Quốc gia vượt xa Nhật Bản về số 'kỳ lân' khởi nghiệp, mỗi năm trung bình có 45 startup trên 1 tỷ USD

Ấn Độ đang chứng kiến sự trở lại của làn sóng “kỳ lân” sau vài năm trầm lắng, khi các startup tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số tạo động lực mới để quốc gia này thách thức vị thế của Mỹ và Trung Quốc.

Theo công ty nghiên cứu Mỹ CB Insights, tính đến tháng 10, Ấn Độ đứng thứ ba thế giới về số lượng kỳ lân - các công ty chưa niêm yết được định giá trên 1 tỷ USD - với 66 doanh nghiệp, tổng giá trị ước đạt 162 tỷ USD. Con số này còn cách xa Mỹ, quốc gia dẫn đầu với hơn 700 kỳ lân, và Trung Quốc với hơn 150, nhưng vẫn vượt Nhật Bản, nơi chỉ có 8 công ty đạt danh hiệu này.

Làn sóng kỳ lân tại Ấn Độ bắt đầu tăng mạnh từ khoảng năm 2020. Năm 2021 ghi nhận kỷ lục 45 kỳ lân mới, theo trang thông tin startup Inc42. Tuy nhiên, đến năm 2023, số lượng sụt giảm mạnh xuống chỉ còn 2 do việc thắt chặt tiền tệ tại các nền kinh tế phát triển khiến hoạt động huy động vốn trở nên khó khăn. Con số này tiếp tục duy trì dưới 10 trong giai đoạn 2024–2025.

Năm nay, thị trường startup cho thấy dấu hiệu phục hồi với các kỳ lân mới như Juspay (hạ tầng thanh toán) và Neysa (dịch vụ AI cho doanh nghiệp). “Chúng tôi hướng tới việc giúp Ấn Độ trở thành một trung tâm tính toán AI có quy mô toàn cầu,” Sharad Sanghi, đồng sáng lập kiêm CEO Neysa, cho biết, đề cập đến hạ tầng phục vụ đào tạo và triển khai AI.

Inc42 dự báo Ấn Độ có thể có thêm 10–13 kỳ lân mới trong năm 2026. Hiện có khoảng 150 công ty tiềm năng được định giá trên 200 triệu USD, trong đó nhiều ứng viên đã đạt mức trên 800 triệu USD. Khảo sát hơn 100 nhà đầu tư của Inc42 cho thấy 90% có kế hoạch rót vốn vào startup trong năm nay.

Trước đây, kỳ lân Ấn Độ chủ yếu tập trung ở thương mại điện tử và fintech, như hãng thanh toán kỹ thuật số Laserpay hay công ty giao hàng tạp hóa trực tuyến Zepto. Tuy nhiên, các doanh nghiệp liên quan đến AI đang gia tăng nhanh chóng.

Mrigank Gutgutia, đối tác tại hãng nghiên cứu Redseer, nhận định xu hướng mới là startup mở rộng sang sản xuất, logistics và thương hiệu tiêu dùng, tận dụng thế mạnh về công nghệ và khả năng thấu hiểu khách hàng.

Một trong những ứng viên kỳ lân đáng chú ý là BorderPlus, chuyên đưa điều dưỡng sang làm việc tại các quốc gia đang thiếu nhân lực chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là Đức, nơi dân số già hóa nhanh chóng tạo ra nhu cầu lớn về y tá và hộ lý. Công ty sử dụng AI để tối ưu hóa đào tạo và hỗ trợ tìm việc. BorderPlus đã đưa hơn 200 lao động Ấn Độ và Philippines sang Đức, và dự định mở rộng sang Nhật Bản, đặt mục tiêu xuất khẩu 60.000 lao động mỗi năm vào năm tài khóa 2032.

BorderPlus được thành lập năm 2025 bởi hai doanh nhân từng có kinh nghiệm xây dựng kỳ lân: Mayank Kumar, đồng sáng lập nền tảng giáo dục trực tuyến upGrad, và Ayush Mathur, cựu lãnh đạo tại công ty tiền thân của Prism, đơn vị vận hành chuỗi khách sạn Oyo. Theo Kumar, họ nhận thấy cơ hội tạo giá trị bằng cách ứng dụng công nghệ vào một ngành phân mảnh.

Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế phát triển đối mặt với khủng hoảng nhân lực y tế, mô hình của BorderPlus được xem là giải pháp mang tính hệ thống thay vì chỉ là môi giới lao động đơn thuần. Nikkei nhận định rằng các startup Ấn Độ ngày càng hướng đến những lĩnh vực truyền thống như sản xuất, logistics và chăm sóc sức khỏe, tận dụng thế mạnh công nghệ để tạo lợi thế cạnh tranh toàn cầu. Nếu đạt được quy mô như kế hoạch, đây có thể trở thành một trong những kỳ lân tiêu biểu tiếp theo của Ấn Độ trong kỷ nguyên AI.

Ngoài ra, Ấn Độ hiện đang sở hữu lực lượng nhân tài CNTT dồi dào. Nemesisa Ujjain, lãnh đạo vườn ươm The Circle: Founders Club, cho rằng thế hệ trẻ hiện nay muốn khởi nghiệp ngay thay vì tìm việc làm ổn định. Takanori Higuchi từ JETRO tại New Delhi đánh giá người Ấn Độ có “tư duy táo bạo, không sợ thất bại”.

Môi trường huy động vốn cũng đang cải thiện, với cả nguồn vốn quốc tế lẫn nội địa gia tăng. Chính phủ Ấn Độ triển khai sáng kiến Startup India nhằm hỗ trợ khởi nghiệp thông qua ưu đãi thuế, huy động vốn và kết nối doanh nghiệp với học thuật. Redseer cho biết thị trường vốn đại chúng ngày càng đóng vai trò lớn, chiếm tới 35% tổng vốn startup năm 2025.

Dù số lượng kỳ lân có thể tiếp tục tăng, tổng vốn huy động của startup vẫn thấp hơn so với đỉnh năm 2021. Xu hướng hiện tại ưu tiên chất lượng hơn số lượng, khi nhà đầu tư thắt chặt tiêu chuẩn đánh giá mô hình kinh doanh và khả năng sinh lời.

Theo: Nikkei Asia, Reuters