Trung Quốc giàu mạnh thứ 2 thế giới nhưng đồng nhân dân tệ vẫn vắng bóng trong tài chính toàn cầu, tụt hậu 40 năm, khó soán ngôi USD

Hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh diễn ra vào tuần trước đã làm dấy lên những tranh luận về “thời kỳ hoàng hôn” của nước Mỹ. Nhiều ý kiến cho rằng Mỹ đang nhường lại vương miện siêu cường cho Trung Quốc.

Tuy nhiên, xét riêng trong lĩnh vực tài chính, Trung Quốc vẫn chưa thể phá thế độc quyền của Mỹ. Theo nhận định của tờ Financial Times, khoảng cách về sức mạnh tài chính giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang lớn chưa từng có. Trung Quốc mạnh về mọi mặt, ngoại trừ lĩnh vực tài chính.

Tờ báo này cho rằng đồng nhân dân tệ sẽ còn phải mất nhiều thời gian mới đạt được khả năng chuyển đổi tự do hoàn toàn và được sử dụng như một đồng tiền quốc tế.

Thông thường, sau khi một cường quốc đạt được vị thế kinh tế, đồng nội tệ của quốc gia đó sẽ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương.

Trung Quốc hiện đóng góp tới 17% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu, nhưng đồng nhân dân tệ lại chỉ chiếm vỏn vẹn 2% trong cơ cấu dự trữ của các ngân hàng trung ương. Thực tế này khiến Trung Quốc đang bị tụt hậu từ 30 năm đến 40 năm so với các siêu cường khác ở cùng giai đoạn đỉnh cao tương đương.

Tương tự như vậy, trong hoạt động thương mại, khi một cường quốc mới xuất hiện, các quốc gia còn lại trên thế giới sẽ chấp nhận thanh toán nhiều hơn bằng đồng nội tệ của quốc gia đó, ngay cả khi cường quốc mới này không trực tiếp tham gia vào giao dịch.

Nước Anh ở thời kỳ đỉnh cao chỉ chiếm 40% thương mại toàn cầu nhưng có tới 60% các khoản thanh toán được thực hiện bằng đồng bảng Anh. Ngược lại, Trung Quốc đang dẫn đầu với 15% thị phần thương mại toàn cầu nhưng chỉ có 2% hóa đơn thương mại được giao dịch bằng đồng nhân dân tệ.

Chỉ số của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đo lường mức độ sử dụng các đồng tiền lớn trên thế giới trong thương mại, ngoại hối, nợ và các giao dịch lớn khác cho thấy một thực trạng tương tự. Kể từ năm 2000 đến nay, tỷ trọng của đồng nhân dân tệ trong chỉ số này chỉ nhích từ mức 0% lên 2,5%.

Trong khi đó, thế giới đang cuốn vào làn sóng tài chính hoá mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Thị trường chứng khoán, các khoản vay ngân hàng và nợ đều đang tăng trưởng bùng nổ và chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế thế giới. Trong nửa thế kỷ qua, giá trị của các tài sản tài chính đã tăng vọt gấp 4 lần lên hơn 400% GDP toàn cầu.

Sự hiện diện của đồng USD ở khắp mọi nơi giúp Mỹ có thể chi phối mọi lĩnh vực theo nhiều cách khác nhau. Nhu cầu cao đối với đồng USD giúp Mỹ giảm chi phí vay nợ, đồng thời cho phép quốc gia này duy trì thâm hụt kép lớn.

Trung Quốc chỉ có thể trở thành một siêu cường toàn diện khi sức mạnh tài chính được củng cố. Trong nhiều thập kỷ qua, Trung Quốc đã khép kín hệ thống tài chính của mình hơn mọi quốc gia lớn khác.

Trung Quốc hiện thuộc nhóm 20% quốc gia có vị thế đầu tư quốc tế thấp. Khối ngoại sở hữu chưa đến 5% cổ phiếu và trái phiếu tại Trung Quốc, tức chỉ bằng 1/5 so với tại Mỹ.

Thị trường nội địa của Trung Quốc giống như một căn phòng khép kín. Bắc Kinh thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng việc bơm những khoản tiền khổng lồ và dòng vốn này được giữ lại trong nước bằng các biện pháp kiểm soát vốn nghiêm ngặt.

Lượng cung tiền của nước này đã tăng gấp 6 lần kể từ năm 1980 và chạm mức 230% GDP, thuộc hàng cao nhất thế giới. Lượng thanh khoản khổng lồ này đang chảy bên trong nền kinh tế khép kín và phần lớn tập trung vào thị trường nợ nội địa, vốn đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng bất động sản gần đây. Bắc Kinh hiện rất thận trọng trong việc nới lỏng các biện pháp kiểm soát vì lo ngại nguy cơ kích hoạt làn sóng rút vốn ra nước ngoài.

Trong mắt nhà đầu tư, Trung Quốc chưa phải điểm đến lý tưởng cho đến khi quốc gia này có đồng tiền được giao dịch tự do. Điều này cho phép Mỹ có thể khơi mào các cuộc chiến thuế quan và xung đột nhưng vẫn duy trì vị thế là thị trường được lựa chọn hàng đầu trên thế giới.

Dù vậy, các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng đã có những động thái nhằm quốc tế hóa đồng nhân dân tệ. Một quan chức gần đây đã gọi đây là thời điểm vàng để mở cửa mạnh mẽ hơn nữa. Các nhà đầu tư nội địa dường như đã bớt ráo riết tìm cách chuyển tiền ra nước ngoài so với một thập kỷ trước. Đồng thời, Trung Quốc đang duy trì thặng dư thương mại đủ lớn để đối phó với tác động từ dòng vốn chảy ra nước ngoài.

Các thị trường mở thường giúp làm tăng lòng tin của các nhà đầu tư. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc nới lỏng kiểm soát có thể làm tăng dòng vốn chảy vào nhiều hơn dòng vốn chảy ra, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao lợi nhuận của thị trường chứng khoán.

Trường hợp của Trung Quốc hiện nay là chưa từng có tiền lệ. Quốc gia này đang phải đối mặt với áp lực nợ xấu bấp bênh và lượng thanh khoản dư thừa khổng lồ đang bị giữ lại trong nền kinh tế nội địa. Đây chính là thế tiến thoái lưỡng nan của Bắc Kinh, bởi việc nới lỏng kiểm soát vốn vào lúc này có thể kích hoạt làn sóng tháo chạy của dòng tiền, đe dọa sự ổn định tài chính trong nước.

Tuy nhiên, nếu không có một bước đi mở cửa táo bạo hơn, Trung Quốc sẽ không bao giờ có thể phá vỡ vị thế thống trị độc quyền của Mỹ để hiện thực hóa tham vọng trở thành một siêu cường toàn diện.

Theo FT, CNA