook chia sẻ. "Tôi muốn nói rằng: Hãy cứ là chính mình."

*Nguồn: WSJ